Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Magdalena Durzyńska sędzia WSA Jolanta Dargas sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.) Protokolant starszy referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2026 r. sprawy ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie na decyzję Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 13 listopada 2025 r. nr DO-II.7610.131.2025.JF w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 14 sierpnia 2025 r. nr NWIV.752.61.2017; 2. zasądza od Ministra Finansów i Gospodarki na rzecz Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżoną decyzją z 13 listopada 2025 znak sprawy: DO-II.7610.131.2025.JF, Minister Finansów i Gospodarki, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U.z 2024 r., poz. 572 - dalej jako "kpa"), po rozpatrzeniu odwołania Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie, dalej "PKP", od decyzji Wojewody Śląskiego z dnia 14 sierpnia 2025 r. znak NWIV.752.61.2017 odmawiającej stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez Polskie Koleje Państwowe w Warszawie, prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w [...], obręb [...], oznaczonego jako działka nr [...] o pow. 739 m2 utrzymał ją w mocy.

Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.

Wojewoda Śląski, na podstawie art. 34 i art. 35 ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2020 r., poz. 292 ze zm.), decyzją z 30 lipca 2021 r. znak NWIV.77200/10/1//03170.2.2015 odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez Polskie Koleje Państwowe w Warszawie, prawa użytkowania wieczystego gruntu opisanego wyżej.

PKP złożyła odwołanie wskazując, że decyzja została oparta na założeniu że nieruchomość nie stanowiła własności Skarbu Państwa a zatem nie została spełniona podstawowa przesłanka własności. Zakwestionowano także prawidłowość sporządzenia uzasadnienia.

Po rozpatrzeniu odwołania Minister nie znalazł podstaw do odmiennej oceny zebranego przez organ I instancji materiału dowodowego.

Oceniana przez Ministra decyzja Wojewody Śląskiego została wydana na podstawie art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe, (D.U. 2020, poz. 292 ze zm.), dalej "ustawa o komercjalizacji".

Zgodnie z tą regulacją grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy (tj. z dniem 27 października 2000 r.), z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP. Natomiast budynki, inne urządzenia i lokale znajdujące się na tych gruntach stają się z mocy prawa, nieodpłatnie, własnością PKP. Nabycie ww. praw nie może naruszać praw osób trzecich.

PKP do wniosku załączyła wypis z rejestru gruntów z 10 lipca 2017 r. w którym jako właściciel ujawniony był Skarb Państwa. Zdaniem organu nie jest dokumentem potwierdzającym, że przedmiotowy grunt stanowił na datę komercjalizacji własność Skarbu Państwa.

Wojewoda Śląski zawiadomieniem z 12 października 2017 r. wezwał prezydenta Miasta [...] do udzielenia informacji co do tej nieruchomości a skarżącego do wyjaśnienia czy PKP w latach wcześniejszych było inicjatorem postępowania wywłaszczeniowego na rzecz Skarbu Państwa. Skarżąca poinformowała, że nie posiada żadnych materiałów źródłowych dotyczących postępowania wywłaszczeniowego. Urząd Miejski w [...] pismem z 18 października 2017 r. poinformował organ, że dla nieruchomości nie została założona księga wieczysta z uwagi na fakt, iż nie odnaleziono dokumentów potwierdzających własność Skarbu Państwa.

Wobec powyższego organ uznał, że nie została spełniona przesłanka własności Skarbu Państwa.

Zdaniem organu to strona PKP jako zainteresowana rozstrzygnięciem powinna wykazać inicjatywę dowodową w celu wykazania, że spełniła przesłanki do komercjalizacji.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła PKP.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, tj.:

a. art. 7 i art. 8 kpa poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy,

b. art. 77 § 1 i 80 kpa w zw. z art. 75 § 1 ab initio kpa poprzez nie zebranie i nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego;

2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 34 ustawy o komercjalizacji poprzez odmowę stwierdzenie nabycia na rzecz PKP z dniem 27 października 2000r. ex lege prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oraz prawa własności urządzeń znajdujących się na tej nieruchomości.

PKP wniosła o uchylenie obu decyzji i zwrot kosztów postępowania sądowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019 poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D.U. 2024, poz. 2935), dalej "ppsa" sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy ppsa przy czym stosownie do art. 135 ppsa Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Kompetencje sądu administracyjnego nakładają na niego obowiązek oceny przebiegu postępowania administracyjnego i to zarówno czynności podejmowanych w toku tego postępowania jak i treści i podstaw wydanej decyzji administracyjnej. Działanie sądu ma bowiem na celu ewentualne wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji czy postanowienia, które w jakikolwiek sposób naruszałyby obowiązujące prawo. (por. wyrok NSA Warszawa z 20 stycznia 2010 r. I GSK 982/08 LEX nr 594803).

Oceniając pod tym kątem zaskarżoną decyzję Sąd uznał, że zapadła ona z naruszeniem wskazanych w skardze prawa procesowego, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 34 ustawy o restrukturyzacji, którego treść w zaskarżonej decyzji przytoczył organ odwoławczy.

Z art. 34 ust. 1 powołanej ustawy wynikają trzy przesłanki, które muszą być spełnione łącznie, aby PKP mogły zostać uwłaszczone:

• grunt, który ma być przedmiotem uwłaszczenia stanowi własność Skarbu Państwa,

•grunt ten 5 grudnia 1990 r. znajdował się w posiadaniu PKP,

•do przedmiotowego gruntu PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych.

Wymienione w powyższym przepisie przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie na 5 grudnia 1990 r. a skutek rzeczowy następuje z mocy prawa na 27 października 2000 r., co wynika z art. 34 ust. 1 ustawy o restrukturyzacji.

Organ wskazał, że nie spełniona została pierwsze z przesłanek tj. przesłanka własności Skarbu Państwa.

W ocenie Sądu, podjęte przez organy rozstrzygnięcie było przedwczesne ponieważ organ poprzestał na dokumentach które zostały przedłożone przez Skarżącą pomijając w zupełności obowiązki jakie ciążą na organie a wynikające z art. 7, 8, 77 § 1, 80 kpa.

Na organie spoczywa obowiązek działania zgodnie z zasadami: prawdy obiektywnej, pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, zasady oficjalności. (art. 7, 8, 77 § 1 kpa). Zasady te nakładają na organ obowiązek wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, który to obowiązek wiąże się z przedsiębraniem czynności które są niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego a następnie obowiązek jego oceny w świetle konkretnej normy prawa materialnego. Oczywiście trzeba zgodzić się, że w pewnych przypadkach strona ma obowiązek dowiedzenia okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia zasadności wniosku ale w żadnym razie nie oznacza to, że organ nie powinien pojąć niezbędnych czynności w sprawie.

Odnosząc te zasady do wniosku Skarżącego, w ocenie Sądu, organ nie podołał tym obowiązkom i poprzestał na żądaniu od strony wyjaśnienia, czy PKP w latach wcześniejszych było inicjatorem postępowania wywłaszczeniowego na rzecz Skarbu Państwa. Skarżąca poinformowała, że nie posiada żadnych materiałów źródłowych dotyczących postępowania wywłaszczeniowego. Do wniosku załączyła wypis z rejestru gruntów z 10 lipca 2017 r. w którym jako właściciel ujawniony był Skarb Państwa. Tymczasem to organ powinien wyjaśnić na jakiej podstawie Skarb Państwa został wpisany do rejestru gruntów jako właściciel i miał ku temu stosowne instrumenty – zwrócenie się do ewidencji gruntów o wyjaśnienie co było podstawą ujawnienia w niej Skarbu Państwa – jakie dokumenty. PKP nie miało bowiem interesu prawnego w rozumieniu art. 28 kpa do ujawnienia jej tych informacji. Jest to tym bardziej zasadne, że jak wynikało z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, dla nieruchomości tej nie była prowadzona księga wieczysta. Sama odpowiedz urzędu miejskiego w [...] o nie prowadzeniu księgi wieczystej dla tej nieruchomości nie jest wystarczająca do nie budzącego wątpliwości ustalenia czy rzeczywiście nie została spełniona przesłanka własności.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zwróci się do właściwej dla tej nieruchomości ewidencji gruntów o przesłanie dokumentów na podstawie których jako właściciel tej nieruchomości został wpisany Skarb Państwa. W zależności od wyniku tych ustaleń rozpozna wniosek pod kątem spełnienia pozostałych przesłanek do komercjalizacji (gdy ustali, że nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa).

Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c, 135, 200 ppsa Sąd orzekł jak w wyroku.