Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia V. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 lutego 2026 r. sygn. akt II SAB/Wr 1489/25 odmawiające przyznania V. H. prawa pomocy w sprawie ze skargi V. H. na bezczynność Wojewody Dolnośląskiego w przedmiocie wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 13 lutego 2026 r. sygn. akt II SAB/Wr 1489/25 odrzucił skargę oraz odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w sprawie ze skargi V. H. na bezczynność Wojewody Dolnośląskiego w przedmiocie wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że pismem z dnia 22 maja 2025 r. skarżąca wniosła skargę na bezczynność Wojewody Dolnośląskiego. Jednocześnie w skardze zawarła wniosek o zwolnienie z opłaty sądowej.

Zarządzeniem z dnia 9 grudnia 2025 r. wezwano skarżącą do nadesłania w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi kopię ponaglenia wraz z dowodem potwierdzającym fakt doręczenia ponaglenia wniesionego w trybie art. 37 k.p.a. do organu wyższego stopnia.

Przesyłka kierowana na adres podany w skardze, zawierająca ww. wezwania, została doręczona adresatowi w dniu 17 grudnia 2025 r.

W odpowiedzi na wezwanie skarżąca oświadczyła, że nie złożyła ponaglenia, bowiem kiedy składała wniosek obowiązywały przepisy, zgodnie z którymi organ nie był zobowiązany do procedowania sprawy. Tym samym niemożliwe było – zdaniem skarżącej, ponaglenie organu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że zgodnie z treścią art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) sąd odrzuca skargę jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne.

W myśl art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka.

Stosownie do art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691; dalej jako k.p.a.), stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. (bezczynność); 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość).

Z kolei zgodnie z § 3 art. 37 k.p.a. ponaglenie wnosi się: 1) do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie; 2) do organu prowadzącego postępowanie - jeżeli nie ma organu wyższego stopnia.

Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. W przypadku skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania wyczerpanie środków zaskarżenia następuje przez wniesienie ponaglenia przewidzianego w powołanym wyżej art. 37 k.p.a.

Z kolei, zgodnie z art. 53 § 2b p.p.s.a., skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu.

Wyczerpanie przez stronę skarżącą trybu określonego w art. 37 § 1 k.p.a. przez uprzednie złożenie ponaglenia do organu wyższego stopnia, warunkowało złożenie do Sądu skargi na przewlekłość organu administracji publicznej.

Sąd wywiódł, że w niniejszej sprawie z akt sprawy, jak i nadesłanych przez stronę dokumentów nie wynika, aby skarga została poprzedzona ponagleniem. Również skarżąca sama oświadczyła, że stosownego ponaglenia nie złożyła. Należy wyjaśnić, że nie jest możliwe wywiedzenie skargi na bezczynność jeżeli nie została spełniona bezwzględna przesłanka dopuszczalności w postaci złożenia ponaglenia. Przepisy, na które powołuje się skarżąca, odnoszące się do zawieszenia biegu terminów rozpatrywania wniosków pobytowych, nie zawierały odrębnej regulacji odnoszącej się do dopuszczalności skargi na bezczynność lub przewlekłość, zwalniającej z obowiązku jej poprzedzenia stosownym ponagleniem.

Wobec przedstawionych okoliczności Sąd Wojewódzki uznał, że skarga nie może być rozpoznana merytorycznie i podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., o czym orzeczono w pkt I sentencji niniejszego postanowienia.

Na podstawie art. 247 p.p.s.a. orzeczono o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy (punkt II postanowienia). Zgodnie z powołanym przepisem prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi.

Na gruncie tego przepisu przyjmuje się, że przyznanie prawa pomocy, nawet jeśli zachodzą ku temu przesłanki związane z trudną sytuacją materialną strony, jest niedopuszczalne w razie oczywistej bezzasadności skargi. Przepis ten zawiera samoistną negatywną przesłankę przyznania stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, przy czym ocena wystąpienia tej przesłanki dokonywana jest w oderwaniu od sytuacji materialnej strony. Skarga jest oczywiście bezzasadna, jeżeli bez głębszej analizy prawnej, na pierwszy rzut oka, nie ulega wątpliwości, że nie może zostać uwzględniona. Taka sytuacja zachodzi wówczas, gdy przepis, który całkowicie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania strony, jest jednoznaczny i nie wymaga jakiejkolwiek wykładni poza językową. Potrzeba zastosowania art. 247 p.p.s.a. zachodzi przede wszystkim w sytuacjach, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a. (M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 247 oraz powołane tam orzecznictwo).

W zażaleniu na postanowienie Sądu z dnia 13 lutego 2026 r. skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej punktu II (odmowa przyznania prawa pomocy), przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu — celem umożliwienia skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej od punktu I postanowienia, a ponadto zobowiązanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu do udzielenia informacji o stanie i wyniku postępowania w sprawie skargi na decyzję SKO (I SA/Wr 456/25) oraz doręczenia ewentualnego orzeczenia. Dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów załączonych do zażalenia.

Skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. art. 247 p.p.s.a. przez uznanie skargi za "oczywiście bezzasadną";

2. akt 246 § 1 p.p.s.a. przez pominięcie jej aktualnej sytuacji materialnej, mimo że koszty postępowania przed NSA (w tym opłacenie adwokata, skargi kasacyjnej oraz wpisu) są znacznie wyższe niż przed WSA, a sytuacja rodziny uległa pogorszeniu;

3. naruszenie art. 45 Konstytucji RP (prawo do sądu) oraz art. 8 § 1 p.p.s.a.;

4. naruszenie art 141 § 4 p,p,s,a. przez sporządzenie uzasadnienia uniemożliwiającego kontrolę instancyjną;

5. naruszenie art. 6, 7 i 9 k.p.a. (w zw. z art. 1 p.p.s.a.);

6. naruszenie art. 16 § 2 k.p.a. w zw. z art. 1 p.p.s.a. - przez pozbawienie skarżącej prawa do sądowej kontroli decyzji administracyjnej, wydanej z rażącym naruszeniem prawa (po rezygnacji strony).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd Wojewódzki wskazał, że w świetle przepisów art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 52 § 1 p.p.s.a. i art. 53 § 2b p.p.s.a. oraz art. 37 § 1 k.p.a. niedopuszczalna jest skarga na bezczynność, jeżeli nie została poprzedzona ponagleniem.

Zgodnie z art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi.

Skoro Sąd Wojewódzki w niniejszej sprawie ocenił z przyczyn proceduralnych skargę jako oczywiście bezzasadną, to tym samym uprawniona była odmowa przyznania skarżącej prawa pomocy.

Zaznaczyć należy, że rozpoznając zażalenie dotyczące wyłącznie rozstrzygnięcia z punktu 2 postanowienia Sądu Wojewódzkiego z 13 lutego 2026 r., a więc orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy, Naczelny Sąd Administracyjny nie może weryfikować oceny w zakresie odrzucenia skargi.

Jednocześnie dostrzec należy, że wobec odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., stronie przysługuje stosownie do art. 173 p.p.s.a. uprawnienie do złożenia skargi kasacyjnej.

W takim stanie sprawy obowiązkiem Sądu Wojewódzkiego będzie rozpoznanie zawartego w zażaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu w związku z zamiarem złożenia przez skarżącą skargi kasacyjnej. W tym kontekście znaczenie ma również regulacja z art. 177 § 3 i § 6 p.p.s.a.

Ponadto należy mieć na uwadze, że stosownie do okoliczności danej sprawy, strona może również w razie potrzeby skorzystać z wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej (art. 86 § 1 p.p.s.a.).

Dlatego rozstrzygnięcie Sądu Wojewódzkiego podjęte na podstawie art. 247 p.p.s.a. nie zamyka skarżącej drogi do zaskarżenia postanowienia o odrzuceniu skargi, a tym samym nie została naruszona zasada prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP).

Odnosząc się do pozostałych zarzutów zażalenia stwierdzić należy, że wykraczają one poza przedmiot zaskarżonego postanowienia.

Z tych wszystkich względów orzeczono o oddaleniu zażalenia, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.