Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku RP o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi RP na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od lipca do grudnia 2007 r. postanawia: oddalić wniosek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...] oddalił skargę RP na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od lipca do grudnia 2007 r.

Skarżący, reprezentowany przez adwokata, pismem z dnia [...] wniósł skargę kasacyjną od w.w wyroku. Równocześnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że postępowanie UKS i ogólna sytuacja rynkowa spowodowały znaczny spadek obrotów i dochodów z działalności gospodarczej. Wnioskodawca oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu. Skarżący płaci alimenty w wysokości [...] na syna i po [...] na [...] córki. Wnioskodawca oświadczył, że z tytułu prowadzenia własnej działalności uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...].

Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez:

1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego, jeżeli zostały złożone zeznania roczne podatkowe za [...] należy przedłożyć również odpisy tych zeznań,

2. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego,

3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.),

4. podanie czy skarżący posiada udziały w spółkach, jeżeli tak to jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy pełni funkcje członka zarządu, prokurenta w spółkach,

5. podanie czy skarżący poza dochodami z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje inne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości (np. z tytułu udziału w spółkach, pełnienia funkcji w spółkach, wynagrodzenia za pracę, inne),

6. podanie czy skarżący posiada pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa,

7. złożenie odpisów z książki przychodów i rozchodów za ostatnie [...] miesięcy, deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, wyciągów z firmowych rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy, ewidencji środków trwałych, należy również podać ilu skarżący zatrudnia pracowników, w jakiej wysokości skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w [...] i w okresie [...] uzyskał przychody, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów,

8. podanie czy skarżący posiada [...] udziału w nieruchomości (dom o pow. [...] m2) w Z, jeżeli nie to od kiedy i w jaki sposób skarżący zbył udział w nieruchomości (odpis umowy lub orzeczenia),

9. złożenie oświadczenia czy skarżący posiada mieszkanie, jeżeli tak to jaka jest powierzchnia mieszkania, nieruchomość rolną (liczba hektarów), inne nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro,

10. podanie czy został podzielony majątek wspólny między małżonkami, jeżeli tak to w jaki sposób (odpis umowy lub orzeczenia).

Skarżący w odpowiedzi, która została złożona w tut. Sądzie w dniu [...], podał, że koszt comiesięcznych wydatków jakie ponosi to wydatki na [...]. Skarżący podał, że w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą zaciągnął kredyt i w związku z tym płaci ratę w wysokości [...] miesięcznie. Skarżący oświadczył, że poza dochodami z tytułu działalności gospodarczej nie uzyskuje żadnych innych dochodów. Nie posiada udziałów w spółkach i nie pełni funkcji członka zarządu ani prokurenta. Wnioskodawca posiada [...] pojazdy mechaniczne: samochód O, rok prod. [...] o wartości rynkowej ok. [...] i samochód C, rok prod. [...] o wartości rynkowej ok. [...]. Skarżący podał, że wyrokiem z dnia [...] Sąd orzekł separację w małżeństwie M i RP i nałożył na skarżącego obowiązek płacenia alimentów na dzieci w wysokości [...]. W dniu [...] została zawarta umowa o częściowy podział majątku wspólnego RP i MP, na mocy której udziały w nieruchomości położonej w Z nabyła żona skarżącego. W związku z powyższym skarżący nie posiada [...] udziału w w.w nieruchomości. Skarżący nie posiada również innych nieruchomości, w tym nieruchomości lokalowej oraz rolnej, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Do pisma załączył kserokopię zeznania rocznego podatkowego za [...], z którego wynika, że przychód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...]. Załączył również wyciąg z firmowego rachunku bankowego za okres [...] prowadzonego przez A, z którego wynika, że saldo końcowe na tym rachunku wynosi [...] i z rachunku skarżącego za okres [...] oraz za okres [...] prowadzonego przez B, saldo wynosi [...], na rachunku są zajęcia egzekucyjne dokonane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] i z dnia [...].

Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych.

W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych.

Z oświadczeń skarżącego wynika, że pozostaje w związku małżeńskim, przy czym wyrokiem z dnia [...] Sąd Okręgowy orzekł separację w związku małżeńskim skarżącego, na wnioskodawcę został nałożony obowiązek alimentacyjny na rzecz dzieci w kwocie [...]. Z oświadczeń skarżącego wynika, że posiada [...] pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, t.j. samochód O, rok prod. [...] o wartości [...] i C, rok prod. [...] o wartości [...]. Wnioskodawca nie posiada domu, udziały w nieruchomości w Z (dom o pow. [...] m2) w dniu [...] na podstawie częściowej umowy o podział majątku wspólnego nabyła jego żona. Mimo wezwania skarżący nie przedłożył odpisu w.w umowy. Wnioskodawca nie posiada mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, papierów wartościowych. Mimo wezwania skarżący nie podał czy posiada oszczędności, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Skarżący podał, że na swoje miesięczne utrzymanie przeznacza [...], na alimenty na dzieci [...]. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z tytułu której uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...]. W [...] wnioskodawca z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...] [por. karta nr [...] akt sądowych], w [...] przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...]. Mimo wezwania skarżący nie podał w jakiej wysokości w [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów. Skarżący mimo wezwania nie podał również w jakiej wysokości w okresie [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów. Wnioskodawca także nie złożył odpisu książki przychodów i rozchodów za ostatnie [...] miesięcy, nie wyjaśnił nawet czy prowadzi książkę przychodów i rozchodów, nie złożył deklaracji VAT-7 za ostanie [...] miesięcy i nie podał czy w.w deklaracje składał w urzędzie skarbowym, nie przedłożył ewidencji środków trwałych i nie wyjaśnił nawet czy taką ewidencję prowadzi, nie podał również ilu zatrudnia pracowników. Skarżący podał natomiast, że w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą zaciągnął kredyt, jednakże nie podał w jakiej wysokości i kiedy, raty kredytu spłaca w wysokości [...] miesięcznie. W tym miejscu zauważyć należy, że rata kredytu jest wyższa od kwoty wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, który wynosi [...]. Godzi się również zauważyć, że obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle powyższego nie sposób przyjąć, aby stan majątkowy i sytuacja finansowa skarżącego została zobrazowana w sposób dostatecznie wyczerpujący. Nie budzi bowiem wątpliwości, że brak udzielenia przez skarżącego pełnych informacji, o podanie których został wezwany oraz brak złożenia przez niego odpisów dokumentów, o których przedłożenie został wezwany, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Skarżący bowiem pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie udzielił pełnej odpowiedzi. Skarżący nie zrealizował zatem swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwił ewentualne przyznanie prawa pomocy. Natomiast złożone przez niego w części oświadczenie jest niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro skarżący, pomimo wezwania, nie udzielił pełnych wyjaśnień i nie przedłożył wszystkich odpisów dokumentów, o które został wezwany, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane.

Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.