Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi R. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Miejsko- Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. działając z upoważnienia Prezydenta Miasta i Gminy S. odmówił R.C. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego wnioskowanego na M.C.

Orzeczenie wydane zostało w oparciu o art. 20 w zw. z art. 3 pkt 1 i pkt 23, art. 5 ust. 4, art. 16a ust. 1, ust. 2 i ust. 4, art. 23 ust. 1, ust. 2, ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm. oraz § 7 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r., poz. 3).

W motywach uzasadnienia organ I instancji stwierdził, że R.C. nie spełnił przesłanek określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych do przyznania wymienionego wyżej świadczenia, gdyż zgodnie z art. 16a ust. 1 specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Dalej organ wskazał, że w dniu [...] R.C. złożył wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad żoną M.C., wobec której Kasa Rolniczego Ubezpieczania Społecznego, Oddział Regionalny w C. orzekła trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji od [...].

W ocenie organu R.C. nie przysługuje specjalny zasiłek opiekuńczy, ponieważ na małżonku sprawującemu opiekę nad drugim małżonkiem nie ciąży obowiązek alimentacyjny, a także ze względu na fakt, że R.C. nie zrezygnował z zatrudnienia. Organ podał, że ze złożonego przez R.C. oświadczenia wynika, że z ostatniego miejsca zatrudnienia (Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska A) został on zwolniony w wyniku likwidacji miejsca pracy i nie miało to związku przyczynowo- skutkowego z rezygnacją przez R.C. z zatrudnienia.

Od powyższej decyzji R.C. wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. odwołanie, wyrażając tym samym swoje niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia.

Uzasadniając odwołanie R.C. wskazał na swoją trudną sytuację życiową. Odwołujący oświadczył, że jego żona ze względu na chorobę wymaga całodobowej opieki. Poinformował ponadto, że w [...] r. został mu przyznany zasiłek opiekuńczy, dzięki czemu poprawiła się kondycja finansowa jego rodziny i mógł kupować leki dla żony bez konieczności zapożyczania się.

W wyniku wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na mocy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 196 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) utrzymało w mocy zaskarżone orzeczenie.

Organ odwoławczy rozpatrując sprawę w pierwszej kolejności wyjaśnił stronie, że w zakresie dotyczącym niniejszej sprawy z dniem 1 stycznia 2013 r. uległ zmianie stan prawny na skutek wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548). Kolegium wskazało, że w nowym stanie prawnym prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego uzależnione jest od łącznego spełnienia ustawowych warunków: tj. wnioskodawca musi być osobą, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, musi zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie może przekraczać kwoty kryterium dochodowego wynoszącego 623 zł netto. Kolegium zaakcentowało, że przestrzeganie wyżej wymienionych kryteriów jest obligatoryjne, a niespełnienie chociażby jednego z nich nie pozwala organowi na przyznanie wnioskowanego świadczenia opiekuńczego. Kolegium wskazało, że w orzecznictwie administracyjnym ugruntował się pogląd, że na małżonku ciąży obowiązek alimentacyjny, co wynika z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Oznacza to, że zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy mąż, który rezygnuje z zatrudnieni lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad żoną legitymującą się orzeczeniem o braku możliwości do stałej egzystencji ma prawo otrzymywać specjalny zasiłek opiekuńczy o ile spełnione są ustawowe warunki określone w art. 16a ustawy.

Kolegium uznało za bezsporne, że M.C. jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji i wymaga stałej lub długotrwałej opieki innej osoby. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że dochód w rodzinie wnioskodawcy wynosi [...] zł i nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło również podstaw do zakwestionowania podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Skoro bowiem w niniejszej sprawie M.C. uznana została za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji w [...], a R.C. został zwolniony z pracy w związku z likwidacją stanowiska pracy w [...] r., to zdaniem Kolegium w sprawie brak jest spełnienia kryterium rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad żoną.

We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skardze R.C. podniósł, że od [...] otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne w wysokości [...] zł. Skarżący wskazał na zły stan zdrowia małżonki, akcentując że wymaga ona stałej opieki, gdyż nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji, co uzasadnia przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tym kontekście uznano, że skarga R.C. nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych wykazała bowiem, że decyzja zapadła na skutek przeprowadzenia potrzebnych do rozstrzygnięcia sprawy dowodów, właściwej ich oceny, poprawnych rozważań faktycznych, które znalazły dostateczny wyraz w jej motywach.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji stanowiła norma prawna zawarta w art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 139, poz. 992 ze zm.; obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz.1456, dalej jako: u.ś.r.). Powołany przepis został wprowadzony na mocy ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) i obowiązuje od dnia 1 stycznia 2013 r. Przepisy ustawy nowelizującej, obok dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego, uregulowanego w art. 17 ustawy, wprowadzono specjalny zasiłek opiekuńczy. Świadczenie to przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 16a ust. 1 u.ś.r.). Zgodnie z art. 16 a ust. 2 u.ś.r. zasiłek ten przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty kryterium dochodowego, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy. Z treści cyt. art. 16a ust. 1 jednoznacznie wynika, że w obecnym stanie prawnym jednym z wymogów uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawna w stopniu znacznym. .Warunek ten nie jest spełniony w przypadku niepodejmowania zatrudnienia.

Zatem prawidłowo organy orzekające w sprawie przyjęły, iż przesłanką ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w art. 16a u.s.r. jst faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, pozostająca w związku przyczynowym i w związku czasowym z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Oczywistym jest, że ustawodawca zawęził krąg podmiotów uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie tylko uzależniając jego przyznanie od spełnienia kryterium dochodowego, ale także ograniczył możliwość uzyskania zasiłku tylko do osób rezygnujących z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Z kręgu podmiotów uprawnionych do zasiłku opiekuńczego wyłączono zatem osoby niepodejmujące zatrudnienia z tego powodu. Wobec tego rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wymagana przez art. 16a ust. 1 u.ś.r., wiąże się z wcześniejszym zakończeniem trwającego stosunku pracy lub wykonywania innej pracy zarobkowej (w tym działalności gospodarczej, zgodnie z art. 3 pkt 22 u.ś.r), powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Konieczne jest zatem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. Istotne są więc okoliczności i powody rezygnacji z zatrudnienia.

W aktualnym stanie prawnym osoba uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego musi zrezygnować z zatrudnienia z własnego wyboru w określonym ustawą celu, a przez rezygnację z zatrudnienia nie można w związku z tym rozumieć niepodejmowania zatrudnienia. Gdyby intencją ustawodawcy było przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego również osobom, które nie podejmują zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną, to z pewnością dałby temu wyraz tak, jak uczynił to przy ustalaniu przesłanek uprawniających do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ustawodawca w art.17 ust. 1 u.ś.r. jednoznacznie wskazał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może być przyznane określonym osobom (po spełnieniu innych warunków przewidzianych w tym przepisie), jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast w przypadku świadczenia, o które ubiega się strona skarżąca, tj. specjalnego zasiłku opiekuńczego ustawodawca wskazał jedynie na przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wobec tego fakt, że osoba ubiegająca się o taki zasiłek, nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nie może być uznany za spełnienie przesłanki wymaganej przez art. 16a ustawy. Aby można było przyznać stronie skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy, organy administracyjne musiałyby stwierdzić, że zachodzi wyraźny i bezpośredni związek czasowy i przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą najbliższą. Tymczasem ustalenia organów na związek taki nie wskazują.

W sprawie jest niesporne, że ostatni stosunek pracy skarżącego ustał w [...] z powodu likwidacji stanowiska pracy, oraz że od tego czasu skarżący nie był czynny zawodowo. Natomiast żona skarżącego legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, w którym uznano ją za trwale i całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym oraz stwierdzono niezdolność do samodzielnej egzystencji od [...]. Zatem dopiero z tym dniem skarżąca legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, przez który ustawa o świadczeniach rodzinnych rozumienie niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników (art. 3 pkt 23 lit. e).

W tym stanie faktycznym nie można uznać, ze skarżący zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad żoną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z czym w stanie faktycznym i prawnym rozpoznawanej sprawy organy orzekające nie mogły zadośćuczynić żądaniu strony skarżącej, gdyż zobowiązane są działać przede wszystkim na podstawie obowiązujących w dacie orzekania przepisów prawa, o czym stanowi art. 7 Konstytucji RP i art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013r. poz. 267). Tylko łączne spełnienie wyszczególnionych przez ustawodawcę warunków pozwalałoby na pozytywne załatwienie przedmiotowego wniosku.

Na marginesie natomiast należy wskazać, że w dniu 15 maja 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567), która określiła warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Tymczasem skarżący utracił prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad żoną na okres od [...] na stałe, przyznane mu decyzją SKO w K. z dnia [...] nr [...], która wygasła z dniem 1 lipca 2013r. Zatem na podstawie tych przepisów skarżący może ubiegać się o zasiłek dla opiekunów, co wymaga złożenia wniosku nie później niż w terminie 4 miesięcy od dnia wejścia w życie ww. ustawy.

Mając na uwadze powyższe rozważania Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił wniesioną skargę.