Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 2104/23 w sprawie ze skargi B. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 4 lipca 2023 r., nr 1401-IEE3.7192.96.2023.7.ŁS w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 2104/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA) po rozpoznaniu sprawy ze skargi B. J. (dalej: Skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 4 lipca 2023 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji części środków z rachunków bankowych – uchylił zaskarżone postanowienie.

Skargę kasacyjną wniósł Dyrektor IAS. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: P.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia bez dokonania wykładni z art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej: u.p.e.a.) w szczególności odniesienia się czy możliwe jest zwolnienie składnika majątkowego z zajęcia ze skutkiem wstecznym, niweczącym dokonaną czynność egzekucyjną, w sytuacji gdy na taką wykładnię powołał się organ, co w konsekwencji uniemożliwia poznanie jaką wykładnię tego artykułu dokonał sąd i ewentualną polemikę odnoszącą się do błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania tego przepisu;

2) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób wewnętrznie sprzeczny przez uznanie w pierwszej części uzasadnienia, że strona wniosła wniosek o zwolnienie spod egzekucji środków zajętych na rachunku bankowym i ocenie zasadności odmowy takiego zwolnienia, po czym w drugiej części uzasadnienia zajęcie stanowiska, że organy błędne odczytały wolę Skarżącej co do trybu rozpatrzenia wniesionego podania, co w konsekwencji prowadzi do braku możliwości wykonania takiego wyroku, gdyż nie można stwierdzić jak dalej rozpatrywany powinien być wniosek Skarżącej, tj. czy jako wniosek o zwolnienie spod egzekucji, czy jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego;

3) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez sporządzenie niepełnego uzasadnienia prawnego poprzez odstąpienie od wykładni art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 10 § 1 oraz art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: K.p.a.), a także art. 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 32 Konstytucji RP, których to naruszenie zarzucił organom Sąd, co uniemożliwia odszyfrowanie toku rozumowania przez Sąd i ocenę czy do naruszenia tych przepisów w rzeczywistości doszło i w jakim zakresie, co w konsekwencji prowadzi do braku możliwości kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku;

4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. w związku z art. 7 oraz art. 77 § 1 K.p.a. w związku z art. 13 § 1 oraz art. 7 § 2 u.p.e.a., poprzez błędną ocenę, iż w przedmiotowej sprawie zgromadzony materiał dowodowy uzasadnia zajęcie stanowiska, że w sprawie zachodzi "ważny interes" Skarżącej uzasadniający zwolnienie środków z rachunku bankowego spod egzekucji, w sytuacji gdy orzeczenia wydawane w ramach uznania administracyjnego podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych, w szczególności weryfikacji czy organy ustaliły właściwy stan faktyczny na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, w sytuacji gdy organy właściwie dokonały oceny materiału dowodowego i ustalenia stanu faktycznego, który uzasadniał uznanie, że okoliczności sprawy nie umożliwiają zwolnienia zajętych środków pieniężnych z rachunku bankowego;

5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. w związku z art. 7 oraz art. 77 § 1 K.p.a. w związku z art. 13 § 1 u.p.e.a. poprzez uznanie przez Sąd, że egzekucja prowadzona była ze składnika majątkowego zwolnionego uprzednio spod egzekucji, w sytuacji gdy świadczenie emerytalne Skarżącej zostało w 2017 r. zwolnione spod egzekucji, a z analizy zajętego rachunku bankowego wynika, że świadczeniem tym Skarżąca mogła swobodnie dysponować w ramach "kwoty wolnej" od zajęcia, a pierwsze przekazanie jakichkolwiek środków pieniężnych dokonanych przez Bank nastąpił dopiero w marcu 2023 r. i związane było z wpływem innych środków na rachunek bankowy;

6) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. w związku z art. 7 oraz art. 77 § 1 K.p.a. w związku z art. 59 § 1 u.p.e.a. poprzez uznanie, że wniosek Skarżącej należało rozpatrzeć jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, w sytuacji gdy treść wniosku i okoliczności sprawy nie budziły wątpliwości, że pismo Skarżącej należało zakwalifikować jako wniosek o zwolnienia spod egzekucji części środków z rachunku bankowego.

Dyrektor IAS wniósł o uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarżąca wniosła o jej oddalenie oraz o umorzenie postępowania, w załączeniu dołączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 18 maja 2024 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Orzeczenie odpowiada prawu mimo błędnego uzasadnienia, gdy nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu, sentencja nie uległaby zmianie. Taka sytuacja wystąpiła w rozpoznanej sprawie, jako że rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji jest prawidłowe, ale uzasadnienie tego rozstrzygnięcia jest w znacznej części błędne.

Podzielić należy prezentowane w skardze kasacyjnej stanowisko, iż uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest wewnętrznie sprzeczne. WSA poddał bowiem merytorycznej ocenie zaskarżone postanowienie, w którym uznano, że złożone w dniu 23 marca 2023 r. pismo Skarżącej zatytułowane "Skarga" stanowi wniosek o wyłączenie spod egzekucji i rozpoznano go na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a., co mogło sugerować, że zdaniem Sądu pierwszej instancji organ właściwie odczytał żądanie wnioskodawczyni. Jednak w dalszej części uzasadnienia WSA zarzucił organom brak ustaleń co do rzeczywistej woli Skarżącej wyrażonej w piśmie z dnia 23 marca 2023 r. i stwierdził, że wniosek należało rozpoznać jako wniesiony o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zgodził się z Dyrektorem IAS, że jeśli WSA uznał, iż kwalifikacja wniosku Skarżącej była błędna należało skoncentrować się na tej kwestii. Zgodził się również z organem odwoławczym, iż stanowisko Sądu pierwszej instancji generuje problemy z wykonaniem zaskarżonego wyroku. Sąd bowiem za wątpliwe uznał zrealizowanie zasad, o których mowa w art. 11 K.p.a. i art. 6 K.p.a. oraz zasad ustanowionych w art. 31 ust. 2 i art. 32 Konstytucji RP przy rozpoznawaniu wniosku w trybie art. 13 § 1 u.p.e.a., aczkolwiek wprost nie stwierdził, że doszło do naruszenia tych przepisów. Słusznie więc organ podnosi, że nie wie jak postąpić celem wykonania zaskarżonego wyroku, czy powinien usunąć te wątpliwości, ale z kolei wobec nie stwierdzenia wprost, że doszło do naruszenia konkretnych przepisów i wobec niewyjaśnienia podstawy prawnej, nie wie czy powinien ponownie rozpoznać wniosek na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a., biorąc pod uwagę zastrzeżenia WSA. Gdyby jednak Dyrektor IAS przyjął, że tę część uzasadnienia wyroku należy odczytywać jako wytknięcie błędów organu przy rozpoznawaniu wniosku Skarżącej na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a., które powinien naprawić przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, to w kontrze do niej pozostaje dalsza część uzasadnienia wyroku, gdzie WSA stwierdził, że wniosek Skarżącej powinien być rozpoznany jako wniesiony o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Wątpliwości organu są tym bardziej zasadne, że Sąd nie zawarł wskazań co do dalszego postępowania, nie wskazał, które przepisy prawa zostały naruszone w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego wyroku – ergo nie wyjaśnił podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Zasadny jest zatem zarzut skargi kasacyjnej, iż zaskarżony wyrok narusza art. 141 § 4 P.p.s.a. w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Niemniej jednak zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego jest w pewnej cząstkowej części prawidłowe. Słusznie bowiem WSA uznał, że organ nie ustalił rzeczywistej woli Skarżącej wyrażonej w piśmie zatytułowanym "Skarga". Bezsprzecznie wątpliwości co do żądania strony nie powinny być rozstrzygane na jej niekorzyść, a właśnie tak postąpił organ, przyjmując, że wniosek Skarżącej dotyczy zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego, by finalnie stwierdzić, że nie można zwolnić tego co zostało wyegzekwowane i przeszło na rzecz wierzyciela.

Jeśli żądanie strony nie jest precyzyjne organ zobowiązany jest zwrócić się do niej o udzielenie dalszych wyjaśnień i zgodnie z art. 9 K.p.a. przekazać mające znaczenie informacje. Przywołany przepis stanowi, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Kierując się ustanowioną cytowanym przepisem zasadą informowania stron organ powinien wystąpić do Skarżącej o uściślenie żądania, przy czym nie powinien sugerować rozwiązania skazanego na skutek niekorzystny dla Skarżącej, jak w przypadku zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego niezrozumiałe jest, dlaczego organ nie uznał pisma Skarżącej jako skargi na czynność egzekucyjną, skoro było ono reakcją na zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i kontestowało tę czynność. Nie jest rolą Sądu odwoławczego czynienie ustaleń odnośnie do zachowania terminu określonego w art. 54 § 3 u.p.e.a., niemniej jednak wydaje się, że został on dochowany, skoro z kserokopii potwierdzenia doręczenia Skarżącej zawiadomienia z dnia 7 marca 2023 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego wynika, że zostało jej doręczone 17 marca 2023 r., zaś sam organ podał, że pismo zatytułowane "Skarga", stanowiące reakcję na owo zajęcie, zostało złożone 23 marca 2023 r. Rolą organu jest zweryfikowanie tych dat na podstawie oryginałów dokumentów lub potwierdzonych za zgodność z oryginałem.

Reasumując, stwierdzić należy, że organy dokonały nieprawidłowej kwalifikacji pisma Skarżącej zatytułowanego "Skarga". Organ ponownie rozstrzygający tę sprawę zobowiązany jest zwrócić się do Skarżącej o doprecyzowanie żądania, stosując się przy tym do zaleceń art. 9 K.p.a.

Prawidłowość rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku, jak już wyjaśniono, skutkowała oddaleniem skargi kasacyjnej. Wiążąca jest ocena prawna wyrażona przez Naczelny Sąd Administracyjny, co oznacza, że przestaje wiązać ocena prawna wyrażona w zaskarżonym w wyroku.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

sędzia J. Sokołowska sędzia S Bogucki sędzia J. Brolik