Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska Sędziowie Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 września 2016 r., sygn. akt II SA/Gl 290/16 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji w sprawie rejestracji pojazdu oddala skargę kasacyjną

Wyrokiem z dnia 21 września 2016 r., sygn. akt II SA/Gl 290/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji w sprawie rejestracji pojazdu.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją Starosty [...] z dnia [...] października 2009 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] października 2009 r.) zarejestrowano na rzecz A.S. pojazd marki [...] , nr nadwozia [...]. Dnia 29 maja 2014 r. do organu rejestrującego do decyzji z [...] października 2009 r. wpłynął sprzeciw Prokuratora Okręgowego w [...] ([...]). W toku śledztwa nadzorowanego przez Prokuraturę Okręgową w [...], sygn. [...], stwierdzono, że dokumenty przedłożone do rejestracji ww. pojazdu w postaci dowodu rejestracyjnego – "Fahrzeugschein" i karty pojazdu –"Fahrzeugbrief" są fałszywe. Ustalenia tego dokonano na podstawie opinii biegłego z 8 kwietnia 2011 r., [...] z zakresu badań technicznych dokumentów.

Fałszerstwo nastąpiło przez podrobienie. Prokurator podniósł, że podrobienie dokumentów służących rejestracji pojazdu jest niewątpliwe i nosi cechy oczywistości. Zachodzi konieczność zapobieżenia poważnej szkodzie w interesie społecznym, jaką może przynieść utrzymanie w mocy rejestracji pojazdu dokonanej na podstawie podrobionych dokumentów. Fałszerstwo owych dokumentów potwierdziły informacje uzyskane od organów niemieckich.

Postanowieniem z [...] czerwca 2014 r. Starosta [...] wznowił postępowanie w sprawie rejestracji ww. pojazdu, uznając, że zaistniała przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., dalej kpa), tj. dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe, a także, że zachodzi możliwość wznowienia postępowania przed stwierdzeniem sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa orzeczeniem sądu lub innego organu, jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego (art. 145 § 2 kpa).

Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] lipca 2015 r.), Starosta [...] (dalej Starosta), na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 2 i art. 145 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 72 ust. 1 i art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 ze zm., dalej prd) uchylił decyzję z [...] października 2009r. i orzekł ponowną rejestrację na rzecz A.S. pojazdu marki [...] , nr nadwozia [...]. W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ uznał, że sfałszowanie dokumentów będących podstawą rejestracji jest oczywiste i nie budzi wątpliwości. W sprawie zachodzi także drugi z warunków przewidzianych w art. 145 § 2 kpa, tj. wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia poważnej szkody dla interesu społecznego. Dopuszczenie takiego pojazdu do ruchu godzi w skuteczność systemu rejestracji pojazd[ów] i tym samym narusza pewność obrotu w zakresie handlu samochodami.

Starosta dokonał ponownej rejestracji przedmiotowego pojazdu na rzecz skarżącego, w oparciu o przedłożony do sprawy prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w [...] z [...] lutego 2015 r. sygn. akt [...] (dalej wyrok [...]), ustalający prawo własności do tego pojazdu. Orzeczenie to stanowi wystarczający dokument do rejestracji pojazdu, a wnioskodawca jest zwolniony z obowiązku przedstawienia "ostatniego" dowodu rejestracyjnego, który stał się zbędny jako niemiarodajny dla ustaleń organu rejestrującego.

Odwołanie od decyzji z [...] lipca 2015 r. złożył Prokurator Okręgowy w [...], wnosząc o jej uchylenie w całości i umorzenie postępowania. Wskazał naruszenie art. 151 § 1 pkt 2 kpa. Rejestracja pojazdu nastąpiła w oparciu o fałszywe dokumenty i w toku wznowionego postępowania zaistniały podstawy do uchylenia decyzji dotychczasowej rejestracji pojazdu i odmowie jego rejestracji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i § 2 kpa. Nie jest załatwieniem sprawy - w sposób określony w art. 151 § 1 pkt 2 kpa – uchylenie decyzji pierwotnej i jednoczesne orzeczenie o ponownej rejestracji pojazdu. Należy mieć na względzie art. 146 § 2 kpa wskazujący negatywną przesłankę uchylenia we wznowionym postępowaniu decyzji pierwotnej, w sytuacji w której mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] stycznia 2016 r.), na podstawie art. 138 § 2 kpa, uchyliło decyzję z [...] lipca 2015 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia Staroście. W uzasadnieniu Kolegium wskazało na trwałość ostatecznej decyzji i możliwość jej weryfikacji m.in. w trybie wznowienia postępowania administracyjnego, w przypadku zaistnienia jednej z przesłanek określonych w art. 145 § 1, art. 145a § 1 lub art. 145b § 1 kpa, przy braku przesłanek negatywnych z art. 146 kpa. Kolegium zgodziło się z ustaleniami Starosty co do oczywistości sfałszowania dokumentów będących podstawą rejestracji pojazdu i niezbędności wznowienia postępowania celem uniknięcia poważnej szkody dla interesu społecznego.

Zgodnie z art. 151 § 1 kpa organ zobowiązany jest do jednoczesnego wydania nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy, z zastrzeżeniem regulacji § 2 kpa. W sprawie rejestracji pojazdu jest to zatem rozstrzygniecie o zarejestrowaniu pojazdu lub o odmowie jego zarejestrowania. W przypadku uznania przez organ, że mimo istnienia wady wznowieniowej wystąpiły przesłanki do zarejestrowania pojazdu, należy rozważyć wydanie decyzji stwierdzającej wydanie decyzji dotychczasowej z naruszeniem prawa oraz wskazać okoliczności, z powodu których decyzja nie została uchylona (art. 151 § 2 kpa).

Nie jest możliwa ocena istnienia przesłanek do ponownego zarejestrowania pojazdu i tym samym prawidłowości rozstrzygnięcia "o istocie sprawy" przez organ I instancji. Zdaniem Kolegium nie została dostatecznie wyjaśniona kwestia spełnienia wszystkich przesłanek koniecznych do zarejestrowania pojazdu. Organ I instancji nie ustalił, czy pojazd nie został już uprzednio wyrejestrowany np. na terenie Niemiec. Obowiązek ustalenia statusu pojazdu pod względem jego dopuszczenia do ruchu należy wywieść z art. 79 ust. 4 prd, zgodnie z którym pojazd wyrejestrowany nie podlega powtórnej rejestracji, z wyjątkiem przypadków wskazanych w tym przepisie (wyrok NSA z 24.2.2009 r., I OSK 400/08).

Złożony do sprawy wyrok [...], ustalający na rzecz skarżącego prawo własności pojazdu wypełnia jedynie pierwszy warunek zarejestrowania pojazdu (art. 72 ust. 1 pkt 1 prd).

Skargę na decyzję Kolegium złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A.S., wnosząc o jej uchylenie w całości. Podniósł zarzut naruszenia art. 79 ust. 4 w zw. z art. 79 ust. 1 prd, bowiem dokonując nabycia pojazdu działał w dobrej wierze i nie miał świadomości ewentualnego wyrejestrowania pojazdu za granicą. Brak podstaw do odmowy rejestracji pojazdu na jego rzecz i w efekcie pozbawienia go prawa do korzystania z samochodu oraz narażenia na znaczną szkodę materialną, gdyż ze swojej strony nie dopuścił się żadnych niewłaściwych działań.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na ocenę istnienia przesłanek do zarejestrowania pojazdu i brak było konieczności wyjaśnienia dodatkowych okoliczności sprawy. Kolegium naruszyło art. 138 § 2 kpa. Art. 72 ust. 1 prd określa w sposób wyczerpujący, na podstawie jakich dokumentów może zostać dokonana rejestracja pojazdu i jedynym z nich jest dowód własności pojazdu. Ten tytuł prawny skarżący wykazał prawomocnym wyrokiem.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wskazało na bezzasadność zarzutów podniesionych w skardze i nawiązując do argumentacji zaskarżonej decyzji, wniosło o oddalenie skargi.

Pismem z 18 maja 2016 r. udział w postępowaniu zgłosił Prokurator Okręgowy w [...].

Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał stanowisko zaprezentowane w skardze; Prokurator wniósł o jej oddalenie, zgadzając się z argumentacją organu odwoławczego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w sprawie poza sporem jest kwestia prawidłowości rozstrzygnięcia organów w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją z [...] października 2009 r. i w jego wyniku, uchylenie tej decyzji z uwagi na spełnienie przesłanek z art. 145 § 1 pkt 1 i § 2 kpa. Żadna ze stron nie kwestionuje, że rejestracja pojazdu nastąpiła w oparciu o fałszywe dokumenty i że zachodzi konieczność zapobieżenia poważnej szkodzie w interesie społecznym, jaką może przynieść utrzymanie w mocy rejestracji pojazdu dokonanej na podstawie podrobionych dokumentów.

Kwestia sporna sprowadza się do ustalenia, czy Kolegium, wydając decyzję kasacyjną, nie przekroczyło uprawnień określonych w art. 138 § 2 kpa.

Powołany przepis pozwala organowi odwoławczemu uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę organ winien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym jej rozpatrzeniu. Organ odwoławczy ma możliwość wydania decyzji kasacyjnej jedynie przy zaistnieniu łącznie dwu przesłanek. Musi w sposób niewątpliwy stwierdzić, że działanie organu I instancji było wadliwe, tj. naruszające przepisy procesowe; nadto winien ustalić, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Stwierdzenie "konieczny do wyjaśnienia zakresu sprawy" jest równoznaczne z nieprzeprowadzeniem przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, co uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania. W sytuacji gdy organ odwoławczy ma istotne wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy i stwierdza potrzebę ponownego przeprowadzenia postępowania w całości lub w znacznej części, zachodzą przesłanki do wydania decyzji kasacyjnej (wyrok NSA z 10.5.2012 r., I OSK 238/12).

Uzasadnione wątpliwości co do spełnienia wszystkich przesłanek koniecznych do ponownego zarejestrowania pojazdu, niewątpliwie uprawniały Kolegium do uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej.

Warunki dopuszczenia pojazdów do ruchu zostały uregulowane w ustawie - Prawo o ruchu drogowym (dział III rozdział 2 ustawy). Zgodnie z art. 71 ust. 1 prd, dowód rejestracyjny jest dokumentem stwierdzającym dopuszczenie do ruchu pojazdu samochodowego. Rejestracja pojazdu stanowi administracyjne zezwolenie na wprowadzenie go do ruchu drogowego. Art. 72 ust. 1-4 prd określa dokumenty stanowiące podstawę zarejestrowania pojazdu. Złożenie tych dokumentów stanowi warunek dokonania rejestracji pojazdu. Nie w każdej sytuacji przedłożenie organowi kompletu dokumentów, wymienionych w tym przepisie, skutkować musi rejestracją pojazdu. Należy mieć bowiem na względzie treść art. 79 ust. 4 prd, ustanawiającego zasadę, zgodnie z którą pojazd wyrejestrowany nie podlega powtórnej rejestracji. Wyjątki od tej zasady, dotyczą jedynie pojazdu: 1) odzyskanego po kradzieży; 2) zabytkowego; 3) mającego co najmniej 25 lat, którego model nie jest produkowany od 15 lat, uznanego przez rzeczoznawcę samochodowego za unikatowy lub mający szczególne znaczenie dla udokumentowania historii motoryzacji; 4) ciągnika i przyczepy rolniczej.

Sąd I instancji zgodził się z Kolegium, że choć złożony do akt sprawy prawomocny wyrok ustalający na rzecz skarżącego prawo własności pojazdu wypełnia przesłankę z art. 72 ust. 1 pkt 1 prd, to nie wyjaśniono kwestii uprzedniego wyrejestrowania pojazdu na terenie innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, niezbędnej do rozstrzygnięcia sprawy – ponownego zarejestrowania pojazdu, bądź odmowy jego zarejestrowania.

W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24.2.2009 r., I OSK 400/08, [ONSAiWSA 2010/5/93], dalej wyrok I OSK 400/08, wskazano że zgodnie z art. 79 ust. 4 w zw. z art. 79 ust. 1 pkt 1 prd nie jest możliwe zarejestrowanie na terenie Rzeczypospolitej Polskiej pojazdu wyrejestrowanego na terenie innego Państwa Członkowskiego Unii Europejskiej z powodu wycofania go z eksploatacji i przekazania uprawnionemu zakładowi przetwarzania. Taki pojazd stanowi odpad w rozumieniu przepisów o odpadach, co wynika z regulacji art. 3 pkt 6 ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, niezależnie od tego w którym Państwie Członkowskim doszło do wycofania go z eksploatacji. Dopuszczenie do rejestracji na terenie Polski samochodów wycofanych z eksploatacji w innych Państwach Członkowskich stałoby w sprzeczności z celami dyrektywy w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji, gdyż do ruchu dopuszczane byłyby pojazdy stanowiące odpad w rozumieniu przepisów o odpadach.

W świetle przedstawionych rozważań niezasadne okazały się zarzuty skargi, w tym argumentacja sprowadzająca się do twierdzenia o nabyciu pojazdu w dobrej wierze. Kwestia dobrej wiary przy nabyciu samochodu od poprzednich właścicieli nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, jak również okoliczność, że skarżący nie miał wpływu na powstanie przesłanki uzasadniającej uchylenie pierwotnej decyzji o rejestracji pojazdu.

Skargę kasacyjną wywiódł A.S., reprezentowany przez pełnomocnika adw. M. K., zaskarżając wyrok II SA/Gl 290/16 w całości, zarzucając naruszenie:

1. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 2 kpa przez przyjęcie, że w sprawie zachodziły uzasadnione wątpliwości co do spełnienia wszystkich przesłanek koniecznych do ponownego zarejestrowania, a zatem Samorządowe Kolegium Odwoławcze było uprawnione do uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej, podczas gdy w sprawie nie zachodziła konieczność wyjaśnienia dodatkowych okoliczności bowiem dotychczas zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na ocenę istnienia przesłanek zarejestrowania pojazdu, a tym samym w sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze winno było wydać decyzję w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 kpa tj. utrzymać w mocy decyzję I instancji;

2. prawa materialnego, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 79 ust. 4 w zw. z art. 79 ust. 1 prd przez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że kwestia dobrej wiary przy nabyciu samochodu od poprzednich właścicieli oraz to, że skarżący nie miał wpływu na powstanie przesłanki uzasadniającej uchylenie pierwotnej decyzji o rejestracji nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy w sytuacji gdy okoliczności te uzasadniają brak podstaw do stosowania ww. przepisów w sprawie.

Skarżący kasacyjnie wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi lub uchylenie zaskarzonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi administracyjnemu w Gliwicach; zasadzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych. Na podstawie art. 176 § 2 ppsa strona zrzekła się rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W świetle art. 183 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, z. 1, poz. 1).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie została oparta na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 ppsa.

Zarzut naruszenia art. 79 ust. 4 w zw. z art. 79 ust. 1 prd okazał się niezasadny. Utrwalonym w orzecznictwie Sądów administracyjnych jest pogląd, że nie jest możliwe zarejestrowanie na terenie Rzeczypospolitej Polskiej pojazdu wyrejestrowanego na terenie innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej z powodu wycofania go z eksploatacji i przekazania uprawnionemu zakładowi przetwarzania (art. 79 ust. 4 w zw. z art. 79 ust. 1 pkt 1 prd; wyrok NSA I OSK 400/08; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 3.3.2011 r., III SA/Kr 793/10, Lex 1097291, od którego skargę kasacyjną NSA oddalił wyrokiem z 5.7.2012 r., I OSK 1132/11, Lex 1097291; wyroki NSA z 18.10.2016 r.: I OSK 3251/14 i I OSK 3252/14 – w zbliżonym stanie faktycznym, w związku z ujawnieniem w toku tego samego śledztwa [...] , nadzorowanego przez Prokuraturę Okręgową w [...], przedłożenia do rejestracji szeregu pojazdów fałszywych dowodów rejestracyjnych i kart pojazdów; art. 106 § 5 ppsa, cbosa). Z punktu widzenia przesłanek powtórnej rejestracji pojazdu wyrejestrowanego, nie ma znaczenia dobra wiara nabywcy pojazdu w chwili jego nabycia od poprzednich właścicieli, bowiem katalog wyjątków, umożliwiających powtórną rejestrację pojazdu wyrejestrowanego, określił wyczerpująco ustawodawca w punktach 1-5 ustępu 4 art. 79 prd. Także to, że skarżący nie miał wpływu na powstanie przesłanki uzasadniającej uchylenie pierwotnej decyzji o rejestracji, nie stanowi przesłanki ponownej rejestracji pojazdu, na co trafnie wskazał Sąd I instancji (s. 7 uzasadnienia II SA/Gl 290/16). Zagadnienia wskazywane przez skarżącego mogą uzasadniać dochodzenie przez skarżącego roszczenia przeciwko zbywcy pojazdu w ewentualnym procesie cywilnym.

Zarzut naruszenia art. 138 § 2 kpa przez przyjęcie, że w sprawie zachodziły uzasadnione wątpliwości co do spełnienia wszystkich przesłanek koniecznych do ponownego zarejestrowania pojazdu, okazał się nieusprawiedliwiony. Kognicję organu administracji publicznej określa norma prawa materialnego, wskazująca na fakty istotne z punktu widzenia dyspozycji normy materialnoprawnej (B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2016, s. 415-416 nb 1, 2). W tak określonym zakresie badania faktów istotnych dla rozstrzygnięcia danej sprawy, normy procesowe (w szczególności art. 7 i 77 § 1 kpa), wpływają na konkretyzację zakresu faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, które należy ustalić w konkretnej sprawie. Trafnie Sąd I instancji aprobował pogląd Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że w przedmiotowej sprawie Starosta nie wyjaśnił spełnienia wszystkich przesłanek koniecznych do zarejestrowania pojazdu. Wyrok [...] służy jedynie wykazaniu, że skarżący dysponuje dowodem własności pojazdu (art. 72 ust. 1 pkt 1 in princ. prd). Koniecznym pozostaje ustalenie, czy nie zachodzi przesłanka negatywna, w postaci uprzedniego wyrejestrowania pojazdu na terenie innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, z powodu wycofania pojazdu z eksploatacji i przekazania uprawnionemu zakładowi przetwarzania (art. 79 ust. 4 w zw. z art. 79 ust. 1 pkt 1 prd; s. 3 decyzji z [...] stycznia 2016 r.).

Na podstawie art. 184 ppsa skargę kasacyjna należało oddalić.