Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung (spr.), Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Asesor WSA Janusz Walawski, Protokolant Anna Siwonia, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi M.W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty w drodze wyjątku -oddala skargę-

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy swoją decyzję nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. odmawiającą M.W. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek i nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Prezes ZUS stwierdził, że w sprawie brak jest szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do świadczenia ustawowego, za które uznaje się zdarzenie, bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby, z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków.

Wskazał ponadto, iż na przestrzeni [...] lat życia M.W. posiadała, łącznie z okresem składkowym i nieskładkowym, staż pracy wynoszący 14 lat i 20 dni. Po ustaniu ostatniego okresu składkowego, jakim było pobieranie zasiłku dla bezrobotnych w lutym 1996 r., do czasu orzeczenia przez lekarza orzecznika ZUS w listopadzie 2005 r. całkowitej niezdolności do pracy uniemożliwiającej kontynuowanie zatrudnienia nie został udokumentowany jakikolwiek okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne. Przy rozpatrywaniu uprawnień do renty brany był pod uwagę fakt ubezpieczenia skarżącej w latach [...] w KRUS, nie ma on jednak znaczenia przy ustalaniu renty w drodze wyjątku.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M.W. wniosła o uchylenie decyzji, zarzucając jej błędną interpretację przyczyn, dla których nie spełnia warunków do nabycia prawa do renty. Podniosła, iż była zarejestrowana jako bezrobotna, natomiast nie mogła podjąć pracy z uwagi na stan zdrowia, bowiem nikt nie zatrudni osoby, która choruje. Wskazywała na pogorszenie się jej sytuacji materialnej, bowiem syn, którego dochody były wskazywane w oświadczeniu o stanie majątkowym, ożenił się i zamieszkał z żoną w P..

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1), a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2).

Skarga oceniana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie.

W ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych z funduszu gromadzonego na ten cel ze składek ubezpieczonych - przyszłych świadczeniobiorców, przewidziano w art. 83 ust. 1 regulację szczególną. Pozwala on na uzyskanie w drodze wyjątku świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają wymogów do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym.

Świadczenia określone w cyt. przepisie są świadczeniami wyjątkowymi, także z tego względu, że są finansowane z budżetu państwa (art. 84 ustawy), a nadto nie mają one charakteru roszczeniowego, bowiem ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając rozstrzygnięcie w tym zakresie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Wzmiankowana uznaniowość nie oznacza jednak zupełnej dowolności organu przy przyznawaniu (bądź odmowie przyznania) świadczeń tego rodzaju.

Z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

W myśl przepisu art. 124 omawianej ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenie w niej określone stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Tak więc, Prezes ZUS, podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia w drodze wyjątku, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania.

W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia spawy.

Jest zobowiązany również do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa).

Musi wreszcie, w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa.

W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie przekroczył granic uznania administracyjnego, wydając zaskarżoną decyzję. Zarówno wspomniana decyzja, jak również decyzja poprzedzająca, zawierają uzasadnienia faktyczne oraz prawne z przytoczeniem przepisów prawa.

Organ trafnie podniósł, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka okoliczności szczególnych, wskutek których skarżąca nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Okolicznościami takimi są bowiem, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, zdarzenia bądź stany trwałe, wykluczające aktywność zawodową konkretnej osoby z uwagi na obiektywne przeszkody, niezależne od jej woli i niemożliwe do przezwyciężenia.

Skarżąca od [...] lutego 1996 r. nie pracuje, a brak ubezpieczenia usprawiedliwia brakiem pracy oraz stanem zdrowia. Jednak orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] maja 2005 r. została uznana za [...] niezdolną do pracy dopiero w dniu [...] lutego 2006 r. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS została uznana za [...] niezdolną do pracy od listopada 2005 r. do lutego 2008 r.

Zdaniem Sądu [...] niezdolność do pracy skarżącej utrudniała zatrudnienie, jednak nie można uznać, że stanowiła szczególną okoliczność, wskutek której nie spełniła warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Bezspornym jest, iż w chwili obecnej skarżąca jest [...] niezdolna do pracy i nie posiada niezbędnych środków utrzymania, winna więc być jej zapewniona pomoc ale niekoniecznie w trybie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ale np. w trybie ustawy o pomocy społecznej.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.