II SA/Gd 865/24 - Wyrok

Data orzeczenia	2025-01-29	
Data wpływu	2024-08-19	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku	
Sędziowie	Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący/
Jolanta Górska
Wojciech Wycichowski /sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6329 Inne o symbolu podstawowym 632	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Uchylono decyzję II i I instancji	
Powołane przepisy	Dz.U. 2023 nr 0 poz 390; art. 17 ust. 5 pkt 1; Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędzia WSA Jolanta Górska Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi G. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 lipca 2024 r. nr SKO Gd/7060/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Stegna z dnia 4 grudnia 2023 r. nr 5231.000684.OPŚ.12.23; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej G. R. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.	
Uzasadnienie
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z 27 października 2023 r. G. R. (dalej: "Strona",

"Wnioskodawczyni", "Skarżąca") wystąpiła do Wójta Gminy Stegna (dalej: "Wójt", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem W. R.

Decyzją z 4 grudnia 2023 r. Wójt, na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia

28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Stronie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Odwołując się do ustaleń wywiadu środowiskowego organ pierwszej instancji wskazał, że opieka sprawowana przez Wnioskodawczynię nad niepełnosprawnym mężem jest stała i ciągła, ale nie stanowi przeszkody do wykonywania pracy zawodowej, ponieważ Strona pobiera emeryturę. Wójt wskazał, że podczas wywiadu środowiskowego ustalono, iż W. R. choruje od kilku lat, stan jego zdrowia pogarsza się, choruje na

kręgosłup - dyskopatia i skolioza, żylaki kończyn dolnych, szczelina odbytu, polipy jelita grubego, gruczolak prostaty (8 lat po operacji, nawrót choroby), toksyczne uszkodzenie wątroby, guz przysadki, migotanie przedsionków serca, przepuklina przełyku. Wskazano również, że mąż Wnioskodawczyni ma problemy z pamięcią, dlatego trzeba mu przypominać, że musi zjeść posiłek i zażyć leki. W. R. nie wchodzi po

schodach - z tego powodu mieszka na parterze, nie chodzi do sklepu, na krótkie spacery wychodzi w towarzystwie żony, do przychodni lekarskiej i na badania zawozi go syn, który aktualnie nie pracuje, mieszka wraz z rodzicami w tym samym budynku (zajmuje piętro). Syn pomaga Wnioskodawczyni w robieniu zakupów, czasami pomaga w pracach przy domu, pali w piecu. Odnotowano, że Strona ma dwie córki, które mają swoje rodziny

i mieszkają w innych miejscowościach, obie córki pracują, odwiedzają rodziców dwa razy do roku (święta lub urlop), nie są wstanie zaopiekować się ojcem.

Organ pierwszej instancji podał, że mąż Wnioskodawczyni jest pod stałą kontrolą urologa, endokrynologa i kardiologa. Według oświadczenia Strony W. R. nie

jest w stanie sam pozostać w domu przez kilka godzin, wymaga całodobowej opieki

i kontroli, stan zdrowia pogarsza się, często dochodzi do utraty przytomności. Ze względu na problemy z pamięcią (nie wie gdzie się znajduje, nie pamięta syna) nie jest w stanie funkcjonować bez dozoru i pomocy innych osób. Czuje się bezpiecznie w towarzystwie żony.

Wójt zwrócił uwagę, że podczas wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, iż W. R. nie jest osobą leżącą, porusza się po mieszkaniu (krótkie

odcinki) z pomocą żony lub przy pomocy kul, nie kontroluje do końca swoich potrzeb fizjologicznych (ma zakładane pampersy, często dochodziło do moczenia bielizny), potrzebuje pomocy przy ubieraniu i rozbieraniu, potrzebuje pomocy przy toalecie (mycie, czesanie, obcinanie paznokci itp.). Lekarstwa, które przyjmuje niepełnosprawny musi dozować i podać żona. Wskazano również, że Wnioskodawczyni wykonuje następujące czynności opiekuńcze: przygotowanie i podanie posiłków (5 dziennie x 20 minut), mycie

(2 x po 30 minut), przygotowanie i podanie leków (3 x po 15 minut), badanie ciśnienia

(5 x dziennie). Opiekę nad niepełnosprawnym mężem Strona sprawuje od pięciu lat, nie pracuje od ośmiu lat, jest na emeryturze (wysokość świadczenia: 950 zł), ma wykształcenie podstawowe.

Końcowo Wójt wskazał, że po weryfikacji dokumentacji dostarczonej do wniosku oraz weryfikacji w systemach zewnętrznych potwierdził, iż Wnioskodawczyni ma prawo do świadczeń emerytalnych z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS"), a zgodnie

z art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne w takiej sytuacji nie przysługuje.

W wyniku odwołania wniesionego od powyższej decyzji przez Wnioskodawczynię Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 12 lipca 2024 r. utrzymało ją w mocy.

Organ odwoławczy podtrzymał stanowisko organu pierwszej instancji, że w sprawie zachodzi negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.) uniemożliwiająca przyznanie Wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego.

Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium podniosło,

że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę (rentę), powinna mieć prawo do dokonania wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury (renty) na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r.,

poz. 1251 ze zm.) - dalej: "ustawa o FUS". Zawieszenie prawa do emerytury (renty), stosownie do art. 134 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, będzie skutkować wstrzymaniem wypłaty emerytury (renty) poczynając od miesiąca, w którym wydano decyzję o wstrzymaniu wypłaty. Organ odwoławczy wskazał, że emerytura (renta) jest prawem niezbywalnym, lecz zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

w postaci posiadania prawa do emerytury. Podniesiono, że istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta (rencisty), wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury (renty), lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury (renty) skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy Kolegium wskazało, Wnioskodawczyni od 5 października 2016 r. pobiera emeryturę z ZUS, co jednoznacznie wynika z akt sprawy.

Organ odwoławczy powtórzył, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne i spełniająca warunki do przyznania tego świadczenia nie może jednocześnie pobierać emerytury z ZUS. Dopiero zawieszenie pobierania tego świadczenia spowodowałoby,

że wnioskodawca mógłby spełniać przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium zastrzegło, że ta ostatnia konstatacja odnosi się tylko do stanu faktycznego

i stanu prawnego obowiązującego do 31 grudnia 2023 r. Innymi słowy, gdyby Wnioskodawczyni zawiesiła prawo do pobierania emerytury do 31 grudnia 2023 r. oraz najpóźniej z tym dniem, mogłaby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego

(w przypadku spełnienia przesłanki związku przyczynowego), to w sprawie miałyby zastosowanie przepisy art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., które dawały podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego również w przypadku opieki nad pełnoletnią osobą niepełnosprawną. Zgodnie bowiem z art. 63 ust. 1 ustawy

z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wpierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) - dalej: "u.ś.w.", w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (u.ś.r.) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie prawo Wnioskodawczyni do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem nie powstało

(i nie może nawet hipotetycznie powstać) do 31 grudnia 2023 r., albowiem Strona nie zawiesiła przed tym dniem pobierania emerytury z ZUS. Okoliczność tą pełnomocnik Wnioskodawczyni potwierdził w piśmie z 5 lipca 2024 r., wyjaśniając, że Strona otrzymała

z ZUS decyzję z 27 czerwca 2024 r. o zawieszeniu prawa do emerytury od 1 sierpnia

2024 r. W zaistniałej sytuacji, skoro nie zachodzą przesłanki określone w art. 63 ust. 1 u.ś.w., w przedmiotowej sprawie począwszy od 1 stycznia 2024 r. zastosowanie ma art. 17 ust. 1 u.ś.r. w jego aktualnym brzmieniu (obowiązującym od 1 stycznia 2024 r.). Zgodnie

z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje obecnie wyłącznie w przypadku sprawowania opieki nad osobą, która nie ukończyła 18 roku życia. Z powodów oczywistych w niniejszej sprawie taka sytuacja nie ma miejsca.

W ocenie Kolegium skoro Stron nie zawiesiła prawa do pobierania emerytury do

31 grudnia 2023 r., to nawet w przypadku potwierdzenia w sprawie istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem, nie spełnia ona (i nie będzie spełniała) przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 63 ust. 1 u.ś.w. oraz aktualną treść art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Organ odwoławczy zastrzegł, że w żadnym razie nie podważa trudnej sytuacji zdrowotnej i konieczności opieki oraz wsparcia, jakie Strona udziela niepełnosprawnemu mężowi, jednak z uwagi na aktualny stan prawny brak było podstaw uzasadniających wyeliminowanie decyzji organu pierwszej instancji z obrotu prawnego. Zdaniem Kolegium w obecnym staniem prawnym i zaistniałych okolicznościach faktycznych sprawy brak było podstaw do wydania decyzji innej niż zaskarżona z uwagi na niezachowanie wszystkich przesłanek warunkujących prawo Strony do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie ze stanem prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Na marginesie wskazano,

że aktualnie osobom niepełnosprawnym jest udzielane świadczenie wspierające w celu zapewnienia wsparcia i pomocy na częściowe pokrycie wydatków związanych

z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych takich osób.

W skardze na decyzję organu odwoławczego G. R., reprezentowana

przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzuciła jej naruszenie:

1. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegające na pominięciu celów tej ustawy i przyjęciu,

że pobieranie emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem;

2. art. 63 ust. 1 u.ś.w. poprzez jego niezastosowanie i podjęcie decyzji w oparciu

o przepisy u.ś.r. w brzmieniu od 1 stycznia 2024 r., zamiast w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r.;

3. art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

(Dz. U. z 2024 r., poz. 572) - dalej: "k.p.a.", poprzez pozbawienie Skarżącej świadczenia, które zgodnie z prawem jej przysługuje.

Stawiając powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie w całości zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi zarzucono, że organy obu instancji dokonały wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wydając decyzje naruszające w konsekwencji przepisy prawa materialnego.

Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych podkreślono, że organ powinien poinformować o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury

i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji

o wstrzymaniu jej wypłaty. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i przeszkodą jest pobieranie świadczenia emerytalno-rentowego.

Zwrócono uwagę, że w niniejszej sprawie Wójt w decyzji z 4 grudnia 2023 r., obok przesłanki emerytury, oparł się także na przesłance negatywnej momentu powstania niepełnosprawności (kryterium wieku). Tym samym, jeśli Kolegium uznało, że kryterium wieku nie może być podstawą odmowy świadczenia pielęgnacyjnego, to właśnie ten organ powinien był poinformować Skarżącą, że jeśli doprowadzi do zawieszenia emerytury świadczenie to zostanie jej przyznane. Zaznaczono, że Strona nie mogąc przewidzieć, jakie będzie stanowisko organu odwoławczego odnośnie do podnoszonych przez nią

w odwołaniu zarzutów, nie mogła wcześniej złożyć wniosku o zawieszenie emerytury, albowiem w razie podzielenia przez Kolegium stanowiska Wójta pozostawiona by była bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia, do czego organy zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: "NSA") nie mogą doprowadzić. Zdaniem strony skarżącej za właściwe wywiązanie się ze swoich obowiązków przez Kolegium nie można potraktować pisma z 6 czerwca 2024 r., albowiem stanowi ono tylko prośbę o udzielenie informacji, czy emerytura została zawieszona. Nie wskazuje ono, na kiedy skutek zawieszenia miałby nastąpić i jaki miałby on wpływ na treść wydawanej przez organ odwoławczy decyzji.

Mając powyższe na uwadze strona skarżąca podniosła, że Kolegium powinno dokonać prawidłowej interpretacji art. 63 ust. 1 u.ś.w. i uznać, że prawo Strony do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem powstało do 31 grudnia 2023 r. Podkreślono, że zawieszenie emerytury stanowi tylko pewnego rodzaju czynność techniczną, umożliwiającą wypłatę Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, byłoby ono wypłacane od miesiąca, w którym nie doszłoby do wypłaty emerytury, tym samym nie miałoby miejsca kumulatywne pobieranie świadczeń.

Skarżąca wskazała, że pomimo braku należytego działania ze strony organów

w niniejszej sprawie doprowadziła do zawieszenia wypłaty emerytury od 1 sierpnia 2024 r. Skarżąca nie może być jednak "ofiarą" zmiany przepisów i wejścia w życie od 1 stycznia 2024 r. u.ś.r. Zwrócono uwagę, że Strona złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne

w dniu 27 października 2023 r., dlatego uważa, że to prawo powstało i świadczenie powinno zostać jej przyznane. To w wyniku nieprawidłowego działania organów, które naruszyły art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., poprzez pominięcie celów tej ustawy i przyjęcie, że pobieranie emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem, Skarżąca została pozbawiona prawa do wnioskowanego świadczenia. Zarzucono również, że Kolegium niewłaściwie zastosowało art. 63 u.ś.w., przez co rozpatrzenie niniejszej sprawy przesunęło się na 2024 r.

W ocenie strony skarżącej art. 63 u.ś.w. ma na celu zapobieganie powyższym sytuacjom, kiedy to wnioskodawca w prawidłowy sposób wypełnił swoje obowiązki wynikające z ustawy, jednak w wyniku zwłoki czy nieprawidłowego działania organów zostaje pozbawiony świadczenia, które zgodnie z prawem mu przysługuje.

Podsumowując zarzucono, że zachowanie organów w niniejszej sprawie oraz wydane przez nie decyzje w sposób oczywisty narusza zasadę pogłębiania zaufania wyrażoną w art. 8 k.p.a. Taka interpretacja przepisów przez organ prowadzi do naruszenia zasady równego traktowania wnioskodawców, gdyż niejako "premiuje" ona tych z nich, którzy złożyli wnioski wcześniej w ciągu 2023 r. i mieli czas na zawieszenie emerytury przed zmianą przepisów, a "karze" tych, którzy złożyli wnioski przed końcem roku

i postępowanie w ich sprawie zakończyło się już w 2024 r. Podkreślono, że wielokrotnie to sytuacja życiowa wnioskodawców i osób niepełnosprawnych determinuje moment złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne.

Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia

25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności

z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,

że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został

w skardze podniesiony.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 12 lipca 2024 r. utrzymująca

w mocy decyzję Wójta Gminy Stegna z 4 grudnia 2023 r. odmawiającą G.

R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem W. R.

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm.), która

w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do emerytury (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.).

Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne w związku

z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy.

Należy również wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację

z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r.

sygn. akt I OSK 1148/20 wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy

w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).

W niniejszej sprawie Wójt odmówił przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że Strona pobiera emeryturę, co w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. stanowi negatywną przesłankę do przyznania tego świadczenia. Ocenę tę podzieliło Kolegium wskazując dodatkowo, że w niniejszej sprawie prawo Strony do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem nie powstało

(i nie może nawet hipotetycznie powstać) do 31 grudnia 2023 r., albowiem nie zawiesiła ona przed tym dniem pobierania emerytury.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez Wójta w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. należy podzielić aktualne stanowisko sądów administracyjnych odrzucające językową (literalną) wykładnię tego przepisu prowadzącą do wniosku, że osobom, które mają ustalone prawo do emerytury nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu przy interpretacji omawianej regulacji nie można ograniczać się tylko do wykładni językowej, lecz należy mieć na względzie dyrektywy wykładni systemowej

i funkcjonalnej. Za dominujący w orzecznictwie sądów administracyjnych należy uznać pogląd, że dyrektywy wykładni systemowej i funkcjonalnej mogą prowadzić do odrzucenia wykładni językowej, jeśli rezultat tej wykładni burzy podstawowe założenia racjonalności prawodawcy, zwłaszcza o spójnym systemie wartości, co wiąże się z dopuszczeniem w tej sytuacji wykładni rozszerzającej albo zwężającej. Nawet jasny i niebudzący wątpliwości przepis może bowiem okazać się wątpliwy w związku z wprowadzeniem nowych przepisów, czy istotnej zmiany sytuacji społecznej lub ekonomicznej, mimo że jego brzmienie nie uległo żadnej zmianie (zob. wyroki NSA: z 12 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1095/22, z 29 czerwca 2023 r. sygn. akt I OSK 1554/22, z 18 maja 2023 r. sygn. akt I OSK 1089/22, czy z 16 maja 2023 r. sygn. akt I OSK 1086/22).

Należy zauważyć, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do całości świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, gdyż sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej (również tak jak ma to miejsce w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego).

Rozpoznając niniejszą sprawę należało zatem uznać za celowe odstąpienie od jasnych rezultatów wykładni językowej dotyczącej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej. Potrzeba taka wynika m.in. ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Należy bowiem zwrócić uwagę, że uchwalając w 2003 r. u.ś.r. ustawodawca wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń

i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie. Kwota ta była w tamtym okresie niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Ta relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie zostało podniesione do kwoty 1.583 zł, podczas gdy najniższa emerytura wynosiła 878 zł. Zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 13 listopada 2023 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2024 wynosiło ono 2.988 zł, a w 2025 r. wynosi

3.287 zł (obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki społecznej z dnia 6 listopada 2024 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2025).

Niewątpliwie, intencją ustawodawcy wprowadzającego w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wspomniane wyłączenie było to, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje inne świadczenie wyższe. Dlatego też

w obecnych warunkach ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej tego przepisu prowadzi do rezultatów zdecydowanie odmiennych niż rezultaty wykładni językowej dokonywanej w dacie uchwalania u.ś.r. Stąd też aktualnie, celem zweryfikowania wyników wykładni językowej omawianego przepisu, konieczne jest sięgnięcie do dyrektywy wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej. Takie też stanowisko jest obecnie dominujące w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym dodatkowo podkreśla się również konieczność uwzględnienia prokonstytucyjnej wykładni omawianego przepisu.

Z kolei w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (dalej: "TK") niejednokrotnie wskazywano, że zasada równości polega na tym, iż wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości. Taką zaś cechą osób, którym na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym faktem rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana w ten sposób, że podmioty, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., pozbawiono świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie tym, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r., umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano prawo do tego świadczenia bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. Odnośnie do zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych TK w uzasadnieniu wyroku z 21 października 2015 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) wskazał zaś, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

Nie można również pominąć treści wyroku z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 (OTK-A 2019/36), w którym TK orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu tego wyroku TK przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne, prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym. Jednocześnie TK dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. Dalej TK stwierdził, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia.

Jak trafnie zatem podnosi się w judykaturze (zob. wyroki NSA: z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, z 17 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2010/20 i z 24 marca 2021 r. sygn. akt I OSK 2206/20), nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Za zróżnicowaniem sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającym na pozbawieniu świadczenia pielęgnacyjnego tych z nich, którzy otrzymują świadczenia niższe, wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., nie przemawia bowiem stan finansów państwa.

Aktualnie NSA nie podziela jednak tego stanowiska, akceptując jednocześnie rozwiązanie przedstawione przez NSA w wyrokach z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, z 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, z 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20 i z 17 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2010/20, gdzie podkreślono, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto) pozostaje w sprzeczności

z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Inna praktyka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też

w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe (zob. wyroki: WSA w Poznaniu z 13 stycznia 2020 r. sygn. akt

IV SA/Po 824/19 i WSA w Rzeszowie z 20 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 1265/19).

W powołanych wyżej wyrokach NSA wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., gdzie przyjęto, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie

z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, przysługuje jedno

z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy

z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251 ze zm.), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują przy tym zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., art. 96 ustawy o FUS) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw.

Jedynym przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Biorąc jednak pod uwagę przedstawione powyżej zasady konstytucyjne uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o FUS. Ustawa nie ogranicza bowiem możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy o FUS, skutkować będzie natomiast wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy o FUS). Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to należy uznać, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Zgodnie z art. 24 ust. 2 tej ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca,

w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty świadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury

i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji

o wstrzymaniu jej wypłaty, organ powinien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572), zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron

o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody

z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień

i wskazówek.

Przenosząc dotychczasowe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że do wniosku z 27 października 2023 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dołączono m.in. kserokopię decyzji ZUS z 5 października 2016 r.

o przyznaniu Skarżącej emerytury w kwocie 754,23 zł. Do wniosku dołączono również wypełniony przez Stronę wniosek o zawieszenie emerytury zastrzegając, że zostanie on złożony do ZUS, gdy pobieranie emerytury będzie jedyną przesłanką negatywną do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Po złożeniu przez Skarżącą wniosku o świadczenie pielęgnacyjne jedyną czynnością, jaką przeprowadził organ pierwszej instancji było zlecenie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Po jego przeprowadzeniu, co miało miejsce

10 listopada 2023 r., Wójt wydał decyzję odmawiającą Stronie przyznania wnioskowanego świadczenia (w dniu 4 grudnia 2023 r.), zaś jedyną przyczyną odmowy był fakt pobierania przez Skarżącą emerytury.

Przed wydaniem decyzji Wójt nie umożliwił Skarżącej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, naruszając tym samym sformułowaną w art. 10 k.p.a. zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu.

Należy również zauważyć, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony (jak

w niniejszej sprawie), informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia tych przesłanek (art. 79a k.p.a.).

Skoro jedyną przyczyną odmowy przyznania Stronie świadczenia pielęgnacyjnego był fakt pobierania przez nią emerytury (s. 3 decyzji Wójta z 4 grudnia 2023 r.) organ pierwszej instancji miał obowiązek poinformować Skarżącą o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, czego jednak nie uczynił.

Dopiero więc z decyzji Wójta (doręczonej pełnomocnikowi Skarżącej 8 grudnia

2023 r.) Strona powzięła informację o przyczynie odmowy przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Przechodząc do oceny stanowiska Kolegium należy wskazać, że organ odwoławczy słusznie zauważył, iż od 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wpierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm.), z wyjątkiem przepisów wyraźnie wskazanych w art. 71 tej ustawy. Kolegium trafnie wskazało także na brzmienie art. 63 ust. 1 u.ś.w., zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne

i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (tj. u.ś.r. - przypisek Sądu) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia

31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Powyższa regulacja była podstawą dla przyjęcia przez organ odwoławczy, że prawo Strony do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem nie powstało (i nie może nawet hipotetycznie powstać) do 31 grudnia 2023 r., albowiem nie zawiesiła ona przed tym dniem pobierania emerytury.

Powyższe stanowisko należy uznać za nieprawidłowe. Kolegium błędnie bowiem założyło, że w niniejszej sprawie należy zastosować przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r.

W ocenie Sądu przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy interpretować w ten sposób,

że jeżeli w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustali, iż zakres opieki sprawowanej przez Skarżącą spełniał przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. w związku z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną, jak również do 31 grudnia 2023 r. spełnione zostały wszystkie inne warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego według przepisów obowiązujących do tej daty, to przyjąć należy, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia wniosku, zatem do dnia 31 grudnia 2023 r.

Z uwagi na użyte w art. 63 ust. 1 u.ś.w. sformułowanie "powstania prawa", a nie "ustalenia prawa" konieczne jest zastosowanie przepisów dotychczasowych, mimo braku wydania decyzji przed dniem 31 grudnia 2023 r. Dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r. oraz spełniają określone

w ustawie przesłanki jego przyznania.

Ponadto na możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego także "od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.", a zatem - przyjmując, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego według dotychczasowego brzmienia art. 17 u.ś.r. powstało, czy też mogło powstać przed

1 stycznia 2024 r. - na konieczność rozstrzygania sprawy na podstawie dotychczasowych przepisów, wprost wskazuje treść art. 63 ust. 2 u.ś.w., stanowiąc, że osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane,

z uwzględnieniem ust. 3 i 4.

Wobec tak sformułowanych przez ustawodawcę przepisów przejściowych należy uznać, że o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesądza w danej sprawie spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. na dzień złożenia wniosku, najpóźniej na dzień 31 grudnia 2023 r. W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie w takiej sytuacji możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych, stosowanych na podstawie art. 63 ust. 1 u.ś.w. (zob. wyroki: WSA

w Poznaniu z 20 marca 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 109/24 i WSA w Olsztynie z 30 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 912/23). Poza tym wniosek taki płynie również z uzasadnienia projektu u.ś.w., w którym wskazano na to, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od dnia 1 stycznia 2024 r. i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad którą jest sprawowana opieka nie wybierze własnego świadczenia wspierającego (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 6 marca 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 105/24).

Z przekazanych wraz ze skargą akt administracyjnych sprawy wynika, że wniosek Skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem został złożony do organu pierwszej instancji w dniu 27 października 2023 r. Wniosek złożono zatem pod rządami rozwiązań prawnych obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Datą wszczęcia postępowania w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, która wyznaczyła właściwy reżim prawny tej sprawy, jest data wpływu wniosku

o przyznanie tego świadczenia do organu właściwego. Zatem, wbrew stanowisku organu odwoławczego, sprawa zainicjowana wnioskiem z 27 października 2023 r. nie była sprawą o świadczenie pielęgnacyjne, do której należało stosować przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r.

Rację ma pełnomocnik Skarżącej wskazując, że nie może być ona "ofiarą" zmiany przepisów, jak również tego, że odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji zostało rozpoznane już po wejściu w życie nowych regulacji prawnych. W niniejszej sprawie,

w wyniku nieprawidłowego działania organów administracji publicznej, tj. Wójta, który nie poinformował Skarżącej o możliwości zawieszenie prawa do pobierania emerytury, oraz Kolegium, które niewłaściwie zastosowało przepisy art. 63 u.ś.w., Skarżąca została pozbawiona do świadczenia pielęgnacyjnego, co w demokratycznym państwie prawnym nie może być akceptowane.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 w zw. z art. 120 P.p.s.a., uchylił zarówno zaskarżoną, jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę Wójt będzie związany oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku dotyczącą wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. dokonanej na tle okoliczności faktycznych niniejszej sprawy. Skoro jedyną przyczyną odmowy przyznania Stronie świadczenia pielęgnacyjnego był fakt pobierania przez nią emerytury, której pobieranie zostało zawieszone (decyzją ZUS z 27 czerwca 2024 r.), organ pierwszej instancji zastosuje przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do

31 grudnia 2023 r. i przyzna Skarżącej wnioskowane świadczenie.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r.,

poz. 1964), zasądzając od Kolegium na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła strona skarżąca w skardze (k. 2v akt sądowych), a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.[pic]