Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie: Sędzia NSA Ewa Kwiecińska Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) Protokolant: asystent sędziego Przemysław Iżycki po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 czerwca 2021 r. sygn. akt III SA/Lu 202/21 w sprawie ze skargi B. M. na postanowienie Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia wypłaty stypendium rektora 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] na rzecz B. M. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 24 czerwca 2021 r. sygn. akt III SA/Lu 202/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi B. M. na postanowienie Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia wypłaty stypendium rektora, uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Komisji Stypendialnej [...] z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...] (pkt I), a także zasądził od Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] zwrot kosztów postępowania (pkt II).

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W uwzględnieniu wniosku z dnia 23 września 2020 r. Komisja Stypendialna [...] (dalej: "[...]") decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. przyznała skarżącemu B. M. (dalej: "skarżący") stypendium rektora w wysokości 1300 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2020 r. do dnia 30 czerwca 2021 r. na kierunku [...] (niestacjonarne jednolite magisterskie).

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] Komisja Stypendialna [...], na postawie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., zwana dalej: "k.p.a.") z urzędu wznowiła postępowanie zakończone decyzją z dnia [...] listopada 2020 r.

Postanowieniem wydanym w tym samym dniu Komisja Stypendialna [...] zawiesiła skarżącemu wypłatę stypendium rektora w okresie od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 30 czerwca 2021 r. z uwagi na prawdopodobieństwo uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...] listopada 2020 r. w wyniku wznowienia postępowania.

W uzasadnieniu postanowienia o zawieszeniu wypłaty stypendium Komisja Stypendialna [...] wskazała, że zachodzi wysokie prawdopodobieństwo uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...] listopada 2020 r. Komisja wyjaśniła, że doszła do takiego przekonania analizując jedynie okoliczności uzyskania stypendium przez skarżącego, który we wniosku podał wyłącznie, że studiuje na [...] na kierunku [...] (niestacjonarne jednolite magisterskie). Natomiast skarżący nie podał, że studiował na Uniwersytecie [...] w [...] w okresie od 1 października 2006 r. do 30 września 2013 r. - na kierunku [...] (stacjonarne jednolite magisterskie) oraz w okresie od 1 października 2013 r. do 10 lipca 2014 r. – na kierunku [...] (niestacjonarne jednolite magisterskie). Wymieniona okoliczność, ustalona przez organ na podstawie systemu POL-on, wysoce uprawdopodabnia, że zaistniała sytuacja uregulowana w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2021 r. poz. 478 z późn. zm., zwana dalej" "ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce") oraz w § 9 ust. 2 pkt 1 Regulaminu świadczeń [...] załącznik do zarządzenia Rektora [...] z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...] (Monitor [...] poz. [...]), z których wynika, że prawo do stypendium przysługuje nie dłużej niż przez okres 6 lat. Komisja podkreśliła, że nie przesądza, czy okoliczności wykluczające prawo do stypendium rzeczywiście zaistniały, co będzie podlegało badaniu w postępowaniu wznowieniowym.

Po przeprowadzeniu wznowionego postępowania decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. Komisja Stypendialna [...] uchyliła własną decyzję z dnia [...] listopada 2020 r. i odmówiła skarżącemu przyznania stypendium rektora dla studentów w roku akademickim 2020/2021 na kierunku [...] (niestacjonarne jednolite magisterskie). W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że decyzja o przyznaniu stypendium rektora dla skarżącego została wydana na podstawie niepełnego stanu faktycznego istniejącego przed wydaniem rozstrzygnięcia. Wobec powyższego zasadne było wznowienie postępowania na mocy art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Skarżący we wniosku o przyznanie stypendium podał, iż w roku akademickim 2020/2021 studiuje na V roku studiów na kierunku [...] i oświadczył, że nie studiował na żadnym innym kierunku niż [...] na [...] od 1 października 2016 r. Decyzję o przyznaniu skarżącemu stypendium oparto na treści tego oświadczenia. Na tej podstawie organ pierwszej instancji ustalił, że skarżący posiadał status studenta przez 48 miesięcy, czyli 4 lata. W związku z tym organ działał w przeświadczeniu, że w roku akademickim 2020/2021 przyznanie świadczeń na okres 9 miesięcy od 1 października 2020 r. do 30 czerwca 29021 r. nie spowoduje przekroczenia 6-letniego okresu przysługiwania świadczeń. Natomiast z informacji z systemu POL-on wynika, że skarżący w okresie od 1 października 2006 r. do 30 września 2013 r. studiował na kierunku [...] (stacjonarne jednolite magisterskie) oraz w okresie od 1 października 2013 r. do 10 lipca 2014 r. studiował na kierunku [...] (niestacjonarne jednolite magisterskie) na Uniwersytecie [...] w [...]. Tym samym w okresie od 1 października 2006 r. do 30 września 2020 r. łączny okres, w którym skarżący posiadał status studenta, wyniósł 142 miesiące, a zatem przekroczył 6 lat. Skarżący na wezwanie organu do wyjaśnienia powyższych rozbieżności przedstawił zaświadczenie z [...] z dnia 8 stycznia 2021 r., jednakże w zaświadczeniu tym stwierdzono jedynie, że w okresie od 1 października 2006 r. do 8 stycznia 2021 r. B. M. otrzymał "0,- zł" z tytułu przyznanych stypendiów. W konsekwencji organ pierwszej instancji uznał, że skarżący od dnia 1 października 2020 r. nie spełnia wymogów przyznania stypendium rektora określonych w przepisach art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz w § 9 ust. 2 pkt 1 Regulaminu świadczeń [...], ponieważ prawo do stypendium przysługuje nie dłużej niż przez okres 6 lat.

Na postanowienie z dnia [...] grudnia 2020 r. w przedmiocie zawieszenia wypłaty stypendium B. M. wniósł zażalenie.

Po rozpatrzeniu zażalenia, zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] stycznia 2021 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] utrzymała w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że w momencie rozpatrywania zażalenia postępowanie wznowione przez Komisję Stypendialną zostało zakończone decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. uchylającą decyzję tego organu z dnia [...] listopada 2020 r. i odmawiającą przyznania skarżącemu stypendium w roku akademickim 2020/2021. Tym samym, w ocenie organu odwoławczego brak jest podstaw do wznowienia wypłat stypendium na podstawie uchylonej decyzji.

Na powyższe postanowienie B. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w powołanym wyżej wyroku uznał, że skarga była zasadna i zasługiwała na uwzględnienie.

Uzasadniając swoje stanowisko Sąd I instancji wskazał, że przede wszystkim zauważyć należy, że Odwoławcza Komisja Stypendialna w ogóle nie zbadała wynikających z art. 152 § 1 k.p.a. przesłanek wstrzymania wykonania ostatecznej decyzji z dnia [...] listopada 2020 r. przyznającej skarżącemu stypendium rektora. Organ odwoławczy w żadnym zakresie nie odniósł się także do podniesionych w zażaleniu argumentów skarżącego, zmierzających do wykazania braku prawdopodobieństwa uchylenia decyzji ostatecznej w świetle wykładni przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Organ poprzestał jedynie na stwierdzeniu, że w momencie rozpatrywania zażalenia była już wydana decyzja Komisji Stypendialnej uchylająca decyzję tego organu z dnia [...] listopada 2020 r. W związku z tym zasadny jest podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 124 § 1 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie odpowiada bowiem wymogom wynikającym z dyspozycji powołanego przepisu, według którego postanowienie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Ma to szczególnie istotne znaczenie w przypadku postanowienia o wstrzymaniu wykonania decyzji ostatecznej, co stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznej i powinno być należycie uzasadnione. Zaniechanie organu w zakresie szczegółowego uzasadnienia zastosowania wyjątkowej instytucji przewidzianej w art. 152 § 1 k.p.a. pozostaje też w sprzeczności z wyrażoną w art. 8 § 1 k.p.a. zasadą zobowiązującą organy administracji publicznej do prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie nie sposób też zgodzić się z argumentacją organu odwoławczego. Ewentualne wstrzymanie wykonania decyzji na podstawie art. 152 k.p.a. ma z założenia charakter prowizoryczny, gdyż upada najpóźniej z chwilą ostatecznego zakończenia postępowania wznowieniowego. Do tego momentu zagadnienie zasadności wstrzymania wykonania decyzji pozostaje aktualne i powinno być rozważane z uwzględnieniem przesłanek wynikających z art. 152 § 1 k.p.a. Powinności tej nie znosi zakończenie jakiegoś etapu postępowania wznowieniowego, w szczególności nie znosi jej wydanie w tym postępowaniu rozstrzygnięcia, które nie ma jeszcze przymiotu ostateczności. Dlatego wydanie w postępowaniu wznowieniowym decyzji nieostatecznej nie zwalnia organu odwoławczego z obowiązku rozpatrzenia zarzutów zażalenia na postanowienie w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji i odniesienia się do nich w uzasadnieniu postanowienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2020 r., sygn. I OSK 2334/18 na tle analogicznego przepisu art. 159 k.p.a.).

Wojewódzki Sad Administracyjny w Lublinie uznał, że w konsekwencji należy ocenić jako błędne stanowisko Odwoławczej Komisji Stypendialnej, która utrzymując w mocy postanowienie wstrzymujące wykonanie decyzji ostatecznej oparła się wyłącznie na okoliczności uchylenia tej decyzji nieostateczną decyzją organu pierwszej instancji z dnia [...] stycznia 2021 r. Z taką argumentacją nie można się zgodzić i uznać ją za wystarczającą. Zaskarżone postanowienie zostało zatem wydane z naruszeniem powołanych wyżej przepisów prawa procesowego, a także przepisu art. 15 k.p.a., z którego wynika obowiązek organu odwoławczego ponownego rozpatrzenia sprawy, a zatem odniesienia się do wszelkich istotnych jej aspektów oraz rozważenia zarzutów i argumentów podniesionych w środku odwoławczym. Już z tej przyczyny zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu.

Sąd I instancji wskazał, że nie zachodziły podstawy do utrzymania zaskarżonym postanowieniem w mocy postanowienia Komisji Stypendialnej [...], zawieszającego wypłatę skarżącemu stypendium rektora przyznanego decyzją ostateczną z dnia [...] listopada 2021 r., a zatem wstrzymującego wykonalność tej decyzji ostatecznej. Wymaga podkreślenia, że o dużym prawdopodobieństwie uchylenia decyzji w rozumieniu art. 152 § 1 k.p.a. można mówić wówczas, gdy bez konieczności przeprowadzania szczegółowej analizy materiału dowodowego, jak również bez potrzeby dokonywania szczegółowej analizy przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie możliwe jest stwierdzenie, że decyzja zostanie uchylona (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 września 2016 r., sygn. II OSK 3060/14, a także z 18 maja 2016 r., sygn. II OSK 2178/14). Tego rodzaju sytuacja nie miała natomiast miejsca w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu rzeczywiście, w sprawie ujawniono nowe okoliczności faktyczne. Jednakże zaakcentowany w postanowieniu organu pierwszej instancji fakt, że skarżący przed podjęciem studiów na [...] studiował na [...] w okresach od dnia 1 października 2006 r. do dnia 30 września 2013 r. oraz od dnia 1 października 2013 r. do dnia 10 lipca 2014 r., nie stanowił sam przez się o prawdopodobieństwie uchylenia decyzji Komisji Stypendialnej [...] przyznającej skarżącemu stypendium rektora w roku akademickim 2020/2021.

Zdaniem Sądu zasadnie skarżący zarzucił wadliwe zastosowanie w sprawie przepisów art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a., art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i art. 152 § 1 k.p.a.

Z tych wszystkich względów postanowienia organów obu instancji podlegały uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwana dalej: "p.p.s.a.") oraz art. 135 p.p.s.a. Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadniają przepisy art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła Odwoławcza Komisja Stypendialna [...], zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu:

I. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przez Sąd przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

a) art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez jego błędną wykładnię polegającą na:

- przyjęciu, iż pojęcie "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w ww. przepisie należy odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu przez niego określonych kryteriów, podczas gdy prawidłowa wykładnia pojęcia "przysługiwania świadczenia" winna odnosić się do możliwości o ubieganie się o świadczenie podczas odbywania studiów i winna być powiązana z pojęciem studiowania odpowiednio na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia lub jednolitych studiach magisterskich;

- przyjęciu, iż 6-letni okres, o którym mowa w ww. przepisie należy odnosić do okresu, w którym student spełniał przesłanki otrzymywania pomocy finansowej i jednocześnie był beneficjentem tej pomocy, podczas gdy w ww. przepisie ustawodawca precyzyjnie określił, od jakiego zdarzenia należy liczyć okres 6-letni, a jest nim rozpoczęcie studiów;

- przyjęciu, iż B. M. nie przekroczył 6-letniego okresu uprawniającego go do pobierania stypendium rektora, podczas gdy studiował on łącznie 142 miesiące, tj. 11 lat i 10 miesięcy;

b) § 9 ust. 2 pkt 1 Regulaminu świadczeń [...] stanowiącego załącznik do zarządzenia Rektora [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] (Monitor [...] poz. [...]) poprzez jego niewłaściwą wykładnię polegającą na:

- przyjęciu, iż pojęcie "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w ww. przepisie należy odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu przez niego określonych kryteriów, podczas gdy prawidłowa wykładnia pojęcia "przysługiwania świadczenia" winna odnosić się do możliwości o ubieganie się o świadczenie podczas odbywania studiów i winna być powiązana z pojęciem studiowania odpowiednio na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia lub jednolitych studiach magisterskich;

- przyjęciu, iż 6-letni okres, o którym mowa w ww. przepisie należy odnosić do okresu, w którym student spełniał przesłanki otrzymywania pomocy finansowej i jednocześnie był beneficjentem tej pomocy, podczas gdy w ww. przepisie ustawodawca precyzyjnie określił, od jakiego zdarzenia należy liczyć okres 6-letni, a jest nim rozpoczęcie studiów;

- przyjęciu, iż B. M. nie przekroczył 6-letniego okresu uprawniającego go do pobierania stypendium rektora, podczas gdy studiował on łącznie 142 miesiące, tj. 11 lat i 10 miesięcy;

II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przez Sad przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 152 § 1 k.p.a. poprzez uwzględnienie skargi oraz uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] z dnia [...].01.2021 r. [...] i poprzedzającego go postanowienia Komisji Stypendialnej [...] z dnia [...].12.2020 r. zakładając, że nie została spełniona przesłanka, iż okoliczności sprawy wskazują na prawdopodobieństwo uchylenia decyzji w wyniku wznowienia postępowania, podczas gdy takie prawdopodobieństwo istniało;

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 124 § 1 k.p.a. i art. 8 § 1 k.p.a. poprzez uwzględnienie skargi oraz uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] z dnia [...].01.2021 r. [...] i poprzedzającego go postanowienia Komisji Stypendialnej [...] z dnia [...].12.2020 r. zakładając, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie spełniało wymogów formalnych wynikających z dyspozycji przepisu art. 124 § 1 k.p.a. i w związku z tym naruszona została zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej,

c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. i art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi oraz uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] z dnia [...].01.2021 r. [...] i poprzedzającego go postanowienia Komisji Stypendialnej [...] z dnia [...].12.2020 r., pomimo wydania przez organ zarówno I jak i II instancji decyzji zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Mając powyższe na uwadze skarżąca kasacyjnie Komisja Stypendialna wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym wyodrębnionych kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych, a także rozpoznanie skargi na rozprawie.

Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną B. M. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Nadto na podstawie art. 15 zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 z późn. zm.) B. M. wniósł o skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

Jednocześnie podkreślić należy, że w sytuacji, gdy strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuca wyrokowi Sądu I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności trzeba odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, bowiem dopiero wówczas, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do oceny zasadności zarzutów prawa materialnego.

W tym kontekście jako nieuzasadniony ocenić należy zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 152 § 1 k.p.a., a także art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 124 § 1 k.p.a. i art. 8 § 1 k.p.a. poprzez uwzględnienie skargi oraz uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] z dnia [...].01.2021 r. [...] i poprzedzającego go postanowienia Komisji Stypendialnej [...] z dnia [...].12.2020 r.

Po pierwsze skarżący kasacyjnie nie wskazał postaci naruszenia tych przepisów tj. czy nastąpiło to poprzez błędną wykładnię lub nieprawidłowe ich zastosowanie. Mając na uwadze treść zarzutów oraz uzasadnienie skargi kasacyjnej przyjąć należy, że stronie skarżącej kasacyjnie chodziło o błędne zastosowanie tych przepisów.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 152 § 1 k.p.a. stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu organ administracji publicznej właściwy w sprawie wznowienia postępowania wstrzyma z urzędu lub na żądanie strony wykonanie decyzji, jeżeli okoliczności sprawy wskazują na prawdopodobieństwo uchylenia decyzji w wyniku wznowienia postępowania. Istota zastosowania tego przepisu sprowadza się zatem do wykazania, czy okoliczności sprawy wykazywały prawdopodobieństwo uchylenia decyzji w wyniku wznowienia postępowania. Jak słusznie wskazał WSA w Lublinie nie sposób zgodzić się z argumentacją przedstawioną przez organ odwoławczy, a obowiązku zbadania zaistnienia przesłanek wstrzymania wykonania decyzji na podstawie art. 152 k.p.a. nie znosi zakończenie jakiegoś etapu postępowania wznowieniowego, w szczególności nie znosi jej wydanie w tym postępowaniu rozstrzygnięcia, które nie ma jeszcze przymiotu ostateczności. Dlatego wydanie w postępowaniu wznowieniowym decyzji nieostatecznej nie zwalnia organu odwoławczego z obowiązku rozpatrzenia zarzutów zażalenia na postanowienie w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji i odniesienia się do nich w uzasadnieniu postanowienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2020 r., sygn. I OSK 2334/18). Jak też naprowadził Sąd I instancji o dużym prawdopodobieństwie uchylenia decyzji w rozumieniu art. 152 § 1 k.p.a. można mówić wówczas, gdy bez konieczności przeprowadzania szczegółowej analizy materiału dowodowego, jak również bez potrzeby dokonywania szczegółowej analizy przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie możliwe jest stwierdzenie, że decyzja zostanie uchylona (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 września 2016 r., sygn. II OSK 3060/14, a także z 18 maja 2016 r., sygn. II OSK 2178/14). Tego rodzaju sytuacja nie miała natomiast miejsca w niniejszej sprawie, gdyż wymagała ona szczegółowej analizy materiału dowodowego. Wprawdzie rzeczywiście w sprawie ujawniono nowe okoliczności faktyczne, związane z zatajeniem przez studenta faktu wcześniejszego studiowania, a w konsekwencji z podaniem przez niego nieprawdy w związku z złożeniem wniosku o stypendium, ale są to ewentualnie kwestie związane z odpowiedzialnością dyscyplinarną studenta, poświadczeniem przez niego nieprawdy, czy też negatywną oceną jego postawy etycznej, tj. czy osoba, która podaje nieprawdę powinna studiować kierunek [...], a nie z analizą materiału dowodowego oraz stanu prawnego umożliwiającego lub też nie przyznanie, a w konsekwencji pobieranie stypendium rektora. Wiązało się to bowiem z uzyskaniem potwierdzenia, czy w okresach wcześniejszych student pobierał stypendium. Sam fakt wcześniejszego studiowania nie był tu wystarczający.

W konsekwencji nie zasługiwał na uwzględnienie także zarzut naruszenia art. 124 § 1 k.p.a. i art. 8 § 1 k.p.a. Zasadnie Sąd I instancji skonkludował, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie odpowiada wymogom wynikającym z dyspozycji tego przepisu, gdyż powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Ma to szczególnie istotne znaczenie w przypadku postanowienia o wstrzymaniu wykonania decyzji ostatecznej, co stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznej i winno być należycie uzasadnione. Zaniechanie organu w zakresie szczegółowego uzasadnienia zastosowania wyjątkowej instytucji przewidzianej w art. 152 § 1 k.p.a. pozostaje też w sprzeczności z wyrażoną w art. 8 § 1 k.p.a. zasadą zobowiązującą organy administracji publicznej do prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.

Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. i art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi oraz uchylenie w całości zaskarżonej decyzji.

Do naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. mogłoby dojść gdyby sąd wyszedł poza granice tej sprawy lub gdyby nie dokonał kontroli decyzji w pełnym zakresie. Fakt, że Sąd I instancji uwzględnił skargę (zamiast ją oddalić jak żądał tego skarżący kasacyjnie) nie oznacza, że uchybił temu przepisowi. To, że Sąd I instancji przyjął odmienne od organu ustalenia, a w konsekwencji uznał wydane w sprawie rozstrzygnięcia za nieprawidłowe i tym samym uwzględnił zarzuty skarżącego nie oznacza, iż naruszył powyższy przepis.

W konsekwencji niezasadny jest także zarzut kasacyjny naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., gdyż ma on charakter wynikowy. Jego zastosowanie przez sąd I instancji jest za każdym razem rezultatem uznania, że w sprawie zaistniało tego rodzaju naruszenie przepisów prawa materialnego bądź regulacji procesowej, które uzasadniałoby wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego przejawu działania organu administracji publicznej.

Natomiast istotą konstrukcji ukształtowanej przepisem art. 135 p.p.s.a. jest powiązanie obowiązku sądu orzekania "w głąb sprawy" z przesłanką niezbędności takiego rozstrzygnięcia dla jej końcowego załatwienia. Zatem wyeliminowanie z obrotu prawnego innej niż zaskarżona do sądu decyzja ostateczna wchodzi w grę jedynie wówczas, gdy bez tego zabiegu załatwienie sprawy byłoby niemożliwe lub co najmniej utrudnione. Przepis art. 135 p.p.s.a. znajduje więc zastosowanie jedynie w razie uwzględnienia skargi. W takim wypadku podstawą do jego zastosowania będzie stwierdzenie, że akty lub czynności poprzedzające wydanie zaskarżonego aktu lub podjętej czynności naruszyły przepisy prawa materialnego lub procesowego. Jednym słowem warunkiem zastosowania art. 135 p.p.s.a. jest to, aby zaskarżony akt okazał się sprzeczny z prawem i to w stopniu uzasadniającym jego wzruszenie - art. 145 p.p.s.a. – co miało miejsce w niniejszej sprawie.

Na uwzględnienie nie zasługują także zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. Przy czym na wstępnie stwierdzić należy, że przedmiotem kontroli sądowej była decyzja wydana w wyniku wznowienia postępowania na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. Co istotne prawidłowość zastosowania tego przepisu przyjęta przez Sąd I instancji nie została zakwestionowana przez stronę skarżącą kasacyjnie.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. stwierdzić należy, że jest on niezasadny.

Zgodnie z brzmieniem art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Natomiast jak wynika z treści art. 86 ust. 1 p.s.w.n. student ma prawo ubiegać się o: 1) stypendium socjalne, 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych, 3) zapomogę, 4) stypendium rektora,

Istota zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej polega na tym, że skarżący kasacyjnie organ nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu I instancji sprowadzającym się do tego, że w przypadku świadczenia pomocy materialnej dla studentów jakim jest m.in. stypendium rektora ograniczenie jego przyznania (wynikające z art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n.) może nastąpić dopiero w sytuacji, gdyby student pobierał wskazane wyżej świadczenia przez okres 6 lat. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w całości stanowisko Sądu I instancji w zakresie wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n.

Zdaniem organu, w świetle art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. stypendium nie może zostać przyznane studentowi, który na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich posiada status studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. Skoro skarżący posiadał status studenta przez okres ponad 6 lat, w którym mógł otrzymywać wskazane wyżej świadczenia, to jego uprawnienie do uzyskania stypendium rektora wygasło, co skutkowało zastosowaniem ograniczenia z art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. i wydaniem decyzji o odmowie przyznania stypendium rektora. Z powyższym stanowiskiem, nie sposób się zgodzić, bowiem przyjęta przez organ wykładnia ww. przepisu jest wadliwa. Organ przyjął, że pojęcie "przysługiwania świadczenia" jest pojęciem tożsamym z pojęciem "posiadania statusu studenta". Tymczasem takie rozumienie tego pojęcia nie wynika z treści cytowanego przepisu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowe odkodowanie normy zawartej w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych, wystarczającym jest tu podstawowy rodzaj wykładni - wykładnia językowa. Wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n., należy je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym ("przysługiwać" to "należeć się komuś z mocy ustawy, prawa, przywileju" - Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego) i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów.

Zasadnie Sąd I instancji uznał, że przez zawarte w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. pojęcie "przysługują", które powiązano z konkretnymi rodzajami świadczeń, należy rozumieć i odnosić do świadczeń, które zostały studentowi przyznane. Świadczenia nie mogą przysługiwać potencjalnie, lecz przysługują realnie i to nie wszystkim studentom, a tylko tym, którym zostały one przyznane decyzją właściwego organu. Zatem świadczenia nie przysługują z faktu bycia studentem, lecz zgodnie z art. 86 ust. 1 p.s.w.n. student może jedynie ubiegać się o przyznanie stypendium.

W związku z tym dla biegu okresu 6 lat, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobierał. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 86 ust. 1 p.s.w.n. student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia (m.in. stypendium rektora), ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. I tak, w art. 87 p.s.w.n. wymienia się przesłanki ubiegania się o stypendium socjalne, w art. 89 p.s.w.n. warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, w art. 90 p.s.w.n. warunki przyznania zapomogi, w art. 91 p.s.w.n. warunki stypendium rektora, a w art. 359 p.s.w.n. warunki uzyskania stypendium ministra. Oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało, wnioskodawca musi mieć status studenta, złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej.

Zatem 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy.

Mając na uwadze powyższe rozważania nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie" w związku z posiadaniem statusu studenta, jak przyjął to skarżący kasacyjnie organ w niniejszej sprawie. Analogiczny pogląd został zaprezentowany w wyrokach NSA z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 4082/21; z 8 lipca 2021 r., sygn. III OSK 3913/21; z 15 czerwca 2021 r., sygn. III OSK 3978/21.

Powyższa wykładnia znajduje nadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rządowego projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (str. 28), w którym wskazano, iż "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat" (druk sejmowy 2446). Zatem student nie może korzystać ze świadczeń (nawet jakby nadal spełniał warunki do ich otrzymywania) dłużej niż przez 6 lat, gdyż zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. nie będą mu już przysługiwać. Sześcioletni okres o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta, przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Równocześnie zasadnym jest zauważyć, że w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do stypendium dla niepełnosprawnych lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia zostały wyczerpująco unormowane w przepisach art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 ust. 2 p.s.w.n., przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania.

Nie można, jak przyjmuje strona skarżąca kasacyjnie, wiązać początku tego okresu 6 letniego z momentem rozpoczęcia studiów przez studenta ubiegającego się o przyznanie pomocy. Skoro bowiem z samym statusem studenta ustawa nie wiąże otrzymywanie świadczeń z art. 86 ust.1 pkt 1-4 oraz art. 359 ust. 1 p.s.w.n. (ściślej ujmując, ich otrzymywania), to nie sposób uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec okres 6 lat ograniczający czas przysługiwania prawa do stypendium stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n.

Podsumowując powyższe rozważania należy stwierdzić, że orzekające w sprawie organy badając ziszczenie się przesłanek przyznania skarżącemu wnioskowanego stypendium rektora, do sześcioletniego okresu o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. wliczyły cały okres studiowania przez skarżącego, nie biorąc pod uwagę, czy rzeczywiście świadczenia te skarżącemu przysługiwały w rozumieniu wskazanym wyżej, tj. czy otrzymywał wyżej wspomniane świadczenia. W konsekwencji powyższego, przyjęcie przez organy stanowiska, iż wspomniany sześcioletni okres upłynął, a tym samym, że odmowa przyznania skarżącemu stypendium rektora z tej tylko przyczyny była uzasadniona, nie zasługuje na akceptację.

Z przytoczonych wyżej względów niezasadny jest także zarzut naruszenia § 9 ust. 2 pkt 1 Regulaminu świadczeń [...], stanowiącego załącznik do zarządzenia Rektora [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] (Monitor [...] poz. [...]) poprzez jego niewłaściwą wykładnię.

Skoro więc podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się nieskuteczne, Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do jej uwzględnienia, co z kolei skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej w oparciu o art. 184 p.p.s.a.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego zostało wydane w oparciu o przepis art. 204 pkt 2 p.p.s.a.