Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik Protokolant: Przemysław Rauchut po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 lipca 2010 r. sprawy ze skargi I. K. S. "S." S.A. w I. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w B. z dnia [...] kwietnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie usunięcia stwierdzonych uchybień z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy oddala skargę.

Decyzją z dnia 19 marca 2010 r. nr rej. [...]Inspektor Pracy nakazał I. K S. S. S.A. w I. m.in. zapewnić w pobliżu miejsca pracy pomieszczenie umożliwiające schronienie się przed opadami atmosferycznymi, ogrzanie się oraz zmianę odzieży, dla pracowników wykonujących pracę na otwartej przestrzeni w W. K. S. G.. Jako podstawę prawną tego nakazu organ wskazał art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589; z późn. zm.), art. 207 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks Pracy (Dz. U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94; z późn. zm.) oraz § 4 ust. 1 i ust. 2 załącznika nr 3 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r., Nr 169, poz. 1650; z późn. zm.; zwanego dalej "rozporządzeniem z dnia 26 września 1997 r.").

Odwołując się od powyższego nakazu Spółka S. podniosła, że organ pierwszej instancji wskazał błędną podstawę prawną – powinien być nim nie § 4 ust. 1 załącznika nr 3 do rozporządzenia z dnia 26 września 1997 r., ale § 44 ust. 1 tegoż załącznika. W treści tego przepisu nie jest wskazana wymagana odległość pomiędzy stanowiskiem pracy pracowników a pomieszczeniami do ogrzewania się. Ustawodawca pozostawił pracodawcy swobodę organizacyjną w zapewnieniu pomieszczenia do ogrzewania się w "pobliżu miejsca pracy". Należy wobec tego wziąć pod uwagę okoliczności w jakich pracownicy wykonują pracę i charakter tej pracy.

Spółka podniosła, że na W. K. S. "G." w G. prace górników otworowych wykonywane są na otwartej przestrzeni, okresowo w różnych rejonach zakładu górniczego. Prace te wykonywane są w ramach jednej brygady, pracującej przy otworze, a w przypadku prac konserwacyjnych pracownicy są rozdzielani na mniejsze brygady i pracują w rozproszeniu. Na otwór eksploatacyjny, gdzie wykonują swoją pracę, pracownicy Kopalni są transportowani samochodem Volkswagen Transporter zarejestrowanym na 6 osób. Najdalej oddalone stanowiska pracy w G. znajdują się w odległości około 1,5 km od zaplecza higieniczno – sanitarnego. Pod otworem pracuje 8 – 9 osób. Droga dojazdu do stałego zaplecza higieniczno – sanitarnego zajmuje 4 do 5 minut. W razie wystąpienia odpadów atmosferycznych pracownicy przerywają pracę i są transportowani do stałego zaplecza higieniczno - sanitarnego dwoma kursami ww. pojazdu. Przez cały czas wykonywania pracy na otwartej przestrzeni pracownicy mają możliwość przetransportowania do pomieszczenia higieniczno – sanitarnego, gdzie mogą się schronić przed opadami atmosferycznymi, ogrzać i zmienić odzież. W ocenie skarżącej spółki w powyższym stanie wymóg określony w § 44 ust. 1 załącznika do rozporządzenia z dnia 26 września 1997 r. jest spełniony poprzez zapewnienie przewozu pracowników samochodem z zajmowanych stanowisk pracy do stałego zaplecza higieniczno – sanitarnego.

Decyzją z dnia 20 kwietnia 2004 r. nr [...]Okręgowy Inspektor Pracy w B. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Zdaniem organu odwoławczego wskazanie przez organ I instancji § 4 ust. 1 załącznika nr 3 do rozporządzenia z dnia 26 września 1997 r. jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia było oczywistą pomyłka pisarską – właściwą podstawą jest § 44 ust. 1 załącznika do rozporządzenia.

Organ przyznał, że wskazany przepis nie określa precyzyjnie wymaganej odległości między miejscem pracy a pomieszczeniem do ogrzania się. Nie oznacza to jednak całkowitej dowolności w lokalizacji tego pomieszczenia. Biorąc pod uwagę jego funkcję należy przyjąć, że pomieszczenie powinno się znajdować tak blisko miejsca pracy, by pracownicy mogli z niego skorzystać w miarę indywidualnych potrzeb. Warunku tego nie spełnia zapewnienie pracownikom grupowego dowozu na zaplecze higieniczno – sanitarne. Nie można bowiem zakładać, że wszyscy pracownicy odczują potrzebę ogrzania się w tym samym czasie. Dowóz pracowników nie zapewnia także schronienia przed deszczem, ponieważ odbywa się w dwóch kursach. Oczekiwanie drugiej grupy pracowników na powrót samochodu trwa 8 – 10 minut, co czyni ochronę przed deszczem iluzoryczną.

W skardze do sądu administracyjnego, zarzucając naruszenie § 44 załącznika nr 3 do rozporządzenia z dnia 26 września 1997 r. poprzez jego błędną wykładnię oraz naruszenie art. 7, art. 9 i art. 15 k.p.a., Spółka wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji w zakresie wyżej opisanego obowiązku.

Zdaniem Spółki art. 207 § 2 Kodeksu Pracy oraz § 44 ust. 1 załącznika nr 3 do rozporządzenia z dnia 26 września 1997 r. pozwalają pracodawcy na zorganizowanie pracy w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy. Spółka skorzystała z tego uprawnienia i zastosowała transport samochodowy w celu przewiezienia pracowników z miejsca pracy do pomieszczenia, w którym mogą się ogrzać i schronić przed opadami atmosferycznymi. Zdaniem Spółki jest to rozwiązanie najbardziej optymalne w sytuacji, gdy pracownicy wykonują prace w różnych miejscach na obszarze całego zakładu górniczego, nie mając stałego miejsca wykonywania pracy. Specyfika prac eksploatacyjnych górnictwa otworowego wymaga skupienia i mobilizacji całej brygady górników. W momencie kiedy ogłaszana jest przerwa, brygada zabezpiecza otwór i odstępuje od pracy i odwrotnie. Jest to praca zespołowa – każdy z pracowników ma określone zadania. Spółka zwróciła uwagę, że zgodnie z § 45 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w zakładach górniczych wydobywających kopaliny otworami wiertniczymi (Dz. U. Nr 109, poz. 961; z późn. zm.) prace związane z montażem, przemieszczaniem i demontażem wiertnic, wież wiertniczych lub masztów wiertniczych i innych urządzeń wykonuje się zgodnie z dokumentacją techniczno – ruchową, pod bezpośrednim nadzorem osoby dozoru ruchu. Niedopuszczalne jest prowadzenie takich robót przy silnym wietrze, podczas burzy, śnieżycy, ulewy lub gołoledzi.

Spółka podniosła, że na terenie W. K. S. G. w kompleksie sąsiadujących budynków znajdują się pomieszczenia higieniczno – sanitarne: szatnia, umywalnia z natryskami, ustępy oraz jadalnia. Pomieszczenia te znajdują się w odległości 650 metrów od najdalszego miejsca – otworu nr G16. Ponadto na terenie Wydziału znajduje się budynek administracyjny, położony około 600 metrów od najdalszego miejsca pracy oraz budynek AKP z zapleczem higieniczno – sanitarnym (ale bez pomieszczeń przystosowanych do zmiany odzieży i bez urządzeń do podgrzewania posiłków – które są w pozostałych budynkach), znajdujący się 450 metrów od najdalszego miejsca pracy. Droga dojścia pieszego do pomieszczeń higieniczno – sanitarnych, spełniających wszelkie wymagania przepisów dotyczących pomieszczenia przeznaczonego do ogrzania się, schronienia przed opadami atmosferycznymi i umożliwiającymi zmianę odzieży, zajmuje średnio pracownikowi idącemu pieszo z najdalszego miejsca (otwór G16) około 10 – 15 minut.

Wobec tego, zdaniem Spółki brak podstaw faktycznych i prawnych do uznania, że pracodawca nie zapewnia pracownikom wykonującym pracę na otwartej przestrzeni pomieszczenia umożliwiającego schronienie się przed opadami atmosferycznymi, ogrzanie się oraz zmianę odzieży.

Zarzucając naruszenie przepisów postępowania Spółka argumentowała, że wydana decyzja jest niezrozumiała, a wykonanie jej budzi wątpliwości. Z decyzji wynika bowiem, że pracodawca nie może w sposób zorganizowany prowadzić pracy zespołowej pracowników, gdyż jak twierdzi organ "nie można (...) zakładać, że wszyscy pracownicy odczują potrzebę ogrzania się w tym samym czasie". Sposób wykonania nałożonego na pracodawcę obowiązku nie może pozostawać bez związku ze specyfiką pracy – w przedmiotowej sprawie pracy zespołowej górników kopalni otworowej, czego w przedmiotowej sprawie organy nie uwzględniły, a co narusza słuszny interes strony skarżącej.

Zwracając uwagę, że w toku postępowania nie zostały zakwestionowane ani same pomieszczenia, ani sposób przemieszczania się pracowników do tych pomieszczeń (samochodem), a jedynie lokalizacja pomieszczeń – Spółka podniosła, że biorąc pod uwagę fakt, iż praca brygady górników odbywa się w różnych miejscach zakładu górniczego, wyznaczonych lokalizacją otworów, jak również pracownicy wykonują zadania indywidualnie – Spółka chcąc wykonać decyzję zgodnie z zawartymi w niej wyjaśnieniami musiałaby dla każdej brygady pracującej przy otworze i dla każdego pracownika indywidualnie wykonującego pracę przeznaczyć oddzielne pomieszczenia przy każdym otworze i ruchome pomieszczenia dla pracowników wykonujących prace remontowe i awaryjne, przemieszczających się po terenie całego zakładu, jak również w razie potrzeby poza zakładem górniczym, gdy zachodzi konieczność naprawy rurociągów biegnących z zakładu górniczego do odbiorców zewnętrznych.

Spółka podkreśliła, że na terenie zakładu w G. znajduje się 28 otworów rozmieszczonych na powierzchni całego zakładu w pewnych odstępach od siebie, a cały obszar obejmuje ponad 37 ha. Zdaniem skarżącej organy nie wzięły pod uwagę istniejącego stanu faktycznego i nie dokonały jego analizy w sposób wystarczający do podjęcia decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.

Organ podniósł, że strona skarżąca nie wykazała, w jaki sposób zapewnienie pracownikom indywidualnej możliwości korzystania z pomieszczenia do ogrzania się i ochrony przed deszczem kolidowałoby ze sformułowanym w art. 207 § 2 Kodeksu pracy obowiązkiem organizowania pracy w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy.

Organ podkreślił, że przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Zasada uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.) nie uprawnia organu do czynienia, ze względu na specyfikę pracy, wyjątków nie przewidzianych przez ustawodawcę.

Odnośnie prawidłowości ustalenia stanu faktycznego organ podniósł, że został on dokładnie zbadany i opisane w protokole z kontroli, z którym inspektor pracy zapoznał stronę skarżącą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z § 44 załącznika nr 3 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach wykonywanych na otwartej przestrzeni lub w nieogrzewanych pomieszczeniach należy zapewnić pracownikom w pobliżu miejsc pracy pomieszczenia umożliwiające im schronienie się przed opadami atmosferycznymi, ogrzanie się oraz zmianę odzieży. Pomieszczenia te powinny być zaopatrzone w urządzenia do podgrzewania posiłków (ust. 1). W pomieszczeniach do ogrzewania się pracowników powinna być zapewniona temperatura co najmniej 16 °C (289 K), a na każdego pracownika najliczniejszej zmiany powinno przypadać co najmniej 0,1 m2 powierzchni, przy czym całkowita powierzchnia pomieszczenia nie może być mniejsza niż 8 m2 (ust. 2). W razie gdy ze względu na rodzaje prac wykonywanych na otwartej przestrzeni w okresie zimowym nie jest możliwe zapewnienie pomieszczeń, o których mowa w ust. 1, należy zapewnić pracownikom w pobliżu miejsca ich pracy odpowiednio urządzone źródła ciepła, przy zachowaniu wymagań ochrony przeciwpożarowej (ust. 3).

Jak wskazano w orzecznictwie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dni 26 kwietnia 2006 r., sygn. akt IV SA/Wr 305/05, opubl. w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 508724) przepisy ww. rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy – a zatem także § 44 załącznika nr 3 do rozporządzenia – wchodzą w skład systemu norm prawnych składających się na instytucję ochrony pracy, rozumianej jako całokształt gwarancji prawnych służących zabezpieczaniu zdrowia i życia ludzkiego w procesie pracy. Podstawowym składnikiem instytucji ochrony pracy są przepisy dotyczące obowiązków pracodawców w zakresie ochrony życia i zdrowia pracowników, przybierające postać prawa, którego przestrzeganie może być egzekwowane środkami przymusu państwowego. Obowiązki pracodawcy w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy mają charakter bezwarunkowy (obciążają pracodawcę niezależnie od sposobu spełniania świadczenia przez pracownika), niepodzielny (działania i zaniechania innych podmiotów nie zwalniają pracodawcy od odpowiedzialności za stan bhp w miejscu pracy), realny (muszą być wykonane w naturze, bez możliwości wykonania zastępczego w postaci wypłaty równowartości nieotrzymanego świadczenia) oraz podwójnie zakwalifikowany (są powinnościami ze stosunku pracy o charakterze zobowiązanym wobec pracownika i publicznoprawnym wobec państwa, którego wykonanie jest zabezpieczone nadzorem państwowym).

Słusznie wywodzi organ w odpowiedzi na skargę, że zasada uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli nie może być podstawą do odstąpienia od określonych przepisami ww. rozporządzenia wymagań z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy – niezasadny jest tym samym zarzut Spółki naruszenia art. 7 k.p.a.

Trzeba zwrócić uwagę, że skarżąca Spółka podnosząc zarzut błędnej wykładni § 44 rozporządzenia z 26 września 1997 r., nie wskazuje, jak powinien być ten przepis rozumiany. Zamiast tego opisuje, w jaki sposób wymogi wynikające z wyżej cytowanego przepisu są na terenie zakładu pracy Spółki spełniane (transport samochodowy do odpowiednich pomieszczeń) oraz przytacza okoliczności, które zaważyły na przyjęciu tegoż sposobu. Argumentacja ta zmierza zatem raczej do wykazania, że organ błędnie zastosował prawo, gdyż wbrew stanowisku organu sytuacja faktyczna istniejąca w zakładzie Skarżącej odpowiada treści § 44 rozporządzenia z 26 września 1997 r. Niemniej zdaniem Sądu istotną kwestią w sprawie rzeczywiście jest kwestia interpretacji § 44 rozporządzenia, a w szczególności kwestia rozumienia zwrotu "w pobliżu" użytego w ustępie 1 tego paragrafu.

Zgodnie ze wskazanym § 44 ust. 1 "Przy pracach wykonywanych na otwartej przestrzeni lub w nieogrzewanych pomieszczeniach należy zapewnić pracownikom w pobliżu miejsc pracy pomieszczenia umożliwiające im schronienie się przed opadami atmosferycznymi, ogrzanie się oraz zmianę odzieży. Pomieszczenia te powinny być zaopatrzone w urządzenia do podgrzewania posiłków.". Zdaniem Sądu także w tym przypadku należy podzielić pogląd prezentowany w ww. wyroku WSA we Wrocławiu, że zwrot "w pobliżu miejsc pracy" oznacza nakaz umieszczenia pomieszczeń umożliwiających pracownikom schronienie się przed opadami atmosferycznymi, ogrzanie się oraz zmianę odzieży blisko przestrzeni, w której pracownicy wykonują powtarzające się działania ze względu na przyjęty w danej jednostce podział zadań. Funkcję pomieszczeń umożliwiające im schronienie się przed opadami atmosferycznymi, ogrzanie się oraz zmianę odzieży mogą zatem spełniać tylko takie pomieszczenia, do których każdy pracownik może dotrzeć samodzielnie, nie narażając się m.in. na to, że opady atmosferyczne nie tylko go "zmoczą" ale "przemoczą" – co narazi go na konsekwencje zdrowotne lub będzie wymagało przerwania pracy w celu zmiany odzieży.

Interpretując w ten sposób cytowany przepis, nie można przyjąć, że skarżąca Spółka spełniła określony nim wymóg. W przedmiotowej sprawie przestrzenią, w której pracownicy wykonują pracę w WKS G. nie jest przestrzeń całego WKS G., ale przestrzeń bezpośrednio wokół otworu wydobywczego, przy którym pracuje wydzielona grupa pracowników (brygada). Wskazuje na to opisany przez skarżącą charakter pracy – konieczność każdorazowego zabezpieczenia otworu w przypadku przerwania pracy przez całą brygadę. W takich warunkach opisane przez skarżącą pomieszczenia higieniczno – sanitarne mogą spełniać funkcje o jakich mowa w § 44 rozporządzenia z dnia 26 września 1997 r. tylko wtedy, kiedy otwór, przy którym aktualnie prowadzone są prace znajduje się w dostatecznie blisko owych pomieszczeń. Słusznie zdaniem Sądu organ ocenił, że z taką sytuacją nie mamy do czynienia w przypadku, kiedy dla umożliwienia skorzystania z pomieszczeń mających zapewnić schronienie przed deszczem pracownicy muszą korzystać z transportu samochodowego, przy czym zapewniony przez pracodawcę środek transportu nie jest w stanie pomieścić wszystkich pracowników pracujących przy otworze wydobywczym, a jednocześnie droga pomiędzy miejscem pracy a miejscem, które mogą pełnić funkcję pomieszczeń o których mowa w ww. § 44, w przypadku konieczności pokonania jej pieszo jest na tyle długa (wymagająca nawet 15 min. marszu), że wysoko prawdopodobne jest, iż pracownik w czasie pokonywania tej drogi ulegnie przemoczeniu.

Niezasadne w tej sytuacji są zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 9, art. 15 i art. 138 § 2 k.p.a. Dla oceny, czy zostały spełnione wymagania ww. przepisu wystarczające były ustalenia dokonane w trakcie kontroli przeprowadzonej WKS G.. Jak odnotowano w protokole kontroli – przy dokonywaniu ustaleń obecny był przedstawiciel skarżącej Spółki, tak więc Spółka była na bieżąco informowana o wszelkich okolicznościach faktycznych mających znaczenie dla sprawy. W protokole kontroli wskazano na istotne dla sprawy okoliczności, tj. odległość miejsc pracy od pomieszczeń mogących pełnić ww. funkcje oraz sposób organizacji transportu pracowników do tych miejsc. Tak ustalony stan faktyczny był wystarczającą podstawą orzekania dla organów obu instancji i nie wymagał uzupełnienia, a tym samym ani nie doszło do naruszenia art. 15 k.p.a., ani nie zachodziła konieczność zastosowania art. 138 § 2 k.p.a.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.