Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Danuta Oleś, Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, Protokolant Katarzyna Wojnarska, po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej E. sp. z o.o. z siedzibą w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 1149/20 w sprawie ze skargi E. sp. z o.o. z siedzibą w O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 15 października 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zapoznania się z dokumentami 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od E. sp. z o.o. z siedzibą w O. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wyrokiem z 17 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 1149/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: WSA/Sąd pierwszej instancji) oddalił skargę E. Sp. z o.o. z siedzibą w O. (dalej: Skarżąca/Spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej: Organ) z 15 października 2020 r. w przedmiocie odmowy umożliwienia zapoznania się z dokumentami.

2. Skarżąca złożyła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2022 r. poz. 329 dalej: P.p.s.a.) zarzuciła naruszenie przepisów postępowania: art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 179 § 1 i § 2 w zw. z art. 217 § 2 w zw. z art. 210 § 4 w zw. z art. 219 oraz art. 121 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (tj. Dz.U. 2020 r, poz. 1325 dalej: O.p.) przez ich niewłaściwe zastosowanie i bezzasadne oddalenie skargi w sytuacji, gdy Skarżąca wykazała, że zaskarżone postanowienie nie zostało należycie uzasadnione, albowiem Organ nie wyjaśnił Skarżącej, jakimi przesłankami kierował się odmawiając wykonania wniosku o umożliwienie zapoznania się z uwierzytelnionymi kserokopiami dokumentów bez dokonanej anonimizacji, stanowiącymi kluczowe dowody w toku kontroli celno-skarbowej w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od marca do grudnia 2012 roku, co z kolei stanowiło naruszenie prowadzenia przez Organ postępowania w sposób budzący zaufanie do organów.

3. Wskazując na powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

4. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5. Skarga kasacyjna, rozpoznana w granicach zakreślonych art. 183 § 1 P.p.s.a., nie ma uzasadnionych podstaw. Zarzuty oparte zostały na podstawie kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. czyli naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący podniósł naruszenie art. 179 § 1 i § 2 w związku z art. 217 § 2, art. 210 § 4 w związku z art. 219 i art. 121 § 1 O.p. Pierwszy z wymienionych przepisów, regulujący ograniczenie stronie wglądu do akt, stanowi, że dotyczy to dokumentów zawierających informacje niejawne a także inne dokumenty, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny; odmowa umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami i dokonywanie innych czynności wymienionych w tym przepisie następuje w drodze postanowienia.

6. Spółka uzasadniała swoje zarzuty tym, że postanowienia wydane w sprawie nie zawierały uzasadnienia, które szczegółowo wyjaśniałoby, z jakich powodów odmówiono udostępnienia jej dokumentów bez anonimizacji. Zarzuciła, że "Sąd pierwszej instancji niewłaściwie, z naruszeniem 179 § 1 i 2 O.p. w zw. 217§2 O.p. w zw. Z art. 210§4 O.p. w zw. art. 219 O.p. ocenił zaskarżone postanowienie uznając, iż w zaskarżonym postanowieniu szczegółowo i wyczerpująco, a także zasadnie wskazano podstawę prawną oraz uzasadnienie faktyczne odmowy umożliwienia się z dokumentami wyłączonymi z akt sprawy. Z powyższą oceną nie można się zgodzić, chociażby zestawiając obszerność zanonimizowanych części decyzji z dalece lakonicznym uzasadnieniem" (str. 5/6 skargi kasacyjnej). Zdaniem Skarżącej wyjaśnienie przyczyn braku udostępnienia jej pełnej treści decyzji wydanych wobec A. (dalej: Kontrahent) nastąpiło przez wskazanie bardzo ogólnie formuły interesu publicznego.

7. W tym kontekście Skarżąca podkreślała, że wyłączono wiele stron decyzji, co poddaje w wątpliwość, czy rzeczywiście zanonimizowane zostały wyłącznie dane dotyczące sentencji decyzji (kwot ustaleń), źródeł zaopatrzenia, cen transakcji, struktury handlowej, numerów rachunków bankowych, wysokości płaconych lub deklarowanych podatków, dane osobowe, adresy, na co wskazywały organy podatkowe w postanowieniach. Jak wskazała w wydanej wobec Kontrahenta decyzji z 26 lipca 2017 roku wyłączono strony 11-12, od 14 do 23, 65, 66, 69 do 80, natomiast w decyzji wydanej przez DIAS w Gdańsku wyłączono strony: 21-26 oraz 51-52.

8. Odnosząc się do podniesionych zarzutów Spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zasadnie Skarżąca podnosiła, że postanowienia organów podatkowych (szczególnie postanowienie Naczelnika Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni z 24 października 2020 r.) uchybiały art. 210 § 4 O.p. w związku z art. 217 § 2 O.p. przez mało szczegółowe wyjaśnienie przesłanek wyłączenia dostępu do pełnej wersji zanonimizowanych decyzji w odniesieniu do okoliczności niniejszej, konkretnej sprawy prezentując głównie obowiązującą w tym zakresie regulację prawną. Pierwszy z przepisów stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, uzasadnienie prawne zaś zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Drugi z powołanych wyżej przepisów stanowi m.in., że postanowienie zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie. Takie działanie z pewnością zakwalifikować należy jako naruszające zasadę zaufania określoną w art. 121 § 1 O.p.

9. WSA w zaskarżonym wyroku stwierdził, że nie zasługują "na aprobatę zarzuty, jakoby zaskarżone postanowienie nie zawierało szczegółowego wyjaśnienia, z jakich względów nastąpiła odmowa udostępnienia stronie wyłączonych dokumentów" (str. 8 zaskarżonego wyroku). Naczelny Sąd Administracyjny nie zgadza się z oceną Sądu pierwszej instancji, że postanowienia zawierały "szczegółowe wyjaśnienie". Postanowienia obu instancji w przeważającym zakresie zawierają bowiem rozważania o charakterze ogólnym wyjaśniającym zasady dostępu do akt i ich ograniczenia, natomiast w wąskim zakresie odpowiadają na wątpliwości Skarżącej, dlaczego tych wyłączonych dokumentów było tak dużo. Jednak, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut kasacyjny w tym zakresie nie spełnia przesłanek z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. tj, wbrew stanowisku Spółki, nie ma wpływu na wynik sprawy.

10. Istotą postępowania w sprawie było ustalenie, czy wyłączenie materiału udostępnionego Skarżącej w postaci zanonimizowanej było prawidłowe o tyle, że dotyczyło wyłącznie danych spełniających wymóg informacji niejawnych lub wyłączonych ze względu na interes publiczny. Spółka nie negowała zasadności wyłączenia jej dostępu do pewnych danych dotyczących Kontrahenta i jego transakcji, które – wg. Organu zostały poddane anonimizacji w przedmiotowych decyzjach, jednak wyrażała czy cel taki realizuje wyłączenie jawności szeregu dokumentów, które wymieniła.

11. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, mimo nierozbudowanej argumentacji uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, Organ wyjaśnił jednak przyjęty zakres wyłączenia, na który składały się nie tylko dane dotyczące Kontrahenta Spółki, które stanowiły tajemnicę skarbową, lecz także dane innych podmiotów, które dokonywały transakcji z tym Kontrahentem czyli dane o podatnikach, których transakcje nie wiązały się przedmiotem postępowania w sprawie Spółki (nie mieściły się w ciągach transakcji jej dotyczących). Opis przebiegu transakcji Kontrahenta z podmiotami innymi niż Skarżąca wypełnia wyłączone strony i nie ma podstaw, by na potrzeby niniejszego postępowania analizować pełną strukturę kontaktów handlowych Kontrahenta. Rację ma Organ podnosząc, że przedstawienie "dokładnie spersonalizowanych danych w postanowieniu mijałoby się z celem ich anonimizacji" (str. 4 odpowiedzi na skargę kasacyjną). Jakkolwiek informacja w tym zakresie mogłaby być pełniejsza np. o podanie, że decyzja odnosi się także do analizy określonej ilości innych podmiotów, nie powiązanych z transakcjami Skarżącej a zawartymi na wskazanych stronach, stąd ich duża ilość, to nie uzasadniało to wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego.

12. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego istotne pozostanie w sprawie, jak w ostatecznym efekcie zostaną wykorzystane przez Organ materiały w wymiarowej decyzji, o czym Skarżąca przekona się analizując treść takiej decyzji. Gdyby bowiem zdarzyło się, że Organ powoła się na okoliczności, które nie wynikały z udostępnionego Spółce materiału, będzie mogła podnosić odpowiednie zarzuty z tego tytułu.

13. Uznając zarzuty skargi kasacyjnej za niezasadne w świetle art. 174 pkt 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzekł na podstawie art. 209, art. 204 pkt 2 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z art. 14 ust 1 pkt 1 lit. c oraz pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2023 poz. 1935 ze zm).