Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Czarnik po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G.R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 972/21 w zakresie uchylenia postanowienia o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji oraz odrzuceniu wniosku w sprawie ze skargi G.R. na pismo Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie zawiadomienia o wygaśnięciu powołania na stanowisko komornika sądowego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA, sąd pierwszej instancji) postanowieniem z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 972/21, działając na podstawie art. 195 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej cyt. jako: p.p.s.a.), uwzględnił zażalenie Ministra Sprawiedliwości na postanowienie WSA w Warszawie z 29 kwietnia 2021 r. wstrzymujące wykonanie zaskarżonego pisma w sprawie ze skargi G.R. (dalej: skarżąca) na zawiadomienie Ministra Sprawiedliwości z [...] stycznia 2021 r. w przedmiocie wygaśnięcia powołania na stanowisko komornika sądowego i uchylił postanowienie WSA z 29 kwietnia 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 972/21 wstrzymujące wykonanie tej czynności, odrzucił wniosek skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonego pisma; zwrócił organowi uiszczony wpis od zażalenia.

W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca w skardze na opisane wyżej pismo Ministra Sprawiedliwości wniosła również o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu. Postanowieniem z 29 kwietnia 2021 r. WSA wstrzymał wykonanie zaskarżonej czynności wskazując w uzasadnieniu, że podjęte przez Ministra Sprawiedliwości, w oparciu o treść art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 121 ze zm., dalej cyt. jako: u.k.s.) działania zmierzają do obsadzenia stanowiska zajmowanego przez skarżącą. Dla wnioskującej takie działanie może skutkować szkodą majątkową, bowiem łączy się bezpośrednio z utratą źródła dochodu. Po utracie zajmowanego stanowiska skarżąca straci uprawnienie do wykonywania pracy w wyuczonym zawodzie zgodnie ze swoimi kompetencjami i umiejętnościami.

Powyższe postanowienie WSA z 29 kwietnia 2021 r. zaskarżył Minister Sprawiedliwości wskazując, że zaskarżona czynność organu nie rozstrzyga o żadnych obowiązkach czy też prawach skarżącej, a więc nie stanowi aktu administracyjnego o charakterze konstytutywnym czy też deklaratoryjnym – zawiadomienie stanowiło jedynie przejaw wiedzy organu, co w konsekwencji nie może podlegać wstrzymaniu wykonania.

Postanowieniem z 15 czerwca 2021 r. sąd pierwszej instancji uwzględnił zażalenie Ministra Sprawiedliwości i wskazał, że zgodnie z art. 195 § 2 p.p.s.a., m.in. w przypadku, gdy zażalenie jest oczywiście uzasadnione, wojewódzki sąd administracyjny, który wydał zaskarżone postanowienie może na posiedzeniu niejawnym, nie przesyłając akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, uchylić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo. Przepis ten stanowi wyjątek od zasady dewolutywności i eliminując mnożenie instancji sądowych służy racjonalizacji postępowania i realizacji nakazu rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki stosownie do art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie WSA tak określona w art. 195 § 2 p.p.s.a. podstawa uchylenia wskazuje, że mogą być nią objęte zarówno przyczyny formalne, które zadecydowały o wydaniu zaskarżonego postanowienia, jak i względy merytoryczne. Zdaniem sądu zaskarżone zawiadomienie dotyczy jedynie czynności materialno-technicznej tj. stanowi pismo o charakterze informującym, które nie podlega wstrzymaniu.

W zażaleniu skarżąca powołując się na art. 194 § 1 pkt 2 w zw. z art. 195 § 2 zd. 2 p.p.s.a. zaskarżyła postanowienie WSA w Warszawie z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 972/21 w zakresie pkt 2 tj. w zakresie odrzucenia wniosku skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu Ministra Sprawiedliwości tj. zawiadomienia z [...] stycznia 2021 r. o wygaśnięciu powołania skarżącej na stanowisko Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] i na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. wniosła o zmianę postanowienia sądu z 15 czerwca 2021 r. w zakresie pkt 2 i wstrzymanie wykonania w całości zaskarżonego aktu Ministra Sprawiedliwości – zawiadomienia z [...] stycznia 2021 r., ewentualnie o uchylenie postanowienia sądu z 15 czerwca 2021 r. w zakresie pkt 2 i przekazanie wniosku skarżącej o wstrzymanie wykonania zawiadomienia z [...] stycznia 2021 r. WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania – na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Skarżąca wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego w postępowaniu zażaleniowym według norm przepisanych. Skarżąca wniosła także o dopuszczenie na podstawie art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 193 zd. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 244 § 1 k.p.c. i art. 245 k.p.c. dowodów ze wskazanych w zażaleniu dokumentów.

W uzasadnieniu zażalenia wskazano m.in., że postanowieniem z 29 kwietnia 20121 r. o sygn. akt II GZ 125/21 Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA, sąd drugiej instancji) oddalił zażalenie Ministra Sprawiedliwości na odmowę wstrzymania wykonania zawiadomienia Ministra Sprawiedliwości z [...] listopada 2020 r. informującego o wygaśnięciu powołania skarżącej na stanowisko komornika sądowego z dniem [...] stycznia 2021 r. Skarżąca wskazała, że mimo braku istotnych różnic w zakresie treści obu zawiadomień i ich znaczenia dla sfery praw i obowiązków strony WSA w tej sprawie uwzględnił zażalenie Ministra Sprawiedliwości uznając je za oczywiście uzasadnione. W ocenie skarżącej w sytuacji, gdy w analogicznym przypadku w odniesieniu do tej samej skarżącej, na tle tych samych przepisów prawa i w związku z tymi samymi elementami stanu faktycznego NSA prawomocnie orzekł o wstrzymaniu wykonania aktu zaskarżonego skargą, nie sposób uznać, że zażalenie na postanowienie wstrzymujące wykonanie może być oczywiście uzasadnione. Skarżąca wskazała również, że jednym ze skutków wygaśnięcia powołania na stanowisko komornika sądowego przewidzianym przez ustawę o komornikach sądowych jest wszczęcie przez Ministra Sprawiedliwości procedury mającej na celu powołanie nowego komornika na zwolnione stanowisko. Ze względu na niebezpieczeństwo wszczęcia takiej procedury w tej sprawie i powołanie nowego komornika na stanowisko skarżącej wniosek o wstrzymanie wykonania zawiadomienia z [...] stycznia 2021 jest w ocenie strony dopuszczalny i uzasadniony.

Pismem z [...] września 2021 r. skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodu z wydruku ze strony internetowej Biuletynu Informacji Publicznej Ministra Sprawiedliwości zawierającego treść ogłoszenia z [...] sierpnia 2021 r. o zwolnionych stanowiskach komorników sądowych – na okoliczność, że Minister Sprawiedliwości uznał stanowisko komornika sądowego zajmowane przez skarżącą za zwolnione i wszczął procedurę powołania innej osoby na to stanowisko.

Minister Sprawiedliwości w piśmie z [...] października 2021 r. wniósł o pominięcie dowodu z wyżej opisanego dokumentu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd, będąca formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu. Art. 61 § 3 p.p.s.a. przewiduje, że po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Odmowa wstrzymania wykonania aktu lub czynności przez organ nie pozbawia skarżącego prawa złożenia wniosku do sądu. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy.

Podkreślenia również wymaga, że postanowienie sądu o udzieleniu ochrony tymczasowej musi być poprzedzone oceną czy akt lub czynność, którego wstrzymania żąda strona nadaje się do wykonania i wymaga wykonania. Przez wykonanie aktu administracyjnego należy rozumieć spowodowanie w sposób dobrowolny lub doprowadzenie w trybie przymusu państwowego (egzekucji) do takiego stanu rzeczy, który jest zgodny z rozstrzygnięciem zawartym w danym akcie. Zatem nie każdy zaskarżony akt administracyjny kwalifikuje się do wykonania i nie każdy wymaga wykonania. Zasadą jest, że z przymiotu wykonalności nie korzystają wszelkie akty administracyjne odmowne. Problem wykonania aktu administracyjnego dotyczy bowiem aktów zobowiązujących, ustalających dla ich adresatów nakazy powinnego zachowania lub zakazy określonego zachowania; aktów na podstawie których określony podmiot uzyskuje równocześnie uprawnienie i mocą których zostają na niego nałożone określone obowiązki oraz aktów na podstawie których jeden podmiot jest do czegoś zobowiązany, a drugi wyłącznie uprawniony (zob. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2005, str. 206).

W rozpatrywanej sprawie zasadnicze znaczenie ma zarówno charakter prawny czynności objętej wnioskiem skarżącej, jak i ustalenie kiedy i w jakich okolicznościach do niej doszło. Zaskarżonym w niniejszej sprawie i objętym wnioskiem o wstrzymanie wykonania pismem z [...] stycznia 2021 r. Minister Sprawiedliwości zawiadomił skarżącą, że zgodnie z art. 281 u.k.s. jej powołanie na stanowisko komornika sądowego wygasło z mocy prawa z dniem 1 stycznia 2021 r. W myśl przywołanego art. 281 u.k.s., powołanie na stanowisko komornika osób, które przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ukończyły 65 lat wygasa z upływem 2 lat od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, nie później jednak niż z dniem ukończenia 70. roku życia. Jednocześnie, zgodnie z art. 306 u.k.s., weszła ona w życie z dniem 1 stycznia 2019 r. (z wyjątkami irrelewantnymi dla sprawy). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy bezspornym jest, że skarżąca w dniu wejścia w życie ustawy miała ukończone 65 lat. W zaistniałej sytuacji nie budzi wątpliwości, że z brzmienia samego przepisu art. 281 u.k.s. wprost wynika, że powołanie skarżącej na stanowisko komornika sądowego wygasło z mocy prawa z dniem 1 stycznia 2021 r. Aby ten skutek nastąpił nie jest przy tym wymagane żadne działanie ani Ministra Sprawiedliwości, ani jakiegokolwiek innego organu. Oznacza to również, że ustawodawca w żaden sposób nie uzależnił skuteczności wygaśnięcia powołania na stanowisko komornika sądowego osób objętych dyspozycją art. 281 u.k.s., a więc i skarżącej od jakiegokolwiek władczego rozstrzygnięcia organów administracji publicznej. Zatem bez względu na to, czy Minister Sprawiedliwości, zawiadomiłby skarżącą, czy też nie, o terminie wygaśnięcia powołania na stanowisko komornika, i tak nastąpiłoby ono z mocy prawa z dniem 1 stycznia 2021 roku. Innymi słowy, powołanie skarżącej na stanowisko komornika wygasło z mocy samego prawa, w określonej powołanymi przepisami dacie.

W tych okolicznościach, nawet gdyby zgodzić się z zaprezentowanym przez skarżącą stanowiskiem, że zaskarżone pismo Ministra Sprawiedliwości z [...] stycznia 2021 r. stanowi inny akt lub czynność w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., to potwierdza ono jedynie skutek zdarzenia, które nastąpiło w określonym dniu tj. 1 stycznia 2021 r. z mocy ustawy. Należy raz jeszcze podkreślić, że art. 281 u.k.s. wyraźnie wyznaczył granicę czasową, z której przekroczeniem wiąże się skutek w postaci wygaśnięcia powołania na stanowisko komornika sądowego osoby, która przed dniem wejścia w życie ustawy ukończyła 65 lat. A zatem nie jest możliwe orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego pisma, bo bez względu na jego charakter prawny skutek w postaci wygaśnięcia powołania nastąpił i tego zdarzenia nie można cofnąć.

Prawidłowo zatem sąd pierwszej instancji uwzględnił zażalenie Ministra Sprawiedliwości i uchylił zaskarżone postanowienie WSA w Warszawie z 29 kwietnia 2021 r. uznając, że zaskarżone pismo nie nadaje się do wykonania, ani nie wymaga wykonania.

Oceny tej nie zmieniają zarzuty i ich uzasadnienie przedstawione we wniesionym w sprawie zażaleniu. Z powyższych względów NSA uznał za zbędne przeprowadzenie wnioskowanych przez skarżącą w zażaleniu oraz piśmie procesowym dowodów. Za całkowicie chybioną sąd drugiej instancji uznał również podniesioną w uzasadnieniu zażalenia argumentację o tożsamości stanu faktycznego i prawnego rozpoznawanej sprawy ze sprawą rozstrzygniętą postanowieniem NSA z 29 kwietnia 2021 r., sygn. akt II GZ 125/21. Nie powielając wskazanej w cytowanym postanowieniu NSA argumentacji, należy tylko podkreślić, że dotyczyło ono innego pisma organu wydanego przed dniem 1 stycznia 2021 r., co istotnie wpływa na ocenę skutku prawnego tej czynności.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.