Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja,, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 31 maja 2016 r. sprawy ze skargi S. S. na uchwałę Rady Miasta [...] z dnia [...] 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego oddala skargę.

Rada Miasta w dniu [...] r. podjęła uchwałę Nr [...] na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia [...] r. o samorządzie gminnym oraz art. 383 § 1 pkt 2 i § 2 w zw. z art. 11 § 1 pkt 5 ustawy z dnia [...] r. – Kodeks wyborczy w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego - S. S..

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. S. powyższej uchwale zarzucił naruszenie przepisów art. 5 pkt 9 ustawy z dnia [...] r. - Kodeks wyborczy w zw. z art. 25 ustawy z dnia [...] r. - Kodeks cywilny, poprzez ich błędną wykładnię przejawiającą się w przyjęciu, że miejscem jego stałego zamieszkania w dniu wyborów samorządowych nie było M. K., a w konsekwencji naruszenie art. 383 § 1 pkt 2 w zw. z art. 10 § 1 pkt 3a, art. 1 1 § 1 pkt 5 i art. 18 § 5 Kodeksu wyborczego, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, mające istotny wpływ na wynik sprawy, przejawiające się w przyjęciu, iż w dniu wyborów samorządowych, tj. [...] r., nie posiadał prawa wybieralności do Rady Miasta, z uwagi na brak posiadania miejsca zamieszkania w K. w sytuacji, gdy takie prawo posiadał. Skarżący wniósł o uchylenie uchwały w całości.

W uzasadnieniu skargi radny wskazał, że jego aktywność zawodowa i społeczna wiąże się z ciągłym przebywaniem w K.; tu prowadzi działalność gospodarczą, jest członkiem stowarzyszeń zrzeszających lokalnych przedsiębiorców. Do K. przeprowadził się na stałe w 2014 r. Przyznał, że pomimo zameldowania w lokalu przy ul. [...] nie mieszkał pod tym adresem. Począwszy od października 2014 r. do końca lipca 2015 r. mieszkał przy ul. 3. w K., gdzie koncentrowała się jego aktywność w czasie wolnym od pracy, gdzie nocował, odpoczywał, spotykał się ze znajomymi. Skarżący jednocześnie wskazał, że jego pobyt i nocowanie z uwagi na system jego pracy miały różnoczasowy charakter. Skarżący od [...] r. mieszka przy ul. [...] w K.. Resumując, skarżący wskazał, że miasto K. jest jego centrum życiowym i głównym ośrodkiem działalności.

W odpowiedzi na skargę Rada Miasta wniosła o oddalenie skargi.

W uzasadnieniu odnosząc się do podniesionych przez skarżącego zarzutów organ stwierdził, że mają one polemiczny charakter w stosunku do ustaleń, na których oparła się Rada Miasta, podejmując uchwałę w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu S. S..

Organ wskazał, że decyzją nr [...] z dnia [...] r. - po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego - Burmistrz [...] ustalił, że S. S. nie zamieszkuje na terenie Miasta K. i w związku z tym skreślił go z prowadzonego przez M. rejestru wyborców. Na tę decyzję S. S., w dniu [...] r., złożył skargę do Sądu Rejonowego w K.. Postanowieniem o sygn. akt [...] z dnia [...] r. Sąd Rejonowy w K. oddalił skargę uznając, że decyzja Burmistrza o skreśleniu S. S. z rejestru wyborców jest słuszna i ma oparcie w obowiązujących przepisach prawa. Sąd uznał, że w rzeczywistości miejsce stałego pobytu S. S. znajduje się w miejscowości D., gmina I., gdzie koncentruje się jego życie rodzinne i osobiste. Wynika to w szczególności z wyjaśnień samego zainteresowanego, który przyznał przed Sądem, że nie zamieszkuje w K. pod adresem wskazanym jako adres jego stałego pobytu, a fakt spędzania przez niego znacznej części czasu w K. wiąże się z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, zaś sytuacje, gdy nocuje on w K. w użyczanym mu pokoju, mają charakter incydentalny.

Organ zwrócił uwagę, że podczas posiedzenia sądu S. S. w sposób jednoznaczny stwierdził: ".Mój dom jest w D. ". Natomiast odnośnie faktycznego zamieszkiwania w użyczonym pokoju przy Placu 3-go M. wskazał, że "nie jadę wtedy do domu i nocuję w pokoju na Placu 3-go M.", (protokół posiedzenia Sądu z dnia [...] r. Sygn. akt [...].

W ocenie organu z twierdzeń skarżącego jednoznacznie wynika, że w jego świadomości faktycznym miejscem jego zamieszkania była miejscowość D., w której ma swój dom. Ponadto S. S. wskazał, że w przedmiotowym lokalu zamieszkiwał sam bez rodziny, co także potwierdza, że nie było to jego rzeczywiste miejsce zamieszkania. Załączona przez pozwanego umowa użyczenia jednoznacznie potwierdza, że dotyczy ona wyłącznie jego osoby. Nielogicznym byłoby także uznanie, że osoba która do koncentracji swoich interesów życiowych, rodzinnych potrzebowała domu lub co najmniej mieszkania, nagle przed dniem wyborów samorządowych swoje potrzeb) mieszkaniowe mogła ograniczyć do 17 m2 z których mogła korzystać w użyczonym lokalu, tym bardziej, że jak przedstawił to skarżący ma zwykłą rodzinę i żyje normalnie z żoną.

Rada Miasta wyjaśniła, że powyższe stwierdzenia S. S. obalają także jego argumenty, że radni mogli zostać wprowadzeni w błąd, co do jego miejsca zamieszkania, gdyż a contrario z powołanych oświadczeń skarżącego klarownie i jasno wynika, że jego miejscem zamieszkania były [...], a zatem nie mógł jednocześnie mieć miejsca zamieszkania w K.. Poza tym jak słusznie wskazał skarżący, miejsca zamieszkania nie można utożsamiać z miejscem zameldowania. Instytucja zameldowania służy bowiem wyłącznie do rejestracji danych o miejscu pobytu osób, ma charakter porządkowy, ewidencyjny i nie wiąże się z nią nabycie jakichkolwiek praw bądź obowiązków przez osobę podlegającą zameldowaniu. Samo zameldowanie, będące kategorią prawa administracyjnego, nie przesądza o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego' .

Organ rozpatrując kwestię stałego miejsca zamieszkania skarżącego w K. stwierdził, że w tym przypadku nie zachodzą jednocześnie dwie przesłanki faktyczne, świadczące o danym miejscu zamieszkania. Są to przebywanie w znaczeniu fizycznym w określonej miejscowości, stanowiące tzw. czynnik zewnętrzny, tzw. corpus oraz zamiar (wola) stałego pobytu w tej miejscowości, tzw. animus. Tylko łączne występowanie obu tych czynników decyduje o miejscu zamieszkania w danej miejscowości. Mając powyższe na uwadze organ przyjął, że pobytowi skarżącego w K. brakuje cech koncentracji w tym mieście życia osobistego, powiązań rodzinnych. Jego najbliższa rodzina nie zamieszkuje w K. ale w miejscowości D., gmina I.. Tam też składa deklaracje o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

Poza tym bez znaczenia w sprawie jest to, że obecnie S. S. zamieszkuje w K. przy ul. [...], gdyż uchwała Rady Miasta ma charakter deklaratoryjny stwierdzający faktyczne wystąpienie okoliczności uzasadniających wygaszenie mandatu, a na dzień wyborów oraz do dnia [...] r. skarżący faktycznie nie miał miejsca zamieszkania na terenie Miasta K..

Dodatkowo podniesiono, że podczas sesji w dniu [...] r. - zgodnie z wymogami art. 383 § 3 Kodeksu Wyborczego - przed podjęciem uchwały umożliwiono radnemu złożenie wyjaśnień, (wyciąg z protokołu sesji Rady Miasta z dnia [...] r.).

Uwzględniając powyższe oraz mając na uwadze fakt, że konieczność przyjęcia zaskarżonej uchwały spowodowana została postanowieniem Sądu prawomocnie ustalającym, że skarżący nie ma miejsca zamieszkania na terenie Miasta K., Rada Miasta wniosła o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia [...]. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Kontrola ta z mocy art. 3 § 2 pkt 5 i 6 ustawy z dnia [...] r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) obejmuje również akty prawa miejscowego oraz inne akty organów jednostek samorządu terytorialnego podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej. Zgodnie z art. 3 § 3 P.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach.

W sprawach dotyczących uchwały o wygaśnięciu mandatu radnego przewidziany został specjalny tryb zaskarżania, uregulowany w art. 384 Kodeksu wyborczego, stanowiący lex specialis w stosunku do ogólnej regulacji zaskarżania uchwał rady gminy, zawartej w art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym. Zgodnie z art. 384 § 1 Kodeksu wyborczego skarga na ww. uchwałę przysługuje radnemu, którego mandatu dotyczy uchwała. Przepis ten przewiduje szczególny, krótszy niż P.p.s.a 7-dniowy termin do wniesienia skargi, liczony od dnia doręczenia uchwały.

W rozpoznawanej sprawie wymogi formalne wniesienia skargi zostały zachowane. Uchwała została doręczona S. S. dnia [...] r., a w dniu [...] r. została złożona skarga na te uchwałę.

Podstawą podjęcia zaskarżonej uchwały był art. 383 § 1 kodeksu wyborczego wskazujący przyczyny wygaśnięcia mandatu radnego, a wśród nich wymienioną w pkt 2 przesłanką utraty prawa wybieralności lub nieposiadania go w dniu wyborów. Zgodnie z art. 11 § 1 pkt 5 Kodeksu wyborczego prawo wybieralności (bierne prawo wyborcze) w wyborach do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego ma osoba mająca prawo wybierania tych organów. Przepis ten odsyła zatem do regulacji określającej czynne prawo wyborcze zawartej w art. 10 Kodeksu wyborczego.

W odniesieniu do wyborów do rady gminy prawo wybierania (czynne prawo wyborcze) ma obywatel polski oraz obywatel Unii Europejskiej niebędący obywatelem polskim, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat oraz stale zamieszkuje w tej gminie (art. 10 § 1 pkt 3 lit. a).

Definicję "stałego zamieszkiwania" wprowadza art. 5 pkt 9 kodeksu wyborczego, który rozumie przez to pojęcie zamieszkania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego pobytu. Definicja ta nie różni się znacznie od pojęcia miejsca zamieszkania osoby fizycznej występującego w art. 25 Kodeksu cywilnego – jest to miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Czynnikiem wyróżniającym jest wynikająca z art. 5 pkt 9 kw wskazanie adresu.

Adres określa się przez podanie w gminach, które uzyskały status miasta – nazwy miasta (dzielnicy), ulicy, numeru domu i lokalu, jeżeli jest wydzielony. Nazwy województwa oraz kodu pocztowego (art. 9b ust. 2 obowiązującej do dnia [...] r. ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z 1974 r. i art. 26 ust. 1 b ustawy z dnia [...] r. o ewidencji ludności).

Podkreślić należy, że kodeks wyborczy nie wiąże stałego zamieszkiwania z zameldowaniem dla potrzeb określenia praw wyborczych.

O miejscu zamieszkiwania dla określenia praw wyborczych decydują zatem dwie przesłanki faktyczne występujące łącznie: przebywanie w znaczeniu fizycznym w określonej miejscowości po oznaczonym adresem oraz zamiar stałego pobytu w tym miejscu. Na stałość pobytu w danej miejscowości wskazuje skupienie w niej życiowej aktywności, związanej z pracą, czy rodziną. Z uwagi na to, że zamiar stałego pobytu ma charakter subiektywny prawidłowo Rada Miasta dla oceny miejsca stałego pobytu nie kierowała się wyłącznie oświadczeniem skarżącego. Uwzględniono także okoliczności zewnętrzne świadczące o tym, czy skarżący zamierzał stale przebywać. Ocena ta dokonana została w oparciu o dokumenty, oświadczenia, które można było zweryfikować.

Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z dnia [...] r., II OSK 479/13 – "Faktyczne przebywanie w danej miejscowości nie może być rozumiane jedynie jako pobyt wymuszony koniecznością wykonywania w niej swych obowiązków pracowniczych czy zarobkowych, ale musi mieć ono jednocześnie cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Przebywanie w danej miejscowości bowiem musi wiązać się ze skupieniem w niej życiowej aktywności, związanej nie tylko z pracą, ale również z rodziną.

Natomiast rozpatrując druga przesłankę decydującą o stałym miejscu zamieszkania tj. zamiaru przebywania, należy mieć na uwadze, że składnik mentalny animus nie może być oceniony tylko i wyłącznie na podstawie wewnętrznego przekonania, pozytywnego stosunku emocjonalnego do danej miejscowości, czy wreszcie deklaracji słownej lub zapewnień. Aby był on wiarygodny musi jeszcze wyrażać się w postaci konkretnych sprawdzalnych zachowań – które będą jego potwierdzeniem. Nie wystarczy w tej mierze jedynie złożenie oświadczenia, czy zapewnień przez zainteresowaną osobę o danym zamiarze. Muszę temu oświadczeniu jeszcze towarzyszyć codzienne czynności faktyczne i prawne, które będą jego wyrazem.

W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że także "codzienne czynności faktyczne i prawne" (praca, życie rodzinne, działalność społeczna) mają w jego przypadku miejsce i potwierdzają fakt zamieszkiwania w K..

Ocena zgromadzonego materiału dowodowego i dokonanie ustalenia przez Radę Miasta nie noszą cech dowolności i nie naruszają zasady swobodnej oceny dowodów. Organ uznał, że pobytowi S. S. w K. brakuje cech koncentracji w tym mieście życia osobistego, czy też powiązań rodzinnych. Jego najbliższa rodzina (żona, syn) nie zamieszkuje w K., ale w swoim domu w miejscowości D., gmina I.. Tam też składa deklaracje o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Żona skarżącego nie była wpisana do rejestru wyborców miasta K.. Natomiast S. S. w K. prowadzi działalność gospodarczą i pobyt w tej miejscowości jest związany tylko i wyłącznie z wykonywaną pracą zawodową.

Pomimo wskazania jako miejsca stałego pobytu lokalu przy ul. [...] w K. oraz zameldowania się w tym lokalu, skarżący w żadnym z dokumentów składanych w Urzędzie Miasta K. nie wskazał powyższego adresu, jako adresu zamieszkania. W dokumentach składanych do Urzędu Miasta wskazuje adres prowadzenia swojej działalności gospodarczej. Nawet w oświadczeniu majątkowym z dnia [...] r. nie wskazał faktu zamieszkiwania przy ul. [...] i nie wykazał żadnego tytułu prawnego do przedmiotowego lokalu.

Wskazać należy również, że decyzją Nr [...] z dnia [...] r. Burmistrz Miasta K. skreślił S. S. z prowadzonego przez M. rejestru wyborców. Postanowieniem o sygn. akt [...] z dnia [...] r. Sąd Rejonowy w Krasnym stawie oddalił skargę uznając, że wskazana wyżej decyzja Burmistrza o skreśleniu skarżącego z rejestru wyborców ma oparcie w obowiązujących przepisach prawa. Sąd uznał, że w rzeczywistości miejsce stałego pobytu skarżącego znajduje się w miejscowości D., gmina I., gdzie koncentruje się jego życie rodzinne i osobiste, a fakt spędzania przez niego znacznej części czasu w K. wiąże się z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą.

Zauważyć należy, że wątpliwości związane z miejscem zamieszkania skarżącego były przedmiotem obrad IX sesji nadzwyczajnej Rady Miasta dnia [...] r.

Podkreślić należy, że bez znaczenia w niniejszej sprawie jest to, że obecnie skarżący zamieszkuje w K. przy ul. [...], gdyż uchwała Rady Miasta ma charakter deklaratoryjny stwierdzający faktyczne wystąpienie okoliczności uzasadniających wygaszenie mandatu, a na dzień wyborów oraz do dnia [...] r. skarżący faktycznie nie zamieszkiwał w rozumieniu art. 10 1 1 pkt 3 ustawy z dnia [...] r. Kodeks wyborczy (Dz. U. Nr 11, poz. 112 ze zm.).

Zaznaczyć trzeba, że podczas sesji w dniu [...] r. zgodnie z wymogami art. 383 § 3 kodeksu wyborczego przed podjęciem uchwały umożliwiono radnemu założenie wyjaśnień.

Reasumując, Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, że na dzień wyborów samorządowych, w których został wybrany radnym Rady Miasta w K. zamieszkiwał w K., zaś uchwała Rady Miasta podjęta została zgodnie z art. 383 § 1 pkt 2 w zw. z art. 11 § 1 pkt 5 i art. 10 § 1 pkt 3 lit. a Kodeksu wyborczego.

Mając powyższe na uwadze na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.