Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi [...] [...] na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] października 2016 r. Nr [...] w przedmiocie nakazania zwrotu środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

T. Ż., dalej: "Wnioskodawca", "Strona" lub "Skarżący" wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.

Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną oraz z córką, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 formularza oświadczył, iż osiąga dochody w wysokości 2.100 zł z tytułu: "renta + pensja". Jego żona nie uzyskuje dochodów. Wnioskodawca przedstawił również miesięczne koszty utrzymania zaliczając do nich wydatki na czynsz (430 zł) oraz światło i gaz (180 zł).

W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego, zarządzeniem z dnia 24 marca 2017 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów.

Odpowiadając na wezwanie Skarżący oświadczył, że mieszka z najbliższą rodziną oraz rodzicami w mieszkaniu o pow. 87 m.kw. do nich należącym i pokrywa połowę kosztów jego utrzymania. Rodzice są emerytami. Skarżący nadesłał wyciągi z własnego rachunku bankowego, potwierdzenia przelewu na jego konto świadczenia rentowego, zeznania podatkowe PIT-37 za lata 2015-2016 oraz PIT-36 za rok 2014, decyzje z 16 czerwca 1998 r. w sprawie przyznania renty oraz z 10 marca 2017 r. o jej waloryzację, umowę majątkową małżeńską o ustanowieniu ustroju rozdzielności majątkowej sporządzoną w formie aktu notarialnego w dniu 5 października 2015, kopie faktur za światło, gaz, ubezpieczenie na życie.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.

Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r. Nr 718 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek.

W niniejszej sprawie Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, a więc o przyznanie prawa pomocy w całości. W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności.

Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżący nie jest stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) niezbędne okazało się jego wezwanie do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania, udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku.

Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Rozpoznanie skargi w niniejszej sprawie zależy od uiszczenia wpisu w wysokości 400 zł i na obecnym etapie postępowania jest to jedyna opłata sądowa ciążąca na Skarżącym. Ewentualne inne koszty sądowe zależą od wyniku postępowania przed sądem I instancji i mogą pojawić się w związku z koniecznością uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł, jeżeli skarga zostanie oddalona, a Skarżący wniesie o sporządzenie uzasadnienia do wyroku oraz opłaceniem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 200 zł, o ile Skarżący zdecyduje się wystąpić z tym środkiem odwoławczym. Koszy postępowania stanowi również wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika, aczkolwiek zauważyć należy, że w postępowaniu przez sądem administracyjnym I instancji brak przymusu radcowsko-adwokackiego.

Przystępując do rozpoznania wniosku wskazać należy, że miesięczny dochód Skarżącego wykazany na urzędowym formularzu PPF wynosi łącznie 2.100 zł, w tym świadczenie rentowe oraz pensja. Jego żona nie uzyskuje dochodów. Z przedstawionych dokumentów wynika, że świadczenie rentowe wynosi 1.063,59 zł, Skarżący nie przedstawił natomiast jakichkolwiek informacji dotyczących oświadczonej pensji. W tym zakresie nie wykonał wezwania z dnia 27 marca 2017 r., ponieważ nie nadesłał umowy o pracę lub umów zawartych w okresie dwóch ostatnich lat. W ocenie referendarza sądowego skutkiem opisanego postępowania, jest konieczność uznania, że Skarżący w sposób jednoznaczny nie przedstawił własnych, miesięcznych dochodów. W nadesłanych zeznaniach podatkowych za lata 2016 – 2014 wykazał dochody odpowiednio w wysokości: 31.451,50 zł, 28.958,40 zł, 29.361,11 zł. W każdym roku podatkowym wykazywał nadpłatę: 1.496 zł, 448 zł, 864 zł. Ponadto Skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe z córką i żoną. Jego żona nie uzyskuje dochodów. Skarżący nie nadesłał jednak dokumentów potwierdzających wskazywaną okoliczność, np. zaświadczenia o uzyskaniu bądź odmowie uzyskania statusu osoby bezrobotnej, zaświadczenia urzędu skarbowego o braku dochodów. Nie nadesłał również wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, zeznań podatkowych, zaświadczenia urzędu skarbowego i nie złożył wyjaśnień co do zaistniałych okoliczności. Wskazać należy, że nadesłane wyciągi bankowe wskazują że jego żona posiada konto bankowe z którego zlecała przelewy środków pieniężnych na rachunek Skarżącego (k. 32). Wnioskodawca przedstawił natomiast umowę majątkową małżeńską o ustanowieniu ustroju rozdzielności majątkowej sporządzoną w formie aktu notarialnego w dniu 5 października 2015 r. W ocenie referendarza sądowego przedstawiona umowa nie zwalnia Strony z obowiązku wykazania sytuacji finansowej - nie tylko Skarżącego - ale również członków rodziny. Ocena taka jest uzasadniona chociażby ze względu na okoliczność wspólnego mieszkania i złożonego oświadczenia, że prowadzi z żoną oraz z córką wspólne gospodarstwo domowe. Reasumując zasadne jest przyjęcie, że Strona nie przedstawiła sytuacji finansowej żony, w tym jej dochodów. Przypomnieć należy, że stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2012, poz. 788), dalej k.r.o., małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Pozostawanie zatem w związku małżeńskim, nawet jeśli tylko formalnie, stosownie do art. 27 k.r.o., skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., o sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę Skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy (patrz postanowienie WSA w Poznaniu z 17 lutego 2015 r., sygn. akt, I SA/Po 1062/14).

Przechodząc do oceny przedstawionych wyciągów z rachunku bankowego wskazać należy, że konto bankowe Strony nie jest zasilane jedynie świadczeniem rentowym. Przelewy realizuje na nie również żona oraz jego rodzice. Równocześnie Skarżący przekazuje środki pieniężne na rachunki bankowe rodziców. Dokonywane przelewy pieniężne pomiędzy rachunkami bankowymi członków rodziny utrudniają ocenę sytuacji finansowanej Strony. Zgodnie z wyciągiem z rachunku bankowego za okres 14.02.2017 – 13.03.2017 w dniu 20.02.2017 r. Mariola Żmuda (żona wnioskodawcy) przelała na konto męża 1.000 zł. Następnego dnia Skarżący przekazał kwotę 842,51 zł na konto swojego ojca. W tym samym okresie E. Ż.(ojciec) przelał na rachunek bankowy syna kwotę 300 zł, a w dniu następnym Skarżący złożył dyspozycję przekazu kwoty 280 zł na konto swojej matki. Podobne transakcje były realizowane w innych okresach rozliczeniowych.

Niezależnie od powyższego zwrócić należy uwagę na inne okoliczności, które uzasadniają odmowę przyznania prawa pomocy. Analizując przedstawione zestawienie miesięcznych kosztów utrzymania stwierdzić należy, że nie każdy zadeklarowany wydatek należy traktować jako niezbędny dla utrzymania rodziny. Wydatkiem takim nie jest koszt ubezpieczenia na życie. Trudno uznać, że osoba uboga, a do takich osób jest adresowana pomoc państwa określana jako "prawo pomocy" spożytkuje pieniądze na opłatę ubezpieczenia, które jest usługą pożyteczną i przydatną, ale nie obowiązkową.

Mając na uwadze powyższe rozważania, stwierdzić należy, że Skarżący nie jest pozbawiony środków do życia, a niewątpliwie do takich osób adresowana jest instytucja prawa pomocy. Oświadczył, że uzyskuje dochód z dwóch źródeł, a koszty mediów i opłaty za mieszkanie ponosi wspólnie z rodzicami. Na jego rachunek bankowy - zarówno żona, jak i rodzice - przelewają środki pieniężne. Wskazywane okoliczności pozwalają uznać, że pomiędzy Skarżącym i członkami rodziny istnieją relacje przekraczające jedynie zakres wspólnego zajmowania mieszkania, a członkowie rodziny udzielają sobie pomocy.

Ponieważ Skarżący nie przedstawił informacji dotyczących stanu majątkowego posiadania najbliższej rodziny nie jest możliwa rzetelna analiza jego sytuacji finansowej, a w konsekwencji wszechstronna ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle ustawowej przesłanki, zgodnie z którą prawo pomocy przysługuje osobie, która wykazała, że nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie pozostaje bez znaczenia fakt, że Skarżący nie wywiązał się w pełnym zakresie z obowiązku złożenia dokładnych informacji oraz dokumentów wskazanych w wezwaniu z 27 marca 2017 r.

W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.