Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Marcin Kamiński (spr.) Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Prezydenta Miasta Rybnika z dnia 28 grudnia 2022 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Rybnik a Prezydentem Miasta Opole w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych postanawia: oddalić wniosek.

Wnioskiem z dnia 28 grudnia 2022 r. Prezydent Miasta Rybnika, działając na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) w zw. z art. 22 § 1 pkt 1 i § 3 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r., Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), wniósł o rozstrzygnięcie przez Naczelny Sąd Administracyjny sporu o właściwość pomiędzy nim a Prezydentem Miasta Opole i wskazanie Prezydenta Miasta Opole jako organu właściwego do rozpoznania wniosku Szpitala w Knurowie Sp. z o.o. o wydanie decyzji w sprawie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dla F.K.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 12 października 2022 r. Szpital w Knurowie Sp. z. o.o. wystąpił z wnioskiem do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Knurowie o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dla F. K. Pismem z dnia 24 października 2022 r. MOPS w Knurowie przesłał wniosek Szpitala wraz z dokumentacją do Ośrodka Pomocy Społecznej w Rybniku, uznając się za niewłaściwy do załatwienia sprawy.

Prezydent Miasta Rybnika podał, że w jego ocenie świadczeniobiorca F. K. ostatnio przebywał i prowadził gospodarstwo domowe w Opolu pod adresem: [...] Opole, ul. [...]. W wywiadzie środowiskowym z dnia 18 października 2022 r. ww. świadczeniobiorca wskazał powyższy adres jako adres korespondencyjny oraz jako miejsce pobytu po zakończonym leczeniu w Szpitalu dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Rybniku. W związku z taki ustaleniami Ośrodek Pomocy Społecznej w Rybniku pismem z dnia 9 listopada 2022 r. przesłał dokumentację dotyczącą potwierdzenia F. K. prawa do świadczeń opieki zdrowotnej do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie (MOPR) w Opolu, natomiast ten ostatni Ośrodek przesłał w/w dokumentację zawiadomieniem z dnia 21 listopada 2022 r. ponownie do Ośrodka Pomocy Społecznej w Rybniku, uzasadniając to faktem, że ww. nie korzystał z pomocy MOPR w Opolu. Prezydent Miasta Rybnika wskazał ponadto, że F. K. ani nie figuruje w ewidencji mieszkańców miasta Rybnika, ani nie figuruje w ewidencji osób bezrobotnych Powiatowego Urzędu Pracy w Rybniku. Wyżej wymieniona osoba w żaden sposób nie jest związana z miastem Rybnik. Osoba ta posiadała ostatni adres zameldowania na pobyt stały w Kaliszu pod adresem: ul. G. [...] do 23 stycznia 2020 r., oraz adres pobytu czasowego w Kaliszu przy ul. W. [...] w okresie od 11 kwietnia 2022 r. do 11 października 2022 r. Ponadto w dniu 2 grudnia 2022 r. świadczeniobiorca ten ponownie oświadczył, że po opuszczeniu szpitala w Rybniku ma zamiar udać się do Opola, gdzie będzie najmował pokój pod adresem: Opole ul. [...]. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, Prezydent Miasta Rybnik, działając za pośrednictwem Ośrodka Pomocy Społecznej w Rybniku, uznał się za organ niewłaściwy w sprawie i wniósł, jak na wstępie.

Strona przeciwna (Prezydent Miasta Opola) nie przedłożyła skutecznej procesowo odpowiedzi na wniosek Prezydenta Miasta Rybnika.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Wniosek w niniejszej sprawie podlega oddaleniu jako pozbawiony uzasadnionych podstaw.

Zgodnie z art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spory, o których mowa w art. 4 p.p.s.a., rozstrzyga Naczelny Sąd Administracyjny, orzekając na wniosek, w drodze postanowienia, na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy. Do rozstrzygania powyższych sporów stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (art. 15 § 2 p.p.s.a.).

Przedmiotem sporu o właściwość lub sporu kompetencyjnego jest rozbieżność stanowisk co najmniej dwóch organów administracji publicznej w przedmiocie wykładni i stosowania regulacji wyznaczającej właściwość tych organów na tle tożsamej, konkretnej i indywidualnej sprawy administracyjnej, która stała się przedmiotem postępowania. Rozstrzygnięcie co do istoty sporu administracyjnoprawnego tej kategorii polega na wskazaniu adresata kompetencji do załatwienia indywidualnej sprawy administracyjnej. Wniosek o rozstrzygnięcie sporu o charakterze kompetencyjnym nie może natomiast zmierzać do wyjaśnienia wątpliwości lub niepewności organów co do sposobu działania w sprawie na tle niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych regulacji kompetencyjnej, której treść organy rekonstruują jednakowo. Powstające między organami różnice poglądów co do sposobu stosowania danej regulacji kompetencyjnej, niebędące konsekwencją rozbieżności w wykładni tej regulacji, mogą świadczyć o określonych brakach w zakresie ustalenia podstawy faktycznej lub prawnej załatwienia sprawy albo o niepodjęciu koniecznych czynności procesowych zmierzających do określenia przedmiotu postępowania. Powstanie sporu o właściwość lub kompetencyjnego musi być zatem poprzedzone precyzyjnym, wnikliwym i szczegółowym ustaleniem stanu prawnego i faktycznego sprawy. Brak tego rodzaju ustaleń powoduje, że wniosek o rozstrzygnięcie sporu musi zostać oceniony jako przedwczesny, co stanowi podstawę do jego oddalenia (zob. np. postanowienie NSA z dnia 2 marca 2018 r., sygn. akt I OW 292/17). Warunkiem rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego przez wskazanie organu właściwego do załatwienia sprawy jest ponadto stwierdzenie, że rozbieżności interpretacyjne organów na tle regulacji kompetencyjnej mają charakter realny (a nie pozorny), aktualny (a nie potencjalny) i konkretny (a nie abstrakcyjny).

Pozostające w sporze o właściwość organy nie wykazały, że mają wątpliwości interpretacyjne co do treści regulacji kompetencyjnej wynikającej z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (u.ś.o.z.).

Prezydent Miasta Rybnika złożył wniosek o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość przez wskazanie Prezydenta Miasta Opola jako organu właściwego miejscowo do załatwienia sprawy o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy. Organ będący wnioskodawcą nie ma wątpliwości, że w razie niemożności ustalenia aktualnego miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy organ właściwy do załatwienia sprawy z art. 54 u.ś.o.z. powinien zostać wyznaczony według kryterium ostatniego miejsca zamieszkania (art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 54 ust. 1 u.ś.o.z.). Stanowisko to nie zostało zakwestionowane przez stronę przeciwną. Organy pozostające w sporze różnią się natomiast sposobem oceny i zastosowania na tle wskazanych wyżej regulacji kompetencyjnych ustaleń faktycznych dotyczących ostatniego miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy.

Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że rozbieżność stanowisk organów jest konsekwencją niedokonania pełnych i wyczerpujących ustaleń faktycznych na tle zasadniczej przesłanki determinującej określenie organu właściwego do załatwienia sprawy, której dotyczy spór o właściwość. Jeżeli bowiem zgodnie z art. 54 ust. 1 u.ś.o.z. sprawa o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, należy do zakresu kompetencji organu wykonawczego gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy, to niewątpliwie warunkiem prawidłowego określenia podmiotu kompetencji do załatwienia tego rodzaju sprawy jest uprzednie podjęcie wszelkich koniecznych czynności dowodowych i wyjaśniających, które zmierzają do definitywnego ustalenia aktualnego na moment wszczęcia postępowania miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z., albo ostatniego miejsca zamieszkania, jeżeli aktualnego miejsca zamieszkania nie można ustalić. W tym miejscu należy jedynie przypomnieć, że – stosownie do poglądu przyjmowanego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego – art. 54 ust. 1 u.ś.o.z. wprowadza regulację szczególną względem art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a., co skutkuje modyfikacją treściową zakresu zastosowania tego ostatniego przepisu (por. np. postanowienie NSA z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GW 6/18; postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2019 r., sygn. akt II GW 40/18; postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2020 r., sygn. akt II GW 13/20; postanowienie NSA z dnia 10 listopada 2021 r., sygn. akt II GW 86/21; postanowienie NSA z dnia 21 czerwca 2022 r., sygn. akt II GW 8/22; postanowienie NSA z dnia15 września 2022 r. , sygn. akt II GW 35/22). Jeżeli zatem nie można ustalić aktualnego miejsca zamieszkania na tle sprawy z art. 54 ust. 1 u.ś.o.z., organy mają obowiązek podjęcia wszelkich możliwych czynności procesowych w celu ustalenia ostatniego miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 powyższej ustawy, natomiast jeżeli czynności te nie doprowadzą do pozytywnych ustaleń, możliwe staje się sięgnięcie do wskazanego w art. 21 § 2 k.p.a. kryterium subsydiarnego ustalenia właściwości miejscowej, to jest kryterium miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postępowania (miejsce udzielenia świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z.).

W przedmiotowej sprawie organy pozostające w sporze nie dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych na tle przesłanki miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z. Ustalenia organów w tym zakresie są rozbieżne i niespójne, co oznacza, że wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość jest przedwczesny. Prezydent Miasta Rybnika wskazał, że świadczeniobiorca (F. K.) posiadał ostatni adres zameldowania na pobyt stały w Kaliszu (ul. G. [...]) w okresie do 23 stycznia 2020 r., a następnie był zameldowany w tym mieście na pobyt czasowy w okresie od 11 kwietnia 2022 r. do 11 października 2022 r. (ul. W. [...]), jednak w ocenie tego organu aktualne miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy znajduje się w Opolu przy ul. [...] (według oświadczenia ww., miał on zamiar po opuszczeniu Szpitala w Rybniku najmować pokój pod ww. adresem). Ustalenia powyższe zostały jednak podważone co do prawidłowości. W aktach sprawy znajdują się bowiem dokumenty urzędowe sporządzone przez pracowników MOPR w Opolu, z których wynika, że świadczeniobiorca oświadczył, iż nie przebywał i nie przebywa pod wskazanym wyżej adresem w Opolu (notka służbowa z dnia 6 marca 2023 r. oraz pismo z dnia 21 listopada 2022 r.). Wątpliwości budzą także informacje dotyczące zamieszkiwania świadczeniobiorcy w Rybniku. Świadczeniobiorca podawał, że przebywał w tym samym czasie (w bliżej nieokreślonym czasie przed 12 października 2022 r.) w Rybniku pod różnymi adresami (ul. C. [...], ul. C. [...], ul G. [...]). Powyższe braki w zakresie ustaleń faktycznych co do miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy pogłębia dodatkowo pismo Prezydenta Knurowa z dnia 24 października 2022 r., w którym organ ten wskazał, że miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy znajduje się w Rybniku przy ul. C. [...].

Wobec tak poważnych deficytów w zakresie ustalania stanu faktycznego sprawy w odniesieniu do przesłanki przesądzającej o właściwości miejscowej organów pozostających w sporze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wszczęcie postępowania w sprawie rozstrzygnięcia powyższego sporu jest przedwczesne. Organ będący wnioskodawcą powinien podjąć konieczne czynności procesowe zmierzające do ostatecznego wyjaśnienia i ustalenia okoliczności faktycznych dotyczących aktualnego na moment wszczęcia postępowania miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, a jeżeli brak będzie podstaw do poczynienia w tym zakresie wiarygodnych ustaleń faktycznych – do ustalenia ostatniego znanego miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, z uwzględnieniem – w razie konieczności – także danych dotyczących ostatniego miejsca zameldowania świadczeniobiorcy.

Mając na względzie powyższe argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 15 § 2 w zw. z art. 151 i art. 166 oraz w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a., oddalił wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość.