IV SA/Wr 493/08 - Wyrok

Data orzeczenia	2009-02-11	
Data wpływu	2008-10-13	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu	
Sędziowie	Małgorzata Masternak-Kubiak /przewodniczący sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6329 Inne o symbolu podstawowym 632	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Sygn. powiązane	IOSK 675/09	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	*Uchylono decyzję I i II instancji	
Powołane przepisy	Dz.U. 2006 nr 139 poz 992; art. 16, art. 3 pkt 21; Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
Dz.U. 2001 nr 98 poz 1070; art. 86 par. 1; Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych.	
Tezy
Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS stwierdzające niezdolność sędziego do wykonywania pracy na stanowisku naukowo-dydaktycznym, w powiązaniu ze stwierdzoną wcześniej trwałą niezdolnością do pełnienia obowiązków sędziegoz powodu choroby, powinno być równoznaczne z orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy.	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie Sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak (sprawozdawca), Protokolant Robert Hubacz, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 29 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi D. N.-G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego I. uchyla decyzję I i II instancji, II. II. nie orzeka w przedmiocie wykonania decyzji.	
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest ostateczna decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. nr [...], podjęta na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, art. 16 ust. 1 i ust, 2 pkt 2 w związku z art. 3 pkt 20 i 21 oraz art. 23 ust. 4 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r.. nr 189, poz. 992 z późn. zm.), mocą której utrzymano w mocy, wydaną z upoważnienia Prezydenta W., decyzję Zastępcy Kierownika Działu świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] r. ([...]), odmawiającą przyznania D. N.-G. zasiłku pielęgnacyjnego.

Wnioskiem z dnia 7 marca 2008 r. D. N.-G. wystąpiła o ustalenie dla niej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności.

Decyzją z dnia [...] r. ([...]), organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że otrzymał od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we W. informację, iż orzeczenie o trwałej niezdolności do pełnienia obowiązków sędziego z powodu choroby lub utraty sił nie jest równoznaczne z orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji. W tym stanie rzeczy organ pierwszej instancji stwierdził, że sytuacja prawna Wnioskodawczyni nie wyczerpuje przesłanek do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od powyższej decyzji D. N.-G. zarzuciła przede wszystkim, że organ pierwszej instancji nie zbadał, ani nie ustalił stanu faktycznego, a wydana przez niego decyzja jest oparta nie na dokonanej samodzielnie interpretacji prawnej, lecz jest powieleniem stanowiska wyrażonego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Uznała za błędne i nieuzasadnione przyjęcie przez organ pierwszej instancji twierdzeń ZUS za prawdziwe i uczynienie z nich podstawy rozstrzygnięcia. Wskazała, że zasadniczym przepisem, jaki organ orzekający w sprawie powinien wziąć pod uwagę, jest art. 16 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stwierdziła także, że żaden przepis nie wyłączył sędziów z uprawnienia otrzymywania zasiłku pielęgnacyjnego w razie całkowitej niezdolności do jakiejkolwiek pracy i samodzielnej egzystencji, co nie znalazło odbicia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a stwierdzenie organu pierwszej instancji, że "sytuacja prawna Wnioskodawczym nie wyczerpuje przesłanek do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego" jest nieprawdziwe i bezduszne. D. N.-G. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, celem ponownego rozpatrzenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego.

W motywach rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, zwanej dalej "ustawą", zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby, w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (art. 16 ust. 1 ustawy). Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje m.in. osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy). Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia (art. 16 ust. 3).

Odnosząc powyższe przepisy prawa do stanu faktycznego sprawy należy stwierdzić, że D. N.-G., jako osobie w wieku powyżej 16 roku życia, zasiłek pielęgnacyjny przysługiwałby wówczas, gdyby legitymowała się orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei, według z art. 3 pkt 21 ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy I samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów.

Umiarkowany stopień niepełnosprawności natomiast, to wg przepisów ustawy:

a) niepełnosprawność w umiarkowanym stopniu w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowita niezdolność do pracy orzeczona na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczenia Społecznego,

c) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do II grupy inwalidów.

Z akt sprawy wynika, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS wydanym dnia 28 czerwca 2007 r. (Nr akt [...]) stwierdzono, że Wnioskodawczyni jest trwale niezdolna do pełnienia obowiązków sędziego z powodu choroby lub utraty sił. Orzeczenie to nie stwierdza "znacznego stopnia niepełnosprawności" D. N. – G. w rozumieniu art. 3 pkt 21 ustawy, który to przepis enumeratywnie wymienia przypadki, uznane przez ustawodawcę jako znaczny stopień niepełnosprawności. Nie jest też orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 20 ustawy.

W celu oceny wydanego przez organ pierwszej instancji rozstrzygnięcia oraz zasadności zarzutów odwołania, w rozpatrywanej sprawie należy odwołać się także do przepisów rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 116, poz. 881 ze zm.). Według § 6 tego rozporządzenia, w postępowaniu w sprawie o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego do wniosku należy dołączyć m.in. orzeczenie o niepełnosprawności.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. Nr 139, poz. 1328 ze zm.) orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wydają powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności.

Akta sprawy wskazują, że D. N.-G. takiego orzeczenia nie uzyskała, natomiast - w świetle powołanych wyżej przepisów - orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o trwałej niezdolności do pełnienia obowiązków sędziego z powodu choroby lub utraty sił nie jest dokumentem, na podstawie którego wnioskowane świadczenie może zostać przyznane.

W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji nie zakwestionował złego stanu zdrowia Odwołującej się, lecz stwierdził, że orzeczenie wydane przez ZUS nie jest równoznaczne z orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji. Organ odwoławczy wskazuje, że ustalenie prawa do świadczeń przyznawanych na postawie przepisów ustawy może nastąpić po złożeniu wniosku wraz ze ściśle określonymi dokumentami. Wynika to zarówno z przepisów powołanego rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r., jak również z przepisu art. 23 ustawy. Wobec braku załącznika do wniosku w postaci orzeczenia o niepełnosprawności, organ pierwszej instancji zwrócił się z pytaniem do ZUS we W., czy orzeczenie o trwałej niezdolności do pełnienia obowiązków sędziego z powodu choroby lub utraty sił jest równoznaczne z orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji. Po otrzymaniu odpowiedzi negatywnej, wydał zaskarżoną decyzję. Trudno uznać, że uchybieniem organu pierwszej instancji był - podniesiony w odwołaniu - brak samodzielnej interpretacji prawnej orzeczenia lekarza ZUS. Zresztą, organ pierwszej instancji nie jest uprawniony do oceny, czy weryfikacji orzeczeń wydanych przez właściwe organy.

Według Kolegium, stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż "sytuacja prawna Wnioskodawczyni nie wyczerpuje przesłanek do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego" jest zbyt daleko idące, ponieważ w aktualnym stanie faktycznym istnieje brak przesłanek formalnoprawnych do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Kolegium wskazuje, że Odwołująca się powinna wystąpić do powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności z wnioskiem o wydanie stosownego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które to orzeczenie może być następnie podstawą do orzekania w sprawie o ustalenie prawa do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego D. N.-G. podniosła, iż zadaniem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej jest służenie wszechstronną pomocą w załatwianiu spraw osób niepełnosprawnych, dlatego oprócz zapytania skierowanego do ZUS, MOPS winien był zawnioskować, w razie odpowiedzi odmownej, aby lekarz orzecznik ZUS wydał stosowne orzeczenie, które posłużyłoby finalnemu załatwieniu wniosku skarżącej.

Zdaniem D.N.-G., powinna ona z urzędu otrzymać orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, zaś brak stosownego zaświadczenia powinien skutkować zawieszeniem postępowania przed organem pierwszej instancji, do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia przez lekarza orzecznika ZUS.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zakażonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z postanowieniami art. 184 Konstytucji RP z 1997 r. i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające postawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu.

Skarga jest zasadna. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż narusza ona prawo w stopniu nakazującym jej eliminację z obrotu prawnego. W ocenie Sądu organy administracji obu instancji naruszyły przepisy prawa, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W sprawie będącej przedmiotem osądu musi być skutecznie wyartykułowany pod adresem organów administracji zarzut nieprawidłowej oceny stanu faktycznego pod kątem przepisów prawa materialnego.

Istota poddanego kognicji Sądu sporu sprowadza się zasadniczo do rozstrzygnięcia, czy orzeczenie o trwałej niezdolności do pełnienia obowiązków sędziego z powodu choroby lub utraty sił jest równoznaczne z orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji. Organy administracji orzekające w sprawie uznały, że sytuacja prawna skarżącej nie wyczerpuje przesłanek do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego.

Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r.. nr 189, poz. 992 z późn. zm.), zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem opiekuńczym. Celem świadczeń opiekuńczych jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub sfinansowania kosztów ponoszonych przez niepełnosprawne osoby dorosłe. Kryterium, od którego zależy przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, związane jest z koniecznością częściowego pokrycia wydatków na zapewnienie opieki i pomocy osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji. Zgodnie z postanowieniami art. 16 ust. 2 ustawy, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje m. in. osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei, według przepisu art. 3 pkt 21 ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy I samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów.

Umiarkowany stopień niepełnosprawności natomiast, to wg przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych:

a) niepełnosprawność w umiarkowanym stopniu w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowita niezdolność do pracy orzeczona na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczenia Społecznego,

c) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do II grupy inwalidów.

Niewątpliwie w zakresie pojęcia: "znaczny stopnień niepełnosprawności" regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych, sensu stricto, odsyłają systemowo do przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych i przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Zgodnie z art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych, (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r., nr 14, poz. 92 z późń. zm.), orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2, i niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

Przepis art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), stanowi, że całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. W orzecznictwie sądowym całkowita niezdolność do jakiejkolwiek pracy definiowana jest jako równoznaczna z utratą zdolności do pracy w normalnych warunkach. Przesłanka niezdolności do jakiejkolwiek pracy odnosi się do każdego zatrudnienia w innych warunkach niż specjalnie stworzone na stanowiskach pracy odpowiednio przystosowanych do stopnia i charakteru naruszenia sprawności organizmu. Niezdolną do pracy w rozumieniu art. 12 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest osoba, która wobec naruszenia sprawności organizmu nie jest w stanie wykonywać prawidłowo czynności związanych z jej zawodem (por.: wyrok SN z 8 grudnia 2000 r., II UKN 134/00, OSNP z 2002 r., nr 15, poz. 369; wyrok SN z 2 lutego 2006 r., I UK 188/05, LEX nr 272573).

Z akt sprawy wynika, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS stwierdzono, że skarżąca jest trwale niezdolna do pełnienia obowiązków sędziego z powodu choroby lub utraty sił. W ocenie organów administracji orzeczenie to nie stwierdza "znacznego stopnia niepełnosprawności" skarżącej w rozumieniu art. 3 pkt 21 ustawy, który to przepis enumeratywnie wymienia przypadki, uznane przez ustawodawcę jako znaczny stopień niepełnosprawności, ani nie jest orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 20 ustawy.

Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie w pierwszym rzędzie należy rozstrzygnąć zasadniczą kwestię prawną, a mianowicie, czy całkowita niezdolność do pracy jest równoznaczna z trwałą niezdolnością do pełnienia obowiązków sędziego.

Krajowa Rada Sądownictwa, uchwałą z dnia 18 lipca 2007 r., nr [...], przeniosła D. N.-G., na jej wniosek, w stan spoczynku z uwagi na stan zdrowia. W uzasadnieniu uchwały Rada stwierdziła, że przedłożona dokumentacja lekarska, w tym orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 28 czerwca 2007 r. nie pozostawia wątpliwości co do faktu, że skarżąca jest "trwale niezdolna do pełnienia obowiązków sędziego z powodu choroby".

Stosunek służbowy sędziego nie ustaje z chwilą przejścia sędziego w stan spoczynku. W takim przypadku dochodzi jednak do zmiany jego charakteru, określanej jako ustanie stosunku pracy i odjęcie funkcji jurydycznych (por. T. Ereciński, J. Gudowski, J. Iwulski, Komentarz do Prawa o ustroju sądów powszechnych i ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, Warszawa 2002, s. 315). Stan spoczynku oznacza, że sędzia nie przestaje być sędzią, jednakże dochodzi do zmiany charakteru stosunku prawnego (stosunku służbowego), w jakim pozostaje z Państwem i sądem, w którym sprawował urząd (pełnił swoje obowiązki). Z istoty tej instytucji prawnej wynika, że cechą szczególną stanu spoczynku jest zaprzestanie wykonywania obowiązków orzeczniczych przez sędziego, jednakże przy zachowaniu statusu sędziego. Zatem mimo odrębności między sytuacją sędziego w stanie czynnym a sytuacją sędziego w stanie spoczynku, nadających odmienny charakter prawny obydwu rodzajom stosunku służbowego, należy uznać, że sędzia w stanie spoczynku pozostaje nadal sędzią, a jego stosunek służbowy nadal trwa (por. wyrok SN z 6 stycznia 1999 r., III RN 180/98, OSNAPiUS 1999 r. nr 21, poz. 670).

Do sędziego w stanie spoczynku mają zastosowanie wszystkie przepisy dotyczące sędziów w stanie czynnym, które dają się pogodzić ze statusem sędziego w stanie spoczynku - lub inaczej, których stosowaniu nie sprzeciwia się szczególna pozycja sędziego w stanie spoczynku. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 12 grudnia 2001 r., SK 26/01, OTK ZU 2001 nr 8, poz. 258) stwierdził, że "zasadniczo sędziemu w stanie spoczynku przysługują prawa i obowiązki sędziego". Rozwinięcie tej myśli odwołuje się jednak do oczywistych uprawnień i obowiązków sędziego w stanie spoczynku (np. możliwości używania dotychczasowego tytułu z dodaniem wyrazów "w stanie spoczynku"; obowiązku dochowania godności sędziego, za której uchybienie ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną podobnie jak sędzia czynny zawodowo, czy ograniczeń dotyczących podejmowania dodatkowego zatrudnienia).

Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych z 27 lipca 2001 r. (w związku z art. 105), z pewnymi wyjątkami zarówno sędzia czynny zawodowo, jak i sędzia w stanie spoczynku nie mogą podejmować dodatkowego zatrudnienia z wyjątkiem zatrudnienia na stanowisku dydaktycznym, naukowo-dydaktycznym lub naukowym w łącznym wymiarze nieprzekraczającym pełnego wymiaru czasu pracy pracowników zatrudnionych na tych stanowiskach, jeżeli wykonywanie tego zatrudnienia nie przeszkadza w pełnieniu obowiązków sędziego. W każdym razie wszelkie inne zajęcia lub sposoby zarobkowania nie mogą przeszkadzać w pełnieniu obowiązków sędziego, osłabiać zaufania do jego bezstronności lub przynieść ujmę godności urzędu sędziego.

Stan spoczynku nie może być utożsamiany ze świadczeniami emerytalnymi. Nie mieści się w kategorii ubezpieczeń społecznych sensu stricto, lecz należy do zabezpieczeń społecznych w szerokim znaczeniu (por. wyrok SN z 19 listopada 1999 r., II UKN 199/99, OSNAP 2001 r., nr 4, poz. 129). Wraz z takimi elementami jak nieusuwalność i nieprzenoszalność ma na celu zagwarantowanie niezależności sędziego. Nie można zatem tracić z pola widzenia faktu, iż obok szczególnych gwarancji związanych z wykonywaniem zawodu sędziego i jego pozycją społeczną, ze statusem tym wiążą się pewne ograniczenia, np. dotyczące możliwości osiągania dodatkowych dochodów. Trzeba zatem wyraźnie stwierdzić, iż sędzia musi godzić się na ograniczenia związane z tym stanowiskiem, co dotyczy także sędziów w stanie spoczynku. (por. wyrok TK z 4 października 2000 r., P. 8/00, OTK ZU 2000 r., nr 6, poz. 189).

W świetle powyższego, zdaniem Sądu, organy administracji obu instancji nie ustaliły należycie stanu faktycznego sprawy, nie zbadały bowiem, czy skarżąca jest w stanie wykonywać pracę na stanowisku dydaktycznym, naukowo-dydaktycznym lub naukowym w łącznym wymiarze nieprzekraczającym pełnego wymiaru czasu pracy pracowników zatrudnionych na tych stanowiskach. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS na to zagadnienie nie odpowiada i odpowiedzi brak jest w materiale sprawy. W ocenie składu orzekającego postępowanie administracyjne w tym zakresie wymagałoby zatem uzupełnienia. Zawarta w uzasadnieniu decyzji ocena dowodów oparta jest na niekompletnym materiale dowodowym w związku, z czym należy uznać, że jest oceną dowolną naruszającą postanowienia art. 80 k.p.a.

Na marginesie sprawy stwierdzić jedynie należy, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS stwierdzające niezdolność sędziego do wykonywania pracy na stanowisku naukowo-dydaktycznym w powiązaniu ze stwierdzoną wcześniej trwałą niezdolnością do pełnienia obowiązków sędziego z powodu choroby, powinno być równoznaczne z orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy.

Brak wyjaśnienia tej kwestii stanowi naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a., obligujących organy do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Sąd uznał te naruszenia za mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji.

W omawianym kontekście warto przypomnieć stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zajęte w sprawie o sygn. SK 4/02 (wyrok z 15 kwietnia 2003 r., OTK ZU nr 4/A/2003, poz. 31), które w pełni aprobuje niniejszy skład orzekający, że "administracja pełni wobec obywatela rolę służebną i w sytuacji, gdy zakończenie procesu weryfikacji dokumentacji jest utrudnione z przyczyn niezależnych od zainteresowanego, to jej obowiązkiem jest fachowa i rzetelna pomoc. Brak takiej pomocy, skutkujący pozbawieniem możliwości dochodzenia uprawnień przez strony postępowania, jest wysoce naganny i nie może prowadzić do naruszenia konstytucyjnie chronionej godności człowieka, na której straży stoi także administracja publiczna. Prawo do dobrej administracji gwarantuje także Kodeks Dobrej Administracji (w tym przypadku w szczególności jego art. 17 i 22) przyjęty przez Parlament Europejski z 6 września 2001 r." (zob. także art. 41 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, sporządzony w Nicei w 2000 r.).

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270, z późn. zm.), orzeczono, jak w sentencji.

Zgodnie z przepisem art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt może być wykonany. W niniejszej sprawie nie orzekano w przedmiocie wykonania zaskarżonego orzeczenia, gdyż decyzja w sprawie odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego nie posiada samodzielnego przymiotu wykonalności.