Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Piotr Korzeniowski Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 21 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Ol 290/19 w sprawie ze skargi P. K. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Olsztynie z dnia 7 lutego 2019 roku, nr 16 w przedmiocie wymierzenia kary nagany oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 21 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Ol 290/19, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) dalej "p.p.s.a." oddalił skargę P. K. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Olsztynie z 7 lutego 2019 roku, nr 16, w przedmiocie wymierzenia kary nagany.

W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji uznał, że zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne odpowiada prawu. W postępowaniu dyscyplinarnym zgromadzono kompletny materiał dowodowy, a poczynione na jego podstawie ustalenia faktyczne są wystarczające do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Zdaniem Sądu organ dochował wszystkich wymogów proceduralnych, w szczególności nie naruszył prawa skarżącego do obrony i rozważył wagę kwestionowanych czynów, okoliczności ich popełnienia oraz osobiste właściwości obwinionego. Dalej Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w myśl art. 132 ust. 3 pkt 2 ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz.U. z 2019 r. poz. 161) naruszeniem dyscypliny służbowej jest w szczególności zaniechanie czynności służbowej albo wykonanie jej w sposób nieprawidłowy. Zgodnie z § 8 ust. 1 zarządzenia nr 24 Komendanta Głównego Policji z 21 lipca 2015 r. w sprawie szczegółowych zasad przyznawania i użytkowania broni palnej przez policjantów (Dz. Urz. KGP z 2015 r. poz. 57) policjant ma obowiązek nosić broń palną krótką podczas pełnienia służby, jeżeli wymaga tego rodzaj wykonywanych przez niego zadań służbowych. Wynikającą z tego przepisu regułą jest noszenie broni palnej krótkiej przez policjanta podczas pełnienia służby, a odstąpienie od niej uzasadnione jest dopiero wówczas, gdy rodzaj wykonywanych obowiązków nie łączy się z koniecznością jej posiadania lub wręcz ją wyklucza.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że powierzone skarżącemu obowiązki w dniu 13 lutego 2018 r. obejmowały udanie się z korespondencją służbową do Sądu Rejonowego w G. i Prokuratury Rejonowej w G. oraz pobranie z tych urzędów korespondencji i dostarczenie jej do Komendy Powiatowej Policji w G. W ocenie Sądu Wojewódzkiego sprawowanie pieczy nad korespondencją wymagało posiadania przez skarżącego odpowiedniego wyposażenia, w tym broni krótkiej, służącej zabezpieczeniu tak jego osoby, jak i przewożonej korespondencji. Nie miał także racji skarżący wskazując na spotkanie w holu komendy swojego przełożonego, który nie zwrócił wówczas uwagi na brak broni krótkiej w wyposażeniu funkcjonariusza. Brak reakcji przełożonego na ewentualne braki w wyposażeniu w takich okolicznościach nie może być interpretowany jako akceptacja zaistniałej sytuacji.

Skargę kasacyjną złożył P. K., zaskarżając powyższy wyrok w całości. Zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z § 8 ust. 1 zarządzenia nr 24 Komendanta Głównego Policji w sprawie szczegółowych zasad przyznawania i użytkowania broni palnej przez policjantów z 21 lipca 2015 r. dalej zwanego "zarządzeniem" przez błędną wykładnię § 8 ust. 1 ww. zarządzenia w stosunku do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, polegającego na uznaniu, że w dniach, w których zarzucano skarżącemu naruszenie dyscypliny służbowej mające przejawiać się w fakcie niepobrania broni służbowej - skarżący zobowiązany był do jej pobrania i jej noszenia, gdy tymczasem z okoliczności faktycznych ustalonych w sprawie nie wynikała potrzeba pobrania i noszenia broni, ponieważ nie wymagał tego rodzaj wykonywanych przez skarżącego zadań służbowych, co ostatecznie winno prowadzić do wniosku, że prawidłowa wykładnia § 8 ust. 1 ww. zarządzenia powinna zaprowadzić Sąd do wniosku, iż w przypadku skarżącego policjant ma obowiązek nosić broń palną krótką podczas pełnienia służby, jeżeli wymaga tego rodzaj wykonywanych przez niego zadań służbowych, a tym samym nie każdorazowo jak to przyjął Sąd w swojej wykładni oraz uzasadnieniu wydanego wyroku.

W oparciu o tak sformułowany zarzut P. K. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy przez uchylenie zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego oraz poprzedzającego go orzeczenia organu pierwszej instancji. Wniósł ponadto o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazał, że § 8 ust. 1 zarządzenia sformułowano w taki sposób, że decyzja, czy rodzaj wykonywanych czynności służbowych wymaga pobrania broni palnej, pozostawiona została funkcjonariuszowi Policji. Pełnomocnik skarżącego przyznał, że nie sposób jest zaprzeczyć, że posiadanie broni może być konieczne biorąc pod uwagę hipotetyczne zdarzenia w służbie policjanta. Jednakże również nieuzasadnione pobranie broni może hipotetycznie doprowadzić do sytuacji, gdy dojdzie do jej zaboru, np. podczas przesłuchania podejrzanego. Mając te okoliczności na uwadze, doszło do zmiany obowiązującego Policjantów zarządzenia tak, aby uzależnić konieczność pobrania broni od oceny funkcjonariusza.

Zarządzeniem z 12 października 2022 r. Przewodnicząca Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.) skierowała sprawę na posiedzenie niejawne, informując strony o możliwości uzupełnienia argumentacji uzasadnienia skargi kasacyjnej albo żądania jej oddalenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej, w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Strony w niniejszej sprawie zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska, co oznacza, że standardy ochrony praw stron i uczestników zostały zachowane. Powyższe zaś przesądziło o przyjęciu przez Naczelny Sąd Administracyjny, że rozpoznanie niniejszej sprawy na posiedzeniu niejawnym jest dopuszczalne.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonej podstawy kasacyjnej.

W skardze kasacyjnej podniesiono wyłączne zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z § 8 ust. 1 zarządzenia nr 24 Komendanta Głównego Policji z 21 lipca 2015 r. w sprawie szczegółowych zasad przyznawania i użytkowania broni palnej przez policjantów przez błędną wykładnię § 8 ust. 1 tego zarządzenia. Zdaniem autora skargi kasacyjnej prawidłowa wykładnia tego przepisu, (który co należy tu zaznaczyć, nie jest przepisem prawa powszechnie obowiązującego), "powinna doprowadzić Sąd do wniosku, iż w przypadku skarżącego policjant ma obowiązek nosić broń palną krótką podczas pełnienia służby, jeżeli wymaga tego rodzaj wykonywanych przez niego zadań służbowych, a tym samym nie każdorazowo jak przyjął Sąd w swojej wykładni oraz uzasadnieniu wydanego wyroku".

Skarżącemu przypisano naruszenie art. 132 ust. 3 pkt 2 ustawy o Policji w zw. z § 8 ust. 1 zarządzenia nr 24 KGP z dnia 21 lipca 2015r. w sprawie szczegółowych zasad przyznawania i użytkowania broni palnej przez policjantów (Dz. Urz. KGP z 2015r. poz. 57). Naruszenie to wiązano z faktem, iż obwiniony realizując obowiązki służbowe (w dniach 5, 9, i 13 lutego 2018 r.) będąc zobowiązanym do pobrania indywidualnej broni służbowej P-99 Walther ze stanowiska kierowania komendy powiatowej Policji zaniechał tej czynności. Zgodnie z art. 132 ust. 3 pkt. 2 ustawy o Policji naruszeniem dyscypliny służbowej jest w szczególności zaniechanie czynności służbowej albo wykonanie jej w sposób nieprawidłowy. Natomiast w myśl § 8 ust. 1 zarządzenia "policjant ma obowiązek nosić broń palną krótką podczas pełnienia służby, jeżeli wymaga tego rodzaj wykonywanych przez niego zadań służbowych".

Naczelny Sąd Administracyjny w całości podziela wykładnię § 8 ust. 1 zarządzenia przyjętą przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Przede wszystkim Sąd I instancji nie przyjął, że policjant ma obowiązek nosić broń palną krótką każdorazowo (zawsze) podczas pełnienia służby. Sąd I instancji uwzględnił to, że treść § 8 ust. 1 zarządzenia nr 24 KGP z 21 lipca 2015 r. odbiega od treści poprzednio obowiązującego w tym zakresie § 7 zarządzenia nr 852 Komendanta Głównego Policji z 20 lipca 2011 r. W obowiązującym w czasie popełnienia przez skarżącego deliktów dyscyplinarnych § 8 ust. 1 zarządzenia nr 24 KGP z 21 lipca 2015 r. sprecyzowano obowiązek noszenia broni palnej, którą policjant ma nosić podczas pełnienia służby tylko jeżeli wymaga tego rodzaj wykonywanych przez niego zadań służbowych. Sąd I instancji wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej wziął pod uwagę całą treść § 8 ust. 1 zarządzenia nr 24 KGP z 21 lipca 2015 r. także jego część drugą. Z wykładni tego przepisu dokonanej przez Sąd wynika, że zasadą jest, iż policjant podczas pełnienia służby ma obowiązek noszenia broni krótkiej poza sytuacjami, kiedy rodzaj wykonywanych zadań służbowych tego nie wymaga. Sąd przykładowo wskazał na takie sytuacje, ale nie zaliczył do nich dowozu oraz przywozu dokumentacji służbowej do i z sądu i prokuratury. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego jest to stanowisko prawidłowe.

Wobec tego, że autor skargi kasacyjnej w istotnych kwestiach odczytuje stanowisko Sądu I instancji inaczej niż to wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, zachodzi konieczność szerszego przywołania argumentacji tego Sądu. Sąd ten podniósł, że umiejscowienie przepisu § 8 ust. 1 zarządzenia na początku Rozdziału 1 Postępowanie z przyznaną bronią palną, DZIAŁ III Szczegółowe zasady użytkowania broni palnej wskazuje, iż formułuje on zasadę generalną. Noszenie broni palnej krótkiej przez policjanta podczas pełnienia służby stanowi zatem swoistą regułę i odstąpienie od niej uzasadnione jest dopiero wówczas, gdy rodzaj wykonywanych obowiązków nie łączy się z koniecznością jej posiadania lub wręcz ją wyklucza. Wykonywanie obowiązków służbowych poza terenem jednostki policji co do zasady wiąże się z koniecznością posiadania broni przez policjantów. Dopiero zaistnienie okoliczności, które wykluczałyby możliwość jej posiadania uzasadnia odstąpienie od tego obowiązku. Obowiązek posiadania broni uzasadnia wykładnia celowościowa § 8 ust. 1 zarządzenia. W kontekście całokształtu zadań i obowiązków Policji i jej funkcjonariuszy uznać należy, że posiadanie odpowiedniego wyposażenia (w tym broni osobistej) stanowi jeden z warunków zapewniających możliwość prawidłowego wykonywania obowiązków przez funkcjonariusza. W zakresie obowiązków skarżącego funkcjonariusza w okresie objętym postępowaniem dyscyplinarnym było m.in. uczestniczenie w czynnościach na miejscu zdarzeń kryminalnych - powierzono mu bowiem pełnienie obowiązków służbowych na stanowisku asystenta Zespołu Dochodzeniowo - Śledczego Wydziału Kryminalnego. Nie sposób uznać, że przedstawiony wywód prawny Sądu I instancji jest wzajemnie sprzeczny, skoro wprost Sąd podaje, że w pewnych okolicznościach policjant podczas pełnienia służby nie ma obowiązku nosić broni, dotyczy to w szczególności niektórych sytuacji wykonywania obowiązków służbowych w komendzie Policji.

Sąd I instancji podniósł również, że zgodnie z treścią art. 58 ust. 1 ustawy o Policji policjant jest obowiązany dochować obowiązków wynikających z roty złożonego ślubowania. Z roty przysięgi - art. 27 ustawy o Policji - wynika, że "Ja, obywatel Rzeczypospolitej Polskiej, świadom podejmowanych obowiązków policjanta, ślubuję: służyć wiernie Narodowi, chronić ustanowiony Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej porządek prawny, strzec bezpieczeństwa Państwa i jego obywateli, nawet z narażeniem życia. Wykonując powierzone mi zadania, ślubuję pilnie przestrzegać prawa, dochować wierności konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej, przestrzegać dyscypliny służbowej oraz wykonywać rozkazy i polecenia przełożonych. Ślubuję strzec tajemnic związanych ze służbą, honoru, godności i dobrego imienia służby oraz przestrzegać zasad etyki zawodowej". Zatem policjant, szczególnie pełniąc służbę poza jednostką, może zostać zmuszony do podjęcia nawet spontanicznych działań zmierzających do ochrony życia i zdrowia ludzkiego lub porządku prawnego. Natomiast w kontekście przepisów ustawy z 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej (Dz. U. z 2018 poz. 1834) jednym z podmiotów uprawnionych do używania broni palnej są funkcjonariusze Policji (art. 2 ust.1 pkt. 9). Szczegółowe warunki użycia broni palnej reguluje art. 45 ustawy o Policji, gdzie wskazuje się m.in., że broni palnej użyć można jeśli jest to konieczne dla odparcia bezprawnego zamachu na: życie, zdrowie lub wolność uprawnionego lub innej osoby albo konieczność przeciwdziałania czynnościom zmierzającym bezpośrednio do takiego zamachu. Wobec tego policjant realizując zadania poza jednostką liczyć musi się z sytuacją, w której zobowiązany będzie reagować na naruszenia porządku prawnego łączące się z koniecznością użycia broni lub zagrożenia jej użyciem. Tym samym posiadanie niezbędnego wyposażenia (w tym broni krótkiej) stanowi obowiązek pełniącego służbę funkcjonariusza. Trudno przy tym przyjąć aby za regułę uznać sytuacje, w której funkcjonariusz nie jest zobowiązany do posiadania stosownego wyposażenia (w tym broni), a dopiero w szczególnych sytuacjach winien to wyposażenie posiadać. Wręcz przeciwnie, zgodnie z treścią art. 60 ust. 1 ustawy o Policji policjant w czasie służby jest obowiązany do noszenia przepisowego munduru i wyposażenia. Jak wskazano w ust. 2 tego przepisu Komendant Główny Policji określa przypadki, w których policjant w czasie wykonywania obowiązków służbowych nie ma obowiązku noszenia munduru. Odnośnie zaś broni (jako szczególnej formy wyposażenia) Komendant Główny Policji w § 8 zarządzenia nr 24 określił, że policjant ma obowiązek nosić broń palną krótką podczas pełnienia służby, jeżeli wymaga tego rodzaj wykonywanych przez niego zadań służbowych. Interpretacja tej normy szczegółowej winna jednak uwzględniać ogólny kontekst przepisów ustawy o Policji. Dlatego przyjąć należy, że winna być ona dokonywana w zgodzie z ogólną zasadą iż, policjant w czasie służby jest obowiązany do noszenia przepisowego munduru i wyposażenia, którego elementem może być broń. Interpretacja zarządzenia nr 24 KGP wymaga zatem przyjęcia ogólnego obowiązku posiadania broni, który to obowiązek może być wyłączony, jeśli jej posiadania nie wymagają wykonywane zadania, z tym, że w razie wątpliwości przyjmować należy domniemanie, iż zadania wykonywane przez policjanta łączą się z koniecznością posiadania broni.

Uważna analiza przywołanej wyżej argumentacji Sądu I instancji prowadzi do wniosku, że zarówno w kontekście przepisów ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej, że jednym z podmiotów uprawnionych do używania broni palnej są funkcjonariusze Policji (art. 2 ust.1 pkt. 9). jak i art. 45 ustawy o Policji regulującego szczegółowe warunki użycia broni palnej a także art. 60 ustawy o Policji, który stanowi, że policjant w czasie służby jest obowiązany do noszenia wyposażenia, stanowisko Sądu I instancji staje się nie do podważenia.

W dniu, w którym stwierdzono naruszenie przez skarżącego dyscypliny służbowej w ten sposób, że realizując obowiązki służbowe będąc zobowiązanym do pobrania indywidualnej broni służbowej zaniechał tej czynności, skarżącemu powierzono zadanie udania się z korespondencją służbową do Sądu Rejonowego i Prokuratury Rejonowej oraz pobranie z tych urzędów korespondencji i dostarczenie jej do Komendy Powiatowej Policji. Słusznie przyjął Sąd I instancji, że sprawowanie pieczy nad korespondencją, wymaga posiadania przez policjanta odpowiedniego wyposażenia, w tym broni krótkiej, służącej zabezpieczeniu jego osoby jak i korespondencji którą przewoził. Zadanie związane z pieczą nad dokumentami, mogącymi zawierać informacje o różnej wadze (w tym informacje niejawne), wymaga zachowania szczególnej ostrożności, co prowadzi do stwierdzenia, iż posiadanie przez policjanta w takiej sytuacji broni służbowej jest nie tylko dopuszczalne ale i niezbędne. Nie powinno także budzić wątpliwości, że policjant podczas wykonywania takiego zadnia może spotkać się z sytuacją, że zarówno w tych instytucjach jak i na zewnątrz zajdzie potrzeba ochrony porządku publicznego, włącznie z koniecznością użycia broni służbowej. Ponadto policjant udając się z korespondencją do innych podmiotów może zostać skierowany do innego zdarzenia, do obsługi którego jest niezbędna broń. Policjant, jeżeli wymagają tego okoliczności w korelacji z ustawowymi zadaniami Policji jako formacji, do których została powołana, w trakcie służby ma nie tylko moralny ale i prawny obowiązek reagowania w sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa ludzi i mienia i konieczności utrzymania porządku publicznego.

Zatem, wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie policjanta, z okoliczności faktycznych ustalonych w sprawie wynikała potrzeba pobrania i noszenia broni ponieważ wymagał tego rodzaj wykonywanych przez skarżącego zadań służbowych. Sąd I instancji nie przyjął, że skarżący przy przewożeniu dokumentów pełnił rolę konwojenta bowiem stwierdził, że "[c]o prawda wykonywane przez skarżącego zadanie nie stanowiło "konwoju" lecz w razie wątpliwości co do zakresu obowiązków i sposobu przygotowania do służby, przyjąć należało, że powierzone obowiązki są pod wieloma względami analogiczne z "konwojem", wykonywanie którego wymaga posiadania broni". Zatem jest to argument, który posłużył Sądowi tylko do wzmocnienia jego stanowiska o konieczności noszenia broni podczas przewożenia dokumentów służbowych.

Można się zgodzić ze skarżącym, że decyzja w zakresie noszenia broni pozostawiona została funkcjonariuszowi Policji, jednak z tym zastrzeżeniem, że nie dotyczy ona, jak to zauważa skarżący, przypadków oczywistych i szczególnych np. konwoju, ochrony. Nie dotyczy także przypadków nakazanych przez przełożonych. Do tych ostatnich należy sytuacja wykonywania zadań służbowych poza Komendą Policji, na co wskazywano skarżącemu miedzy innymi na odprawach do służby. Tej ostatniej okoliczności jako ustalonej w zaskarżonej decyzji (str. 10) nie podważano w skardze kasacyjnej.

Podsumowując powyższe, Sąd I instancji nie dokonał błędnej wykładni § 8 ust. 1 zarządzenia. Sąd I instancji zasadnie przyjął, że skarżący naruszył art. 132 ust. 3 pkt 2 ustawy o Policji w zw. z § 8 ust. 1 zarządzenia, tak 13 lutego 2018 r. tj. podczas przewozu dokumentów służbowych jak i 5 i 9 lutego 2018r. - kiedy to podczas wykonywania czynności służbowych realizowanych poza komendą Policji skarżący nie pobrał broni osobistej.

W konsekwencji Sąd I instancji prawidłowo uznał, że zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne jest zgodne z prawem, zatem brak było przesłanek z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. do uwzględnienia skargi przez Sąd I instancji i uchylenia tego orzeczenia.

Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego na mocy art. 184 p.p.s.a. ją oddalił.