Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) Sędziowie NSA Ewa Makosz – Frymus WSA Bożena Popowska Protokolant st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 27 maja 2009 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 06 listopada 2008 r. ,nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję /-/ B. Popowska /-/ P. Miładowski /-/ E. Makosz-Frymus

Kierownik Ośrodka Pomocy społecznej w Międzychodzie, działając z upoważnienia Burmistrza Międzychodu, decyzją nr [...] z 30 czerwca 2008r. przyznał S. M. zasiłek rodzinny na dziecko – A. M. w kwocie 48 zł miesięcznie na okres od 1 lipca 2008r. do 31 sierpnia 2008r. Jednocześnie organ odmówił przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Jako podstawę prawną organ wskazał przepisy między innymi art. 3 pkt 23 lit. a, art. 4 ust. 2, art. 5 ust. 1, art. 10 ust. 1 pkt 1 i ust. 5 pkt 2 ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006r., nr 139, poz. 992 ze zm., dalej: u.ś.r.), art. 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm., dalej: k.p.). Organ ustalił, że skarżącemu udzielono w okresie od 2 czerwca 2008r. do 30 listopada 2010r. urlopu wychowawczego. Wobec czego po obliczeniu dochodu pomniejszonego o dochód utracony, uznano że skarżący spełnia przesłanki określone w ustawie i przyznano mu zasiłek rodzinny na córkę A. M. Dalej organ stwierdził, że skarżący od 19 sierpnia 1999r. jest zatrudniony w Komendzie Powiatowej Policji w M. Jest więc funkcjonariuszem Policji, a nie pracownikiem wobec czego nie przysługuje mu dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, o którym mowa w art. 10 u.ś.r. Organ przyjął, że zgodnie z art. 2 k.p. pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Status skarżącego jako funkcjonariusza Policji reguluje w sposób kompletny ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j. Dz.U. z 2002r., nr 7, poz. 58 ze zm., dalej: u.p.).

Powyższą decyzję zaskarżono w części dotyczącej odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Powołując się na art. 78 i art. 79 u.p. skarżący podniósł, że funkcjonariusze nie mogą być pozbawieni uprawnień w postaci świadczeń rodzinnych. Zdaniem skarżącego przepisy odnoszące się do kobiet, powinny mieć zastosowanie również wobec mężczyzn, a inne rozumienie tych regulacji byłoby niezgodne z art. 32 Konstytucji RP.

Decyzją nr [...] z 6 listopada 2008r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia odnosząc się do art. 10 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. wskazano, że przedmiotowy dodatek przysługuje wyłącznie pracownikom, to jest osobom o których mowa w art. 2 k.p. Organ II instancji w całości podtrzymał argumentację podniesioną w zaskarżonym orzeczeniu, dodatkowo wskazał że trwają prace nad nowelizacją ustawy o Policji, które mają zrównać uprawnienia funkcjonariuszy i funkcjonariuszek w zakresie urlopów macierzyńskiego i wychowawczego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu podniesiono zarzuty naruszenia art. 10 ust. 1 pkt 1 i ust. 5 pkt 2 u.ś.r. w związku z art. 2 k.p. i art. 9 § 1 k.p., przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 78 i art. 79 u.p.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r., nr 153, poz. 1269, dalej: u.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola, o której mowa w art.1 §1 u.s.a., sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 u.s.a. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

Istotą niniejszej sprawy jest kwestia uprawnienia funkcjonariusza policji do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Zgodnie z art. 4 u.ś.r. zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka i wskazuje podmiotowy krąg uprawnionych do tego świadczenia i dodatków, wskazując na rodziców, jednego z rodziców albo opiekuna prawnego dziecka, opiekuna faktycznego dziecka lub osobę uczącą się. Organ I instancji uznał, że skarżący spełnia warunki określone w art. 5 i art. 6 u.ś.r., skutkiem czego orzekł o przyznaniu zasiłku rodzinnego na jego córkę A. Należy podkreślić, że wskazane przepisy określają przesłanki pozytywne, które muszą zostać spełnione, aby przyznano wnioskowane świadczenie. Pierwszy z nich odnosi się do dochodów uzyskiwanych w rodzinie i ustala kryterium dochodowe, natomiast drugi wprowadza dodatkową przesłankę wieku dziecka oraz nauki w szkole. Katalog przesłanek negatywnych zwiera art. 7 u.ś.r., żadna z nich nie odnosi się do kwestii zatrudnienia rodziców. Ustawodawca nie różnicuje uprawnienia do zasiłku rodzinnego w zależności od charakteru stosunku pracy, czy stosunku służbowego, albo innych jeszcze form zatrudnienia rodziców dziecka. Istotnym dla orzekania o uprawnieniu do tego świadczenia, jest fakt uzyskiwania dochodu i jego wysokość, a nie prawne formy na podstawie których jest on uzyskiwany.

Ustawodawca w art. 3 pkt 22 u.ś.r. wskazuje, że przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Niewątpliwie skarżący pozostaje w stosunku służbowym, albowiem taki charakter ma stosunek nawiązany na podstawie art. 28 ust. 1 u.p. w drodze mianowania na podstawie dobrowolnego zgłoszenia się do służby. Słusznie organy zauważyły, że nie jest to stosunek pracy w rozumieniu art. 2 k.p. Jednak przytoczony przepis art. 3 pkt 33 u.ś.r. wprost wskazuje, że stosunek służbowy na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych traktowany jest na równi ze stosunkiem pracy oraz umowami zobowiązaniowymi, jako zatrudnienie lub praca zarobkowa.

Powyższe rozważania odnoszące się do zasiłku, są istotne także dla oceny uprawnień do dodatków, albowiem zgodnie z art. 8 u.ś.r. przysługują one do zasiłku rodzinnego. Sformułowanie to oznacza, że dodatki wymienione enumeratywnie w punktach od 1 do 7 tego przepisu, są świadczeniami związanymi z zasiłkiem jako świadczeniem podstawowym.

W niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której organy uznał, że skarżący jest uprawniony do zasiłku rodzinnego, ale nie przysługuje mu dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Stanowisko takie może być uzasadnione, jeżeli zachodzi którakolwiek z przesłanek negatywnych wskazanych w art. 10 ust. 5 u.ś.r. Tymczasem organy błędnie uznały, że skarżącemu jako funkcjonariuszowi Policji, przedmiotowy dodatek nie przysługuje, powołując się na art. 10 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. uznały bowiem, że funkcjonariusz jako osoba nie będąca pracownikiem nie mieści się w dyspozycji tego przepisu.

Sąd wskazuje na wadliwość wykładni tego przepisu, który stanowi, że dodatek nie przysługuje osobie, która bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawała w stosunku pracy przez okres krótszy niż 6 miesięcy. Literalne brzmienie wskazuje, że ma on zastosowanie jedynie do osób pozostających w stosunku pracy – i to tych osób, które w chwili uzyskania prawa do urlopu wychowawczego, były zatrudnione i pozostawały w stosunku pracy krócej niż przez 6 miesięcy. Skoro organy zasadnie uznały, że funkcjonariusz Policji nie pozostaje w stosunku pracy, ale w stosunku służbowym, to przepis ten w ogóle nie ma do niego zastosowania. Innymi słowy przesłanka negatywna określona w art. 10 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. może być rozpatrywana jedynie w odniesieniu do osób pozostających w stosunku pracy, a to z tego względu że tylko z okresem trwania tego stosunku wiąże się określony skutek negatywny w postaci braku uprawnienia do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Odnosząc się do uwag poczynionych na wstępie, ustawodawca w jednych sytuacjach posługuje się zbiorczym pojęciem zatrudnienia lub pracy zarobkowej o którym mowa w art. 3 pkt 22 u.ś.r.(w którym to mieszczą się zarówno stosunek pracy i stosunek służbowy), a w innych precyzuje o jaki stosunek chodzi. Tak na przykład w art. 10 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. użyto zwrotu "podjęła lub kontynuuje zatrudnienie lub inną pracę zarobkową", pod którym rozumieć należy wszystkie formy wskazane w ustawowej definicji zawartej w art. 3 pkt 22 u.ś.r. Zatem gdyby zamysłem ustawodawcy było wyłączenie uprawnienia dla osoby zatrudnionej na podstawie stosunku służbowego, to w art. 10 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. użyto by innego określenia.

Wobec powyższego w ocenie Sądu niezrozumiałe i nielogiczne jest stanowisko organów obu instancji sformułowane w oparciu o art. 10 ust. 5 pkt 2 u.ś.r, które sprowadza się do przyjęcia że dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje jedynie pracownikom w rozumieniu art. 2 k.p. Nie znajduje ono uzasadnienia ani w przepisach Kodeksu pracy, ani w pozostałych przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zasadne jest stanowisko skarżącego, że dokonana przez organy wykładnia powyżej wskazanych przepisów, narusza zasadę równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP, a nadto pozostaje w sprzeczności z uregulowaniami ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustawa o świadczeniach rodzinnych co do zasady nie wprowadza zróżnicowania w dostępie do uregulowanego tam zasiłku rodzinnego i związanych z nim dodatków, w zależności od form nawiązania zatrudnienia jak i innych prac zarobkowych. Ani dosłowne brzmienie przepisów tej ustawy, ani ich wykładnia dokonywana w kontekście przepisów ustawy o Policji, czy Kodeksu pracy nie mogą i nie powinny prowadzić do wniosków, że sam status funkcjonariusza, czyli osoby pozostającej w stosunku służbowym, skutkuje utratą uprawnień do przedmiotowych świadczeń.

Reasumując powyższe, Sąd wskazuje że art. 10 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. ma charakter przepisu wyłączającego uprawnienie do określonego świadczenia i nie może być interpretowany rozszerzająco w drodze niejasnej analogii i przy zastosowaniu metody a contrario. Ponadto ustawa o świadczeniach rodzinnych zawiera obszerny słownik definicji legalnych, które w sprawach objętych jej zakresem mają pierwszeństwo przed definicjami zawartymi w innych aktach prawnych. Organy nie mogą więc dowolnie, w oderwaniu od celu ustawy i zasad przyznawania wskazanych tam świadczeń, odnosić się do określeń używanych w innych ustawach, regulujących odmienną materię.

Powyższa ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), wiążą zarówno sąd jak i oraz organy.

Z tych wszystkich względów uznając, że zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem przepisu art. 10 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 u.ś.r. Sąd orzekł jak sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "a" p.p.s.a.

/-/ B. Popowska /-/ P. Miładowski /-/ E. Makosz-Frymus

jf