III SA/Kr 351/14 - Wyrok

Data orzeczenia	2014-07-29	
Data wpływu	2014-02-24	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie	
Sędziowie	Bożenna Blitek /przewodniczący/
Janusz Bociąga /sprawozdawca/
Janusz Kasprzycki	
Symbol z opisem	6320 Zasiłki celowe i okresowe	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Sygn. powiązane	I OSK 431/15	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2013 nr 0 poz 182; Art. 11 ust. 2; Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
Dz.U. 2012 nr 0 poz 270; Art. 151; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki WSA Janusz Bociąga (spr.) Protokolant Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2014 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego skargę oddala.	
Uzasadnienie
Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] działając na podstawie art. 2, art. 3, art. 4, art. 8, art. 11, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39, art. 102, art. 106, art. 104, art. 107, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013r., poz. 182 z późń. zm.) oraz art. 104 i 107 K.p.a. odmówił przyznania M. S. świadczenia w formie zasiłków celowych na dofinansowanie do leków i rehabilitacji, okularów, opłat za media: energię elektryczną i gaz, zakup odzieży i obuwia jesienno-zimowego, środków czystości i higieny, dofinansowanie do baterii wannowej i innej pomocy celowej, sfinansowanie szczepień ochronnych (grypa), badań HBS, biletu miesięcznego na przejazdy MPK, na zakup odkurzacza, ciśnieniomierza, termometru, naprawę lub zakup piecyka gazowego, pomoc na odgrzybienie mieszkania, zakup wodomierza.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ podał, że M. S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zajmuje dwupokojowe mieszkanie (będące współwłasnością małżeńską), do dnia 31 sierpnia 2013 r. posiadał orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Za jego dochód w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku uznano dodatek mieszkaniowy w wysokości 157,82 zł oraz kwotę czynszu opłacaną przez G. S. w wysokości 238,88 zł. Zatem łącznie dochód wynosił 396,70 zł. Wskazano ponadto, iż wprawdzie wyżej wymieniony nie przekracza kryterium dochodowego pozwalającego na przyznanie pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego, ale od maja 2010 r. do maja 2012 r. prowadził rachunek inwestycyjny w domu maklerskim [...], zaś z zaświadczenia z Urzędu Skarbowego z dnia 16 lutego 2012 r. oraz 15 maja 2012 r. wynika, że w 2010 r. przychód z inwestycji giełdowych skarżącego wynosił 17 606,65 zł, w roku 2011-104 895, 68 zł, zaś w roku 2012 - 25 990, 65 zł. Organ stwierdził, że M. S. posiadał znaczne środki finansowe jednakże nie przeznaczył ich na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych oraz tych, które zgłosił podczas wywiadu m.in. zakup odkurzacza, wodomierza, termometru, itd. Nadto nie rozliczył się on z pomocy finansowej na zakup leków przyznanej w grudniu 2012 r. w wysokości 280 zł, nie przedstawiając faktur potwierdzających zakup leków. Organ uznał za niewiarygodny fakt, że M. S. od dłuższego czasu pożycza bezzwrotnie kwoty pieniężne nie mając własnego źródła dochodu umożliwiającego ich spłatę, a jednocześnie do sierpnia 2013 r. ma on opłacone wszystkie zobowiązania (tym bardziej, że sam zainteresowany nie pamięta kiedy dokładnie i w jakiej wysokości otrzymał pożyczki). Ponadto zainteresowany odmówił udzielenia dokładnych informacji na temat rachunku inwestycyjnego twierdząc, że wszystkie środki pochodziły od przyjaciela. Powyższe fakty świadczą o tym, że posiada on źródła dochodu lub zasoby, o którym nie poinformował w toku postępowania administracyjnego.

W ślad za orzecznictwem sądów administracyjnych Prezydent Miasta, wskazał, że celem pomocy społecznej nie jest utrzymanie na koszt podatnika osób i rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z trudnej ciężkiej sytuacji materialnej, ale jedynie pomoc, dlatego też osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych w postaci świadczeń z pomocy społecznej na zaspokojenie własnych potrzeb, mają obowiązek współdziałania z pracownikami socjalnymi w rozwiązywaniu trudnej sytuacji rodziny pod rygorem odmowy przyznania świadczeń. M. S. nie współpracuje z pracownikami Ośrodka Pomocy Społecznej, a nawet utrudnia im pracę, nie udzielając dostatecznej ilości informacji, pozwalających na ustalenie swojej rzeczywistej sytuacji materialnej. Ponadto swoim nieodpowiednim zachowaniem oraz negatywnym stosunkiem do pracowników socjalnych uniemożliwia określenie swojej aktualnej sytuacji rodzinnej i zdrowotnej. Zdaniem organu taka sytuacja spełnia hipotezę normy art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej i na tej podstawie odmówił przyznania zasiłku celowego.

Od powyższej decyzji M. S. wniósł odwołanie, zarzucając jej, iż jest sprzeczna z Konstytucją RP, ustawami o: pomocy społecznej, ochronie zdrowia, ochronie danych osobowych, K.p.a., oraz zasadami współżycia społecznego. Ponadto wskazał, że organ nie miał żadnych podstaw prawnych i faktycznych do odrzucenia jego wniosku oraz, że jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej i poważnie choruje. Ponadto nie przekracza kryterium dochodowego koniecznego do przyznania zasiłku celowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 18 grudnia 2013 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza brzmienie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Uznanie nie pozwala na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje spełnienia każdego żądania. Organ II instancji stwierdził, że Prezydent Miasta właściwie i rzetelnie ustalił stan faktyczny sprawy. Podał również, że art. 11 ustawy o pomocy społecznej wyraźnie wskazuje, iż w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego. Stosownie do zasad ogólnych zawartych w ustawie o pomocy społecznej, ma ona na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Dlatego też, zakres wsparcia wynikający z ustawy o pomocy społecznej ma charakter wyłącznie pomocniczy. Z akt sprawy wynika, że M. S. ma uregulowane opłaty za media do sierpnia 2013 r. ze środków rzekomo "pożyczonych od kolegi". Odwołujący nie przedstawił żadnych dowodów, które świadczyłyby o otrzymaniu wyżej wskazanych pożyczek, a co więcej odmówił jakichkolwiek wyjaśnień w tej sprawie. Za dochód M. S. w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku uznano dodatek mieszkaniowy (157,82 zł) oraz kwotę czynszu opłaconą przez G. S. (238,88 zł). Od maja 2010 r. przez okres, co najmniej 2 lat wyżej wymieniony posiadał znaczne środki finansowe, które mógł przeznaczyć na zaspokojenie podstawowych, niezbędnych potrzeb życiowych - w tym zakup artykułów i przedmiotów podniesionych we wniosku. Od 2009 r. sytuacja M. S. nie uległa zmianie i mimo posiadanych środków finansowych nie podejmował żadnych działań mających na celu poprawę warunków mieszkaniowych oraz wymianę zużytych urządzeń sanitarnych i grzewczych. W tym okresie pobierał on również świadczenia z pomocy społecznej oraz korzystał z pomocy żony, która m.in. opłaca rachunki mieszkaniowe.

W ocenie SKO decyzja organu l instancji jest prawidłowa i ponadto została podjęta po przeprowadzeniu wyczerpującego postępowania administracyjnego, w trakcie którego ustalono sytuację finansową, mieszkaniową i zdrowotną osoby ubiegającej się o pomoc.

Na powyższą decyzję M. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, domagając się jej uchylenia, a także uchylenia poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta. W uzasadnieniu autor skargi podał, że decyzja SKO nie zawiera ani jednego argumentu prawnego, który dawałby podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Stwierdził, że spełnia kryterium dochodowe z ustawy o pomocy społecznej, gdyż w rzeczywistości nie uzyskuje żadnych dochodów. Zaskarżona decyzja w całości mija się z prawdą i rzeczywistym stanem faktycznym, to że uzyskał pewne kwoty pożyczki nie uprawnia organu do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, powtarzając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W ocenie Sądu wniesione w niniejszej sprawie skarga nie zasługują na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzając ją decyzja organu l instancji zostały wydane zgodnie z prawem.

Na wstępie wskazać należy, iż materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm., zwanej dalej u.p.s.). Ocena zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia wymaga w pierwszej kolejności odwołania się do zasad ogólnych zawartych w powołanej ustawie, w tym przede wszystkim do ustawowej definicji pomocy społecznej określonej w art. 2 ust. 1 u.p.s. Zgodnie z nim, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z przywołanej definicji jednoznacznie wynika, że pomoc społeczna ma jedynie na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Wskazać w tym miejscu również należy, że pomoc społeczna spełnia jedynie funkcję subsydiarną, wymagając współdziałania adresata i beneficjenta udzielanej pomocy.

Ustawa o pomocy społecznej formułuje podstawową zasadę, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w omawianej ustawie jest aktywizacja świadczeniobiorców. Podkreślić należy, że pomoc przyznawana na podstawie omawianej ustawy - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Zatem obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest niezwykle istotny i dlatego też został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia-samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 u.p.s. Wspomniana regulacja tworzy po stronie organów obowiązek wszechstronnej analizy i oceny postawy osoby ubiegającej się o pomoc społeczną pod kątem istnienia po jego stronie woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek wymienionych w przywołanym przepisie, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania bądź wstrzymanie świadczeń. Z tego względu brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa podania źródeł dochodu mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

W niniejszych sprawach organy administracji obu instancji prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy świadczący o tym, że skarżący odmówił pozytywnego współdziałania z organem pomocy socjalnej. Ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie wynika lekceważący stosunek skarżącego do pracowników socjalnych Niewątpliwie skarżący posiada pewne środki finansowe, co do których nieprzekonywująco składa wyjaśnia,- uniemożliwiając organom ustalenie wysokość i struktury osiąganych przez niego dochodów. Skarżący twierdzi, że posiada pewne środki z pożyczek, z których reguluje niektóre opłaty, ale odmawia ujawnienia osób, od których pożyczki otrzymuje. Obowiązkiem ustawowym organu przed rozpoznaniem wniosku o pomoc społeczną jest ustalenie dochodu wnioskodawcy. Skarżący uniemożliwia organom ustalenie rzeczywistego dochodu, który stanowi konieczną przesłankę do przyznania pomocy bądź jej odmowy. Zdaniem Sądu, nie można zgodzić się ze skarżącym, że jeżeli spełnia kryterium dochodowe do przyznania zasiłków to musi otrzymać pomoc nie jest to oczywiste ze względu na zasadę, że pomoc społeczna spełnia jedynie funkcję subsydiarną, wymagając współdziałania adresata i beneficjenta udzielanej pomocy. Każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka- udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Przede wszystkim należy podzielić stanowisko organów, że skarżący nie chce współdziałać z organami w celu ujawnienia swoich dochodów. M. S. twierdzi w skardze, że ma zero dochodu. Jest to niezgodne z ustaleniami organów. Na jego dochód wg organów w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku składał się dodatek mieszkaniowy w wysokości 157,82 zł oraz kwotę czynszu opłacaną przez G. S. w wysokości 238,88 zł. Łącznie dochód wynosił 396,70 zł. Należy stwierdzi, ze to wyliczenie jest wadliwe, bowiem G. S. płaci tylko różnice między czynszem, a przekazywanym dodatkiem mieszkaniowym. Niemniej jednak nie ma to znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem skarżący uniemożliwił organom ustalenie jego faktycznego dochodu przez odmowę ujawnienia pożyczkodawców.

Zdaniem sądu w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia zasadności wniosku organy przeprowadziły postępowanie dowodowe i ustaliły, że skarżący posiada dochody których źródła nie chce ujawnić.

Postępowanie dowodowe organów uzasadnia dokonanie oceny niespełniania przez skarżącego warunków do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej, w tym okoliczności, które na podstawie art. 11 ust. 2 u.p.s. uzasadniały odmowę przyznania tych świadczeń. Z tym, że nie można się zgodzić z organami o ile kwestionują brak współpracy skarżącego odnośnie jego dochodów z Giełdy. W tym zakresie skarżący złożył stosowne oświadczenia pod groźba odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Okoliczności te nie mogą być podnoszone skoro zostały wyjaśnione. Skarżący posiada zamknięty rachunek inwestycyjny w biurze maklerskim. Natomiast istotne okoliczności dotyczące dochodu ujawnione w okresie bezpośrednio z przed złożenia przedmiotowego wniosku.

Skarżący w pismach do organów i w skargach do WSA w Krakowie jednoznacznie potwierdza, że wie, jakiej aktywności z jego strony wymagają organy odnośnie do podjęcia współdziałania w zakresie ustalenia jego sytuacji dochodowej.

Należy zauważyć, że obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie, chociaż przepisy dokładnie nie wskazują sposobu jego realizacji. Brak należytego współdziałania osoby zainteresowanej z pracownikami pomocy społecznej wystąpi m.in. wtedy, gdy zainteresowany zajmuje wobec organu pomocy społecznej postawę roszczeniową, odnosi się krytycznie do wszystkich, czy też do większości działań organu, poddaje w wątpliwość ich sensowność. Takie okoliczności mogą powodować odmowę przyznania świadczenia lub wstrzymanie wypłaty świadczeń pieniężnych. W ocenie Sądu należy podzielić stanowisko organów, że ustawodawca wielką wagę przywiązuje do współdziałania świadczeniobiorcy z pracownikami pomocy społecznej. Stosownie do art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Mając powyższe na uwadze Sąd, po dokonaniu analizy dokumentacji zawartej w aktach sprawy ocenił, że w niniejszej sprawie organ wystarczająco wykazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak współpracy skarżącego. Organy nie kwestionują, że sytuacja materialna skarżącego i jego stan zdrowia są złe. Zdaniem Sądu były one jednak w pełni uprawnione do domagania się od skarżącego współpracy, a brak tej współpracy zasadnie potraktowały, jako podstawę odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń. Poza tym należy podnieść, że skarżący nie został całkowicie pozbawiony pomocy społecznej. Ośrodek MOPS przyznał mu świadczenie w postaci gorących posiłków w barze w okresie do 30 listopada 2013r, co wynika z karty 1197.

Należy podkreślić, że przywoływane przez skarżącego przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej art. 67 i art. 68 Przepisy art. 69 i art. 71 (art. 67, 69) nie mogą i nie stanowią samodzielnej podstawy do przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Przepisy Konstytucji RP (art. 67, 69) stanowią jedynie pewien wzorzec określający w sposób ogólny ramy zabezpieczenia społecznego, kierunki polityki państwa i są adresowane głównie do organów prawodawczych. Przepisy te stanowią zatem źródło gwarancji, a nie praw podmiotowych obywatela dla zabezpieczenia społecznego, które dopiero konkretyzują się w ustawach zwykłych, w tym przypadku ustawy o pomocy społecznej.

Mając powyższe na uwadze należy uznać, że zarzuty skarga okazała się bezzasadna. Wobec powyższego skargi oddalono na podstawie art. 151 p.p.s.a.