Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku M. S., A. C. i M. M. o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowym w sprawie ze skargi kasacyjnej Gminy Miasta G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 marca 2017 roku sygn. akt II SA/Gd 591/16 w sprawie ze skargi Gminy Miasta G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2016 roku nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości postanawia: odmówić dopuszczenia M. S., A. C. i M. M. do udziału w postępowaniu sądowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 23 marca 2017 roku sygn. akt II SA/Gd 591/16 oddalił skargę Gminy Miasta G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2016 roku nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości położonej w G. przy ul. W., oznaczonej katastralnie jako parcele o numerach: [...], [...], [...], [...] i [...], stanowiącej własność J. T., wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] stycznia 1961 roku nr [...].

Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji i orzekł co do istoty o zatwierdzeniu projektu podziału nieruchomości położonej w G. stanowiącej wyodrębnioną geodezyjnie działkę nr [...] (poprzednio działka nr [...], powstała w wyniku podziału działki nr [...]) na działki [...] i [...], zwrocie tej nieruchomości w części oznaczonej jako projektowana działka nr [...] na rzecz G. N., J. S., T. S., R. S., E. W.-Z., A. Z., A. Z., J. T., J. T., Z. T., G. T., A. K., M. S., M. N. i F. N., odmowie zwrotu w pozostałej części ([...]), zwrocie części zwaloryzowanego odszkodowania w łącznej kwocie 950,61 zł oraz zabezpieczeniu tych wierzytelności poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej w łącznej wysokości 950,61 zł. Materialnoprawną podstawę tej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015, poz. 1774 ze zm., dalej: u.g.n.). W toku postępowania organ ustalił, że spadkobiercami byłej właścicielki wywłaszczonej nieruchomości są G. N., J. S., T. S., R. S., E. W.-Z., A. Z., A. Z., J. T., J. T., Z. T., G. T., A. K., M. S., M. N., F. N., K. C., L. S., S. C., E. C. i C. C. Wskazał ponadto, że ze zgromadzonych w aktach sprawy aktów notarialnych z dnia [...] czerwca 1994 roku Rep. [...] nr [...], [...], [...], [...] i [...] wynika, że K. C., L. S., S. C., E. C. i C. C. sprzedali swoje udziały w spadku po J. T. J. T.

Skargę kasacyjną od zapadłego w niniejszej sprawie wyroku wywiodła Gmina Miasto G.

Wnioskiem z dnia 7 listopada 2017 roku M. S., A. C. i M. M. zwróciły się o dopuszczenie do udziału w postępowaniu z uwagi na to, że są spadkobierczyniami W. C., brata E. C., który był jednym ze spadkobierców J. T., byłej właścicielki wywłaszczonej nieruchomości. Na dowód swoich twierdzeń przedłożyły postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia 30 września 2016 roku o stwierdzeniu nabycie spadku po W. C. Podniosły ponadto, że E. C. nie uczestniczył w postępowaniu toczącym się w niniejszej sprawie, co stanowi naruszenie art. 136 ust. 3 u.g.n.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 roku, poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Postanowienie sąd wydaje na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie przysługuje zażalenie.

Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej.

Na wstępie podkreślenia wymaga, że wnioskodawczynie wywodzą swój interes prawny, o którym mowa w cytowanym wyżej art. 33 § 2 p.p.s.a., z przysługującego im, jako spadkobierczyniom poprzedniej właścicielki, na mocy art. 136 ust. 3 u.g.n., roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Stosownie do treści tego przepisu poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Zgodnie z art. 216 ust. 1 przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 138, z 1961 r. poz. 47 i 159 oraz z 1972 r. poz. 192), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. poz. 216, z 1972 r. poz. 312 oraz z 1985 r. poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. poz. 159, z 1972 r. poz. 193 oraz z 1974 r. poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 192, z 1973 r. poz. 282 oraz z 1985 r. poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego.

W niniejszej sprawie nieruchomość należąca do J. T. została wywłaszczona na mocy przepisów ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (por. k. 337 akt administracyjnych), zatem do postępowania w przedmiocie jej zwrotu zastosowanie znajdzie m. in. zawarty w rozdziale 6 działu III u.g.n. art. 136 ust. 3 u.g.n. określający krąg osób, którym przysługuje roszczenie o zwrot.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że wnioskodawczynie nie wykazały, że są spadkobierczyniami J. T. Przedstawiły jedynie dowód na to, że nabyły spadek po W. C., który - co wynika ze zgromadzonych w aktach sprawy postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku oraz aktów poświadczenia dziedziczenia - nie był spadkobiercą poprzedniej właścicielki wywłaszczonej nieruchomości. Już z tego tylko względu wniosek nie mógł zostać pozytywnie rozpatrzony.

Niezależnie od powyższego, zaznaczyć trzeba, że, przyjmując - nieudowodnioną - tezę wnioskodawczyń o tym, że W. C. był spadkobiercą E. C., również w tym przypadku wnioskodawczyniom nie przysługuje interes prawny w postępowaniu, a tym samym nie mogą zostać dopuszczone do udziału w postępowaniu w charakterze uczestniczek na prawach strony.

Wyjaśnić należy, że z akt administracyjnych sprawy wynika, iż jedną ze spadkobierców J. T. była jej córka J. M. z T. C. (por. postanowienie Sądu Powiatowego w G. z dnia 13 listopada 1964 roku sygn. akt II Ns 87/64 k. 659 akt adm.), która zmarła w dniu [...] listopada 1974 roku. Dziedziczył po niej m. in. mąż - A. C. (postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia 23 października 1975 roku sygn. akt II Ns 641/75, k. 638 akt adm.). Spadek po nim nabył m. in. E. C., syn W. i Ł. H., zam. w J. H., pow. W. (postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia 9 grudnia 1976 roku sygn. akt I Ns 1305/76 k. 657 akt adm.). W dniu [...] czerwca 1994 roku aktem notarialnym Rep. [...] nr [...] E. C. sprzedał cały swój udział w spadku po A. C. J. T. (por. k. 93 akt adm.). W ten sposób, zgodnie z treścią art. 1053 kodeksu cywilnego, J. T. wstąpił w prawa i obowiązki E. C. jako spadkobiercy, w tym w jego prawo żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela stanowiska wyrażonego w przywołanym we wniosku wyroku WSA w Gdańsku z dnia 23 listopada 2016 roku sygn. akt II SA/Gd 249/16 co do założenia, że zbywcy - a nie nabywcy - udziałów w spadku winni zostać uznani za strony postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jako spadkobiercy poprzedniej właścicielki nieruchomości. W pełni zgadza się natomiast z poglądem wyrażonym w wyroku NSA z dnia 27 kwietnia 2007 roku sygn. akt I OSK 844/06. W powołanym orzeczeniu Sąd podkreślił, że, jeśli co innego nie wynika z treści umowy – a z aktu notarialnego z [...] czerwca 1994 r. o zbyciu spadku po A. C. nie wynika – nabywca uzyskuje wszelkie korzyści i przejmuje wszelkie obciążenia związane z dziedziczeniem jako sukcesją uniwersalną. Jest charakterystyczne dla tego rodzaju następstwa, że wszystkie prawa i obowiązki dotychczasowego podmiotu przechodzą na nowy podmiot jednocześnie i łącznie, bez potrzeby dokonywania – w stosunku do każdego z tych praw i obowiązków – szczególnych czynności, które w braku sukcesji ogólnej byłyby dla ich przeniesienia niezbędne. Oznacza to, że nabywcę spadku w zakresie wynikających z niego uprawnień należy w obrocie prawnym traktować jak spadkobiercę, a więc mającego – jak w tym przypadku – legitymację do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości. Zaznaczyć trzeba, że pogląd ten został wyrażony na gruncie art. 136 ust. 3 u.g.n. w brzmieniu już po nowelizacji dokonanej ustawą z 7 stycznia 2000 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz innych ustaw (Dz. U. Nr 6, poz. 70), która wprowadziła w miejsce następców prawnych poprzedniego właściciela jego spadkobierców jako jedynie, oprócz byłego właściciela, uprawnionych do zgłoszenia żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Sąd w przywołanym wyroku podkreślił, że ta nowelizacja nic nie zmieniła w przedmiotowej kwestii. Ponadto zaznaczyć wypada, że postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2002 roku sygn. akt I CKN 520/00 (pub. OSNC z 2003 r., nr 2, poz. 26) do którego odwołuje się WSA w Gdańsku w powołanym przez wnioskodawczynie wyroku, dotyczy przeniesienia w drodze czynności prawnej samego tylko uprawnienia do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, przysługującego poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. Sąd nie odnosił się zaś do sytuacji, w której osoba weszła w prawa i obowiązki spadkobiercy poprzedniego właściciela nieruchomości pod tytułem ogólnym i w związku z tym nabyła też między innymi roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Mając na uwadze powyższe, nie sposób uznać, że wynik postępowania toczącego się w niniejszej sprawie dotyczy interesu prawnego wnioskodawczyń. W szczególności zaznaczyć trzeba, że nie przysługuje im roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości należącej uprzednio do J. T. W tej sytuacji NSA odmówił dopuszczenia do udziału w sprawie na podstawie art. 33 § 2 w związku z art. 193 p.p.s.a.