Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Niedźwiedź Sędziowie WSA Jakub Makuch WSA Grzegorz Karcz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 21 sierpnia 2025 r. nr 1201-IEE.7113.2.134.2025.2.ET w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu l instancji, II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie na rzecz skarżącej kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. zwraca z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz skarżącej kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem nadpłaconego wpisu od skargi.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy) postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2025 r. nr 1201-IEE.7113.2.134.2025.2.ET po rozpatrzeniu zażalenia A. M. (dalej: skarżąca, zobowiązana) utrzymał w mocy wydane przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Krakowie (dalej: organ I instancji, organ egzekucyjny) postanowienie z dnia 9 lipca 2025 r. nr 1228-SEE.7113.318.2025.6 odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Kontrolowane postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym.

Jak wynika z akt które organ II instancji przesłał do tutejszego sądu wraz ze skargą Prezydent Miasta Stołecznego Warszawa jako wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy w oparciu o który organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny kolejnymi zawiadomieniami zajął dwa rachunki bankowe zobowiązanej i wyegzekwował część dochodzonych należności.

Następnie organ egzekucyjny zajął wierzytelność zobowiązanej z tytułu zwrotu nadpłaty podatku, a dłużnik zajętej wierzytelności w ramach realizacji tego zajęcia przekazał na rachunek depozytowy organu egzekucyjnego kwotę, która została rozliczona na poczet należności głównej, odsetek i kosztów.

Wskutek wyegzekwowania wszystkich należności realizacja tytułu wykonawczego została zakończona 16 czerwca 2025 r.

W międzyczasie zobowiązana w dniu 8 maja 2025 r. wniosła do organu egzekucyjnego zarzuty oparte o art. 33 §2 pkt 4 u.p.e.a. (brak uprzedniego doręczenia upomnienia) oraz o art. 33 §2 pkt 6 lit c u.p.e.a. (brak wymagalności) które organ egzekucyjny przekazał do wierzyciela lecz wierzyciel postanowieniem z 6 czerwca 2025 r. zarzuty te oddalił. W efekcie zobowiązana złożyła zażalenie do właściwego Samorządowego Kolegium Odwoławczego i to postępowanie nie zostało zakończone.

Jednocześnie zobowiązana w tym samym dniu 8 maja 2025 r. złożyła do organu egzekucyjnego wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego zarzucając niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 §1 pkt 3 u.p.e.a. oraz naruszenie art. 15 u.p.e.a.

Organ egzekucyjny przekazał ten wniosek wierzycielowi celem uzyskania stanowiska, które ten wyraził. Następnie w dniu 13 czerwca 2025 r. zobowiązana złożyła do organu egzekucyjnego pismo w którym ponowiła wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego powielając argumentację co do przesłanek umorzenia z wcześniejszego wniosku do organu egzekucyjnego.

Oba te wnioski o umorzenie postępowania egzekucyjnego tj. z dnia 8 maja 2025 r. oraz z 13 czerwca 2025 organ egzekucyjny załatwił jednym postanowieniem z 9 lipca 2025 r. odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W podstawie prawnej postanowienia powołano art. 18 pkt 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2025.132 ze zm. dalej "u.p.e.a.") oraz art. 61a ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2024.572 ze zm. dalej "k.p.a.")

Uzasadniając to postanowienie organ I instancji podniósł, że zarówno w treści zarzutów z 8 maja 2025 r. które przekazano wierzycielowi jak i w treści dwóch wniosków o umorzenie postępowania kierowanych do organu egzekucyjnego zobowiązana użyła tożsamych argumentów co w ocenie organu egzekucyjnego oznacza tożsamość spraw z wniosków o umorzenie i zarzutów. W konsekwencji zdaniem organu I instancji w rozpatrywanej sprawie zgodnie z art. 61a §1 k.p.a. prawidłowym rozstrzygnięciem jest odmowa wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego tym bardziej, że zarzuty z 8 maja 2025 r. są obecnie rozpatrywane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie a więc zachodzi tożsamość przedmiotowej sprawy ze sprawą, która jest w trakcie rozstrzygania.

Zobowiązana złożyła zażalenie na to postanowienie podtrzymując argumentację zawartą we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego lecz Dyrektor jako organ odwoławczy nie uwzględnił jej zażalenia i działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 w zw. z art. 144 oraz art. 61a §1 k.p.a. oraz art. 17 §1 i art. 18 u.p.e.a. opisanym na wstępie postanowieniem z 21 sierpnia 2025 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Uzasadniając to postanowienie organ podkreślił, że zarówno w zarzutach z dnia 8 maja 2025 r. jak i we wnioskach o umorzenie postępowania egzekucyjnego z dnia 8 maja 2025 r. oraz z dnia 13 czerwca 2025 r. zobowiązana podniosła analogiczną argumentację, bo w obu środkach zaskarżenia zarzuciła, że postępowanie egzekucyjne wszczęto wobec niej pomimo braku uprzedniego doręczenia upomnienia oraz pomimo braku wymagalności obowiązku będącego następstwem niedoręczenia jej zaświadczenia w trybie art. 4 ust. 1-4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zobowiązana zarzuciła naruszenie:

1) art. 15 §1 u.p.e.a. z uwagi na fakt, że wierzyciel nie poinformował jej o rozpoczęciu i zakończeniu postępowania przekształceniowego,

2) art. 61 §1 k.p.a. i art. 61a k.p.a. podnosząc, że samorządowe kolegium odwoławcze nie jest organ właściwym do badania prawidłowości działań organu egzekucyjnego,

3) art. 77, art. 76 i art. 81a k.p.a. przez pominięcie wszystkich faktów i okoliczności wykazanych przez dłużnika,

4) art. 61 §1 k.p.a. oraz art. 61a k.p.a. przez przyjęcie, że samorządowe kolegium odwoławcze ma kompetencje w tej sprawie odpowiadające kompetencjom Dyrektora w odniesieniu do organu egzekucyjnego

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Uzasadnienie skargi stanowi rozwinięcie sformułowanych w niej zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:

Zacząć należy od tego, że sprawę niniejszą rozpoznano w trybie uproszczonym albowiem w myśl art. 119 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej p.p.s.a.) sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli 1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania; 2) strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy; 3) przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania; 5) decyzja została wydana w postępowaniu uproszczonym, o którym mowa w dziale II w rozdziale 14 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.

W kolejności wskazać trzeba, że Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2026.143 dalej: p.p.s.a.) uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy to uwzględniając skargę uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części (art. 145 §1 p.p.s.a.). Z kolei jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach to uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części (art. 145 §2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Sąd rozpoznając skargę na postanowienie organu odwoławczego, którym utrzymano w mocy postanowienie organu egzekucyjnego o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, uznał skargę za zasadną albowiem kontrola sądowa przeprowadzona w niniejszej sprawie, sprawowana w granicach określonych art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.:Dz.U.2024.1267) oraz art. 134 § 1 p.p.s.a., prowadzi do wniosku, że zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie organu I instancji, zostały wydane z naruszeniem prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Istota problemu w sprawie niniejszej koncentruje się wokół oceny dopuszczalności wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy zobowiązana uprzednio wniosła zarzuty w trybie art. 33 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a zarzuty te – po oddaleniu przez wierzyciela – pozostawały na etapie rozpoznania przez organ odwoławczy. Organy obu instancji przyjęły, że w takiej sytuacji zachodzi tożsamość sprawy, co – w ich ocenie – uzasadniało zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. przez art. 18 pkt 2 u.p.e.a.

Stanowisko to zdaniem Sądu nie zasługuje na aprobatę. W pierwszej kolejności zwrócenia uwagi wymaga, że aby mówić o tożsamości sprawy muszą być spełnione łącznie: tożsamość podmiotowa, tożsamość przedmiotowa, tożsamość podstawy prawnej i faktycznej. Tymczasem instytucja zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oraz instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego mają odmienny charakter prawny, różny zakres przedmiotowy oraz odrębny tryb procedowania.

Przypomnieć należy, że zarzuty, o których mowa w art. 33 u.p.e.a., są środkiem prawnym przysługującym na drodze administracyjnej i dostępnym wyłącznie zobowiązanemu. Ich obecna konstrukcja realizuje założenie, że kompetencje organu egzekucyjnego nie obejmują badania okoliczności wskazujących na nieistnienie egzekwowanego obowiązku w całości lub w jakiejś części albo kwestii odnoszących się do wymagalności egzekwowanego obowiązku. Co istotne aktualnie ustawodawca przyjął, że to wierzyciel jest właściwy do rozpoznania zarzutów, a organ egzekucyjny który wszczął postępowanie egzekucyjne w sprawie, ma w postępowaniu wywołanym przez wniesienie zarzutów status organu przyjmującego podanie zawierające zarzuty i przekazującego ten środek prawny do rozpoznania przez wierzyciela. Ostateczne postanowienie wierzyciela w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucyjnej o którym zawiadomiony zostaje organ egzekucyjny, ma znaczenie dla biegu postępowania, gdyż ostateczne stwierdzenie niedopuszczalności zarzutu albo jego oddalenie uzasadnia kontynuowanie postępowania egzekucyjnego. Uznanie za zasadny zarzutu, w którym zobowiązany powołał się na niewymagalność egzekwowanego obowiązku z uwagi na okoliczności, które wystąpiły w toku postępowania egzekucyjnego uzasadnia zawieszenie tego postępowania przez organ egzekucyjny do czasu, aż nadejdzie termin wymagalności obowiązku. Uznanie zarzutu za zasadny z uwagi na wystąpienie, którejś z pozostałych jego podstaw albo z uwagi na brak wymagalności obowiązku ze względu na okoliczności, które wystąpiły przed wszczęciem egzekucji administracyjnej uzasadnia wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości albo w części, stosownie do tego w jakim zakresie zarzut został uwzględniony (por. M. Romańska: Postępowanie egzekucyjne i zabezpieczające w administracji. Wolters Kluwer Warszawa 2021 s. 230-234). Z kolei instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego, uregulowana w art. 59 u.p.e.a., odnosi się do całości postępowania egzekucyjnego i prowadzi – w razie uwzględnienia wniosku – do jego zakończenia z przyczyn wskazanych w ustawie. Do umorzenia postępowania egzekucyjnego dochodzi na wniosek zobowiązanego, wierzyciela lub też z urzędu przez organ egzekucyjny stosownie do przesłanki, która ma o tym zadecydować. Co istotne okoliczności wskazane w art. 59 §1 u.p.e.a. jako przesłanki umorzenia stanowią przesłanki negatywne dopuszczalności prowadzenia egzekucji. Mają one charakter bezwzględny, to jest w przypadku ich wystąpienia umorzenie postępowania jest obligatoryjne (por. P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. II, Gdańsk 2025, art. 59). Są one uwzględniane zarówno z urzędu, jak i na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego (art. 59 §4 u.p.e.a.).

Innymi słowy, skoro zarzuty stanowią środek ochrony procesowej zobowiązanego, natomiast umorzenie postępowania egzekucyjnego to instytucja prowadząca do zakończenia postępowania egzekucyjnego w inny sposób a przy tym tryb procedowania jest odrębny bo pozostaje w gestii organu egzekucyjnego a nie wierzyciela, to w konsekwencji nie sposób przyjąć, by pomiędzy tymi postępowaniami zachodziła tożsamość sprawy, która wpisywałaby się w przesłankę z art. 61a § 1 k.p.a. Poza tym w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że wcześniejsze rozpoznanie zarzutów zobowiązanego nie zamyka drogi do rozpoznania wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, nawet jeżeli oba środki dotyczą tych samych tytułów wykonawczych i opierają się na zbliżonej argumentacji. Są to bowiem dwa odrębne postępowania funkcjonujące w ramach postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z 3 czerwca 2014 r., II FSK 1524/12; wyrok NSA z 10 lipca 2025 r., II FSK 1282/24). Podzielając powyższy kierunek wykładni, Sąd stwierdza, że organy obu instancji wadliwie utożsamiły powtórzenie argumentacji z tożsamością sprawy. Sam fakt, że zobowiązana powołała w zarzutach do wierzyciela i we wnioskach o umorzenie postępowania skierowanych do organu egzekucyjnego podobną lub zbliżoną argumentację nie przesądza o identyczności sprawy w rozumieniu art. 61a § 1 k.p.a. Istotne jest bowiem nie tylko podobieństwo argumentów, lecz także odmienny charakter prawny i funkcja procesowa obu tych instytucji.

Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W niniejszej sprawie żadna z tych przesłanek nie zachodziła. Okoliczność, że w dacie wydania zaskarżonego postanowienia realizacja tytułu wykonawczego została zakończona wskutek wyegzekwowania należności również nie wpisywała się w drugą z przesłanek wymienionych w tym przepisie. Zakończenie czynności egzekucyjnych nie jest bowiem tożsame z zakończeniem postępowania egzekucyjnego jako całości, zwłaszcza w sytuacji, gdy w jego toku zgłoszono środki zaskarżenia lub wnioski, które nie zostały jeszcze rozpoznane. Poza tym, jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie, umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić na każdym etapie tego postępowania, zarówno przed jego wszczęciem, jak i w jego toku, a nawet po jego zakończeniu (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 27 marca 2008 r., I SA/Gl 781/07; wyrok NSA z 17 grudnia 2009 r., II FSK 1213/08; wyrok WSA w Poznaniu z 1 lutego 2022 r., III SA/Po 1233/21).

W konsekwencji odmowa wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie stanowiła nieuprawnione uchylenie się przez organ egzekucyjny od obowiązku rozpoznania wniosku strony. Naruszenie art. 61a § 1 k.p.a. przez organ I instancji miało charakter istotny, albowiem doprowadziło do nieprzeprowadzenia postępowania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego a ponieważ organ odwoławczy nie usunął tego naruszenia prawa więc jego rozstrzygnięcie narusza przepisy art. 138 §1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. (por. wyroku NSA z 25 lipca 1986 r. (II SA 1829/85, ONSA 1986, Nr 2, poz. 43) stosowane odpowiednio w postępowaniu egzekucyjnym przez art. 18 pkt 2 u.p.e.a.

Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając na rzecz skarżącej kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które złożył się uiszczony wpis sądowy. Jednocześnie ponieważ w sprawie zaistniała różnica (nadpłata) między kwotą kosztów pobranych (uiszczono 200 zł tytułem wpisu od skargi) a kosztami należnymi (100 zł) wynikającymi z §2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.Dz.U.2021.535) więc o zwrocie orzeczono na podstawie art. 225 p.p.s.a.