Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania, Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (spr.), Protokolant starszy specjalista Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2024 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę

I. Stan sprawy przedstawia się następująco.

1. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej "Prezesem ZUS") decyzją z [...] listopada 2023r. znak: [...] odmówił M. R. (zwany dalej "Skarżącym") przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W podstawie prawnej powołano m.in. art. 83 ust. 1 i art. 68 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2023r., poz. 1251, zwana dalej "u.e.r.FUS").

Prezes ZUS w uzasadnieniu decyzji wskazał, że przyznanie ww. świadczenia określonego w art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS jest możliwe, gdy spełnione są łącznie następujące przesłanki: - wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

Prezes ZUS zauważył, że w odniesieniu do renty rodzinnej w drodze wyjątku stosuje się odpowiednie przepisy u.e.r.FUS, a w szczególności art. 68. Zgodnie z art. 68 u.e.r.FUS renta rodzinna przysługuje dzieciom na czas trwania nauki w szkole, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 roku życia. Renta rodzinna przysługuje również dzieciom bez względu na wiek, które stały się całkowicie niezdolne do pracy w wieku przed ukończeniem 16 lat życia lub przed ukończeniem nauki `w szkole przed osiągnięciem 25 lat życia.

Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że Skarżący ukończył 54 lata życia i nie ma orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy. Orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z [...] grudnia 2022r. uznano Skarżącego za osobę częściowo niezdolną do pracy. Tym samym Skarżący nie spełnia warunków wymaganych do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Zarówno wiek, jak i stan zdrowia Skarżącego nie stanowią obiektywnych przeszkód w podjęciu zatrudnienia i zapewnienia sobie niezbędnych środków utrzymania.

W związku z tym Prezes ZUS przyjął, że w stanie faktycznym i prawnym spawy, nie ma podstaw do przyznania Skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku> Prezes ZUS wskazał też, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna Skarżącego, ale nie stanowiła ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.

2. Skarżący w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 listopada 2023r. nie zgodził się z ww. decyzją Prezesa ZUS i zarzucił naruszenie: "prawa materialnego przez błędne ustalenie stanu faktycznego istotnego na wynik sprawy." oraz art. 32 Konstytucji przez nierówność i dyskryminację. W związku z tym Skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i obciążenie organu kosztami postępowania.

Skarżący w uzasadnieniu skargi wskazał, że w myśl art. 12 u.e.r.FUS za osoby niezdolną do pracy uznaje się osobę, która 1) całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu; 2) utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Osobą częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji.

Skarżący podniósł, że w związku ze zgonem brata ustały składki emerytalno-rentowe i tym świadczenia opiekuńcze. Skarżący sprawował opiekę nad bratem uzyskując świadczenia od [...] marca 2018r. do [...] października 2020r. Potem Skarżący pobierał przez rok zasiłek dla bezrobotnych z Powiatowego Urzędu Pracy w [...], ale świadczenie to ustało od [...] listopada 2021 r. i tym składki na fundusz pracy. Skarżący otrzymał ofertę pracy w PUP w [...], ale w orzeczeniu lekarskim z [...] lipca 2022r. NR [...] wynikły przeciwskazaniach do podjęcia pracy na stanowisku - [...]- w związku na urazem kończyny dolnej. Skarżący nie może podjąć zatrudnienia wraz z odprowadzaniem składek, by uzyskać brakujący okres składkowy, bo nie ma kwalifikacji i wykształcenia, a dodatkowo lekarz orzecznik ZUS uznał Skarżącego za częściowo niezdolnego do pracy. Skarżący po złożonym sprzeciwie został uznany za częściowo, lecz trwale niezdolnego do pracy. Skarżący nie rokuje poprawy sprawności ruchowej i uśmierzenia uporczywego silnego bólu kończyny dolnej po uszkodzeniu nerwów ruchowych i czuciowych. W przypadku ewentualnego zatrudnienia, po okazaniu ww. orzeczenia z ZUS, mógłby wykonywać w PUP tylko prace na pół etatu, wypełniając formularz w Urzędzie Pracy. Skarżący W przypadku kolejnego orzeczenia o przeciwskazaniach do pracy starci status osoby bezrobotnej i ubezpieczenie zdrowotne. Skarżący zakończył leczenie w Poradni [...] z uwagi na poważny uraz o braku przeprowadzenia zabiegu w celu rekonstrukcji nerwu.

Skarżący wskazał, że jego siostra otrzymuje rentę rodzinną i nadużywa alkoholu i komisja ZUS uznała ją za całkowicie za niezdolną do pracy. Ostatnio trafiła na- izbę wytrzeźwień z [...] promilami ([...] lipca b.r.), a następnie przebywała w szpitalu na odwyku alkoholowym (od [...] września do [...] listopada b.r.) i ZUS w dalszym ciągu uznaję ją za całkowicie za niezdolną do pracy, choć wcześniej ZUS odebrał jej prawo do renty socjalnej, ale Sąd Okręgowy w [...] przywrócił prawo do renty socjalnej (wyrok z [...] marca 2017r. sygn. akt [...]). Siostra pracowała w latach 1994-1096, potem przez rok pobierała zasiłek dla bezrobotnych. Skarżący nie rozumie dlaczego ZUS uznał siostrę za całkowicie niezdolną do pracy od dzieciństwa i dlaczego przyznał jej rentę socjalną w wieku 23 lat.

3. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

1. Skarga podlegała oddaleniu.

2. Sąd administracyjny, stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2023r., poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024r., poz. 935, ze zm., zwana dalej "P.p.s.a.") sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Możliwe jest zatem wyeliminowanie przez Sąd z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracji publicznej (np. decyzji), po stwierdzeniu, że narusza ona bądź przepis prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepis postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepis prawa dający podstawę do wznowienia postępowania, lub po ustaleniu, że decyzja organu dotknięta jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c), pkt 2 P.p.s.a.). Sąd administracyjny innymi słowy, kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Sąd, stosownie do art. 151 P.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

3. Sąd administracyjny nie orzeka zatem co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, stanowiącego przedmiot postępowania administracyjnego. Sąd ocenia czy wydane przez Prezesa ZUS w okolicznościach faktycznych sprawy decyzje spełniały wymagania zarówno zawarte w art. 83 u.e.r.FUS, jak również czy sprostały wymogom wyrażonym m.in. w art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

Zgodnie z brzmieniem art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Na tle u.e.r.FUS, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna – pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie.

Świadczenia z art. 83 u.e.r.FUS nie mają charakteru roszczeniowego i są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 u.e.r.FUS), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś u.e.r.FUS pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Z treści art. 83 u.e.r.FUS wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny. Po drugie, niespełnianie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami. Po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku. Po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

U.e.r.FUS uzależnia przyznanie ww. świadczenia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Warto też podkreślić, że Skarżący wnioskował o przyznanie renty rodzinnej. W odniesieniu do renty rodzinnej w drodze wyjątku stosuje się odpowiednie przepisy u.e.r.FUS, a w szczególności art 68.

W związku z tym Prezes ZUS powołał się na art. 68 u.e.r.FUS. Z przepisu tego wynika, że renta rodzinna przysługuje dzieciom na czas trwania nauki w szkole, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 roku życia. Renta rodzinna przysługuje również dzieciom bez względu na wiek, które stały się całkowicie niezdolne do pracy w wieku przed ukończeniem 16 lat życia lub przed ukończeniem nauki w szkole przed osiągnięciem 25 lat życia.

4. Sąd, mając powyższe na względzie, wskazuje, że Prezes ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie naruszył żadnego z ww. przepisów prawa, ani przepisów wskazanych w skardze, jako naruszone.

Po pierwsze należy wskazać, że Prezes ZUS dokonał prawidłowej wykładni art. 83 ust. 1 u.e.r.FUS oraz dostatecznie i w pełni wyjaśnił stan faktyczny sprawy. Akta administracyjne sprawy wskazują, że materiał dowodowy zebrano w sposób wyczerpujący.

Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika bowiem, na co prawidłowo zwrócono uwagę w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że Skarżący ukończył 54 lata życia i nie ma orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy. Orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z [...] grudnia 2022r. uznano bowiem Skarżącego za osobę częściowo niezdolną do pracy.

Warto też podkreślić, że w myśl art. 14 ust. 1 u.e.r.FUS oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz daty powstania niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS.

Zgodnie z art. 14 ust. 3 u.e.r.FUS podstawą do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej ZUS.

Prezes ZUS - zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych - związany jest orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS, przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu (wyrok WSA w Warszawie z 9 października 2009r. sygn. akt II SA/Wa 1079/09, dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Tym samym Prezes ZUS miał obowiązek uwzględnić orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z [...] grudnia 2022r., w którym uznano Skarżącego za osobę częściowo niezdolną do pracy. W związku z tym organ prawidłowo przyjął, że w odniesieniu do Skarżącego nie zachodziła przesłanka braku możliwości podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Skoro bowiem Skarżący nie spełnia warunków wymaganych do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, zarówno z uwagi na wiek, jak i stan zdrowia i ma możliwość podjęcia pracy, którą mu zaproponowano, to trafnie Prezes ZUS przyjął, że po stronie Skarżącego nie zachodziły obiektywne przeszkody w podjęciu zatrudnienia i zapewnienia sobie niezbędnych środków utrzymania.

Prezes ZUS w toku postępowania wszczętego wnioskiem Skarżącego nie miał też możliwości ani obowiązku rozpatrywania sprawy, która bezpośrednio nie dotyczyła Skarżącego, lecz jego siostry. Warto przy tym zauważyć, że organ rozpatrując wniosek Skarżącego o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku uwzględnił ww. przepisy u.e.r.FUS, który miały zastosowanie w stanie faktycznym i prawnym sprawy bez naruszania art. 32 Konstytucji RP.

6. Sąd, z tych względów, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.