Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 5 lutego 2025 r. sygn. akt II SA/Rz 1398/24 w sprawie ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 3 września 2024 r. nr SKO.405.ŚR.1060.450.2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 5 lutego 2025 r. sygn. akt II SA/Rz 1398/24 uchylił w zakresie daty końcowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 3 września 2024 r. nr SKO.405.ŚR.1060.450.2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę kasacyjną od wyroku złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. zarzucając Sądowi pierwszej instancji: naruszenie prawa materialnego tj. art. 63 ust 3 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym ( t.j. Dz.U.z 2023r. poz. 1429, zwanej dalej u.ś.w.) poprzez uznanie, iż wykładnia tego przepisu prawa materialnego została dokonana z naruszeniem zasady sprawiedliwości społecznej oraz zasad konstytucyjnych skarżącego, w sytuacji gdy miała miejsce prawidłowa wykładnia językowa art. 63 ust.3 ustawy u.ś.w. - co w konsekwencji spowodowało nadużycie przez Sąd pierwszej instancji dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy p.p.s.a.

Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i wydanie orzeczenia reformatoryjnego poprzez oddalenie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. w zakresie daty końcowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wniesiono o zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego, kosztów postępowania poniesionych przed Sądem pierwszej instancji. Skarżące kasacyjnie Kolegium oświadczyło, że zrzeka się rozprawy.

Samodzielnie sporządzoną odpowiedź na skargę kasacyjną złożył B. W. domagając się oddalenia skargi kasacyjnej oraz zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. 2026, poz. 143 – dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.

Poza sporem pozostaje, że skarżący po raz pierwszy nabył świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad bratem w 2019 r., a następnie w 2022 r. do dnia 31 maja 2024 r. Bezsporne jest również, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w T. z dnia 24 listopada 2022 r., sygn. akt IV U 68/22, P. W. został zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe, natomiast lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia 13 maja 2024 r. stwierdził niezdolność P. W. do samodzielnej egzystencji do dnia 31 maja 2027 r. W tej sytuacji B. W. przyznano świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 czerwca 2024 r. do dnia 31 maja 2027 r.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym, wskazać należy, że przepis art. 63 ust. 1 i 3 u.ś.w. ma charakter przejściowy i gwarancyjny. Jego funkcją jest zachowanie już nabytego prawa opiekuna do świadczenia na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., także wtedy, gdy po upływie ważności dotychczasowego orzeczenia osoba wymagająca opieki uzyska nowe orzeczenie. Już samo sformułowanie, że osoby uprawnione "zachowują prawo" do świadczenia "na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.", nakazuje stosować cały dotychczasowy reżim materialnoprawny, a nie tylko wybrane jego elementy. Do tych zasad należy przepis art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym, świadczenie ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. Nietrafnie jednak Kolegium wskazuje, że Sąd pierwszej instancji przeciwstawił wykładnię funkcjonalną jasnemu brzmieniu ustawy, bowiem przepis art. 63 ust. 3 u.ś.w. nie służy ograniczeniu czasu pobierania świadczenia, ale ochronie ciągłości już nabytego uprawnienia. To oznacza, że w realiach tej sprawy również wykładnia przeprowadzona przy użyciu dyrektyw językowych prowadzi do wniosku przyjętego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie. Nie można bowiem pominąć tej części normy, która odsyła do "zasad obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.". Nie ma również podstaw do tego, aby przepis przejściowy o funkcji ochronnej interpretować tak, aby służył redukcji praw już istniejących.

Kolegium niesłusznie pomija, że Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organów, że warunek tak zwanej kontynuacji prawa został spełniony, skoro po upływie poprzedniego okresu świadczenia P. W. uzyskał nowe orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 13 maja 2024 r. Sąd pierwszej instancji nie zakwestionował zatem samej relewantności tego orzeczenia na gruncie art. 63 ust. 3 u.ś.w. Trafnie natomiast uznał, że organ błędnie potraktował to orzeczenie jako wyłączną podstawę do określenia końcowej daty świadczenia, mimo że w obrocie prawnym pozostawał także prawomocny wyrok sądu powszechnego stwierdzający stały charakter znacznego stopnia niepełnosprawności P. W. .

Z tych samych przyczyn nie jest usprawiedliwione twierdzenie Kolegium, że trzymiesięczny termin z art. 63 ust. 3 u.ś.w. należało liczyć od dnia 24 listopada 2022 r., a więc od daty wyroku Sądu Rejonowego w T. Wyrok ten nie został przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie potraktowany jako nowe orzeczenie uruchamiające bieg tego terminu. Sąd pierwszej instancji przyjął jedynie, że skoro kontynuacja prawa została skutecznie uruchomiona na podstawie nowego orzeczenia ZUS z dnia 13 maja 2024 r., to przy określaniu czasu, na jaki świadczenie ma być ustalone, organ obowiązany był uwzględnić także nadal wiążące rozstrzygnięcie sądu powszechnego co do bezterminowego znacznego stopnia niepełnosprawności P. W. . W sprawie nie doszło więc do obejścia ani pominięcia terminu materialnoprawnego. Termin ten został zachowany w odniesieniu do orzeczenia z dnia 13 maja 2024 r. Natomiast wyrok z dnia 24 listopada 2022 r. rzutował na długość świadczenia.

Niesłusznie Kolegium kwestionuje znaczenie prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w T. z dnia 24 listopada 2022 r., sygn. akt IV U 68/22. Trafnie przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny, że na mocy art. 365 § 1 k.p.c. wyrok ten wiązał organy administracji publicznej. Związanie to obejmuje nie tylko sam fakt istnienia orzeczenia, lecz także treść zawartego w nim rozstrzygnięcia. Organ administracji nie może zatem abstrahować od tego, że wobec P. W. prawomocnie stwierdzono znaczny stopień niepełnosprawności na stałe. Oczywiście, w sprawach dotyczących niepełnosprawności może dojść do zmiany ustaleń wraz ze zmianą stanu zdrowia. Jednak w rozpatrywanej sprawie nie zapadło żadne rozstrzygnięcie, które uchylałoby albo zastępowało wyrok z dnia 24 listopada 2022 r. Samo późniejsze wydanie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS nie wywołuje takiego skutku, bowiem jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji oceniając relację obu rozstrzygnięć, wyrok Sądu Rejonowego z dnia 24 listopada 2022 r. został wydany na gruncie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Z kolei orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 13 maja 2024 r. zapadło na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Oba rozstrzygnięcia dotyczą tej samej osoby, lecz funkcjonują w odmiennych reżimach prawnych. Z przepisu art. 5 ustawy o rehabilitacji wynika, że orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji jest traktowane na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie oznacza to jednak, że późniejsze orzeczenie ZUS uchyla wcześniejsze, bezterminowe ustalenie sądu powszechnego. Przeciwnie, oba rozstrzygnięcia zgodnie potwierdzają, że P. W. wymaga opieki odpowiadającej znacznemu stopniowi niepełnosprawności. Różnica dotyczy jedynie czasu, na jaki zostały wydane. Ta różnica wynika z konstrukcji prawnej orzeczenia ZUS, które na gruncie ustawy emerytalnej co do zasady ma charakter okresowy. Nie daje to jednak podstaw do wniosku, że czasowe orzeczenie ZUS znosi skutki prawne prawomocnego wyroku sądu powszechnego ustalającego bezterminowy znaczny stopień niepełnosprawności.

Znaczenie tej oceny potwierdzają także okoliczności faktyczne sprawy trafnie odnotowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie. Poprzednia decyzja Kolegium o przyznaniu B. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 maja 2024 r. została wydana w dniu 12 października 2022 r., a więc jeszcze przed wydaniem przez Sąd Rejonowy w T. wyroku z dnia 24 listopada 2022 r. Dopiero po wydaniu tamtej decyzji P. W. uzyskał wiążące rozstrzygnięcie o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. W obecnym postępowaniu organ miał więc obowiązek ten nowy dla sprawy element uwzględnić. Pominięcie go prowadziło do nieuzasadnionego zawężenia zakresu ochrony przysługującej B. W. jako opiekunowi.

Nie zasługuje na aprobatę argumentacja jakoby Sąd pierwszej instancji wadliwie odwołał się do zasad sprawiedliwości społecznej i zasad konstytucyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zasadnie wskazał, że wykładnia prowadząca do ograniczenia świadczenia mimo istniejącego prawomocnego wyroku o stałej niepełnosprawności godzi w zasadę zaufania obywatela do państwa i pewność sytuacji prawnej jednostki. Nie była to zatem korekta rzekomo jasnego brzmienia przepisu za pomocą wartości konstytucyjnych, lecz potwierdzenie, że zawężająca interpretacja przyjęta przez Kolegium pozostaje sprzeczna zarówno z ustawą, jak i z zasadami demokratycznego państwa prawnego.

W świetle powyższego pożądanego rezultatu nie mógł przynieść zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Skoro organ, określając datę końcową świadczenia, pominął wynikające z art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych następstwa bezterminowego ustalenia znacznego stopnia niepełnosprawności oraz nie uwzględnił wiążącej mocy wyroku Sądu Rejonowego w T. z dnia 24 listopada 2022 r., to decyzja naruszała prawo materialne. Naruszenie to prowadziło do ograniczenia nabytego uprawnienia opiekuna mimo istnienia nadal obowiązującego i wiążącego rozstrzygnięcia sądowego. W takiej sytuacji uchylenie decyzji przez Sąd pierwszej instancji było następstwem prawidłowego zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., a nie jego nadużycia.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

Ponieważ skarżący wniósł o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, ale nie wykazał poniesienia tych kosztów, gdyż odpowiedź na skargę kasacyjną sporządził samodzielnie, tzn. bez udziału profesjonalnego pełnomocnika, jego wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego nie mógł zostać uwzględniony.