Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marzenna Kosewska po rozpoznaniu w dniu 23 października 2007r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 września 2007r. sprawy ze skargi B. J. i S. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] Nr [...], Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomocy B. J., 2. odmówić przyznania prawa pomocy S. J. /-/M. Kosewska

W odpowiedzi na zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 1.964 zł., pełnomocnik skarżących B. J. i S. J. złożył wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych – tj. od wpisu od skargi. Po uzupełnieniu wniosku o dodatkowe dokumenty i informacje Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu postanowieniem z dnia 19 września 2007r. odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący wnieśli sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu nie zakwestionowano ustaleń faktycznych dokonanych w zaskarżonym orzeczeniu. Podważono natomiast ocenę tych okoliczności faktycznych i uznaniowe przyjęcie, iż sytuacja życiowa skarżących nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy w częściowym zakresie. Podkreślono ponadto, że do dnia wniesienia sprzeciwu skarżący złożyli łącznie 70 skarg do Sądu. W 27 sprawach przyznano im prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od ½ wpisu. Strona zwróciła również uwagę, że w związku z tak dużą ilością spraw będzie zobowiązana do uiszczenia kosztów sądowych w łącznej wysokości 45.114 zł. Ponadto – w ocenie wnoszących sprzeciw – nie udzielenie im prawa pomocy stanowi naruszenie prawa do sądu zagwarantowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

W konsekwencji wniesienia sprzeciwu, orzeczenie referendarza sądowego utraciło moc. W tym stanie rzeczy Sąd rozpoznał wnioski skarżących na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.)

We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazali, iż od [...] do [...] prowadzili działalność gospodarczą jako wspólnicy spółki cywilnej A. Przedmiotem tej działalności była głównie spedycja i obsługa odpraw celnych o charakterze agencji celnej. W ostatnim czasie – trudności spowodowane sporami cywilnoprawnymi oraz administracyjnymi – zmusiły ich do zaprzestania działalności. Wobec konieczności poniesienia wysokiego wpisu od skargi kasacyjnej – w sprawie I A Ca [...] – wpis określono na kwotę 15.000 zł., a w sprawie I A Ca [...] – na kwotę 25.041 zł., Sąd Apelacyjny w Poznaniu zwolnił skarżących od obowiązku uiszczenia w/w wpisów ponad kwotę 1000 zł. Jak podali skarżący prowadzone są wobec nich egzekucje administracyjne oraz cywilna na wniosek wierzyciela B. w wyniku, której zajęto pięć samochodów i oddano je pod dozór S. J.

Z dołączonych do wniosków dokumentów wynika, iż w [...] spółka cywilna skarżących uzyskała przychód w wysokości 800.817,96 zł. oraz poniosła koszty jego uzyskania w wysokości 667.256,52 zł. Osiągnięty zysk wyniósł zatem 133.561,44 zł. W [...] przychód spółki zamknął się kwotą 228,906,43 zł. Koszty jego uzyskania wyniosły 241.003,43 zł. Wysokość jedynie należności głównych egzekwowanych roszczeń cywilnoprawnych wynosi ponad 800.000,00 zł.

Oboje skarżący uzyskują dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz emerytury. Są oni zatrudnieni w Spółce z o.o. C z siedzibą w P. na podstawie umów o pracę na czas nieokreślony z wynagrodzeniem 1000 zł. brutto miesięcznie. B. J. została zatrudniona na stanowisku prezesa spółki, a S. J. na stanowisku wiceprezesa. Z tytułu emerytury B. J. uzyskuje kwotę 1.195 zł brutto miesięcznie. Jednak z dniem [...] jej emerytura została zajęta do wysokości 298,82 zł. miesięcznie z tytułu prowadzonej egzekucji sądowej, stąd wypłacana jest jej kwota 701,91 zł. S. J. uzyskuje miesięczny dochód z tytułu emerytury w kwocie 1.274 zł. brutto. Z wniosków skarżących wynika, iż stałe wydatki miesięczne, związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą łącznie 3.200 zł. – ok. 600 zł. – koszty wyżywienia, ok. 600 zł. – inne stałe opłaty, ok. 2.000 zł. koszty utrzymania córki studiującej na [...] roku na Uniwersytecie w E. W późniejszym oświadczeniu skarżący zweryfikowali powyższe kwoty podając, iż miesięczny koszt utrzymania jednej osoby wynosi 1.100 zł.

Wnoszący sprzeciw wskazali we wnioskach, iż prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe z córką M. J. Z dokumentów dołączonych do wniosków wynika, że na podstawie darowizny z dnia [...] własność nieruchomości (pow. 0,1257ha) położonej w P. przy ul. [...] została przekazana wraz z domem mieszkalnym o pow. 350 m² - łączna wartość nieruchomości 600 tys. zł. – M. J. Na rzecz skarżących ustanowiono prawo użytkowania nieruchomości. Za pomieszczenia części biurowej budynku M. J. otrzymuje czynsz w wysokości 230,00 zł. miesięcznie. Natomiast lokal pod adresem [...] należy obecnie do córki A. J., pod adresem tym zameldowana jest B. J.

W oparciu o dokumenty i materiały zgromadzone w trybie art. 255 p.p.s.a. ustalono, że A s.c. B. J. i S. J. z siedzibą pod adresem ul. [...] i wykonywaną przy ul. [...] w P. została zlikwidowana w dniu [...]. Skarżący oświadczyli ponadto, iż część środków trwałych została sprzedana – faktury VAT [...] i [...], część została zajęta i zabrana przez izbę celną w P., pozostałą cześć zajął Komornik Sądowy Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w P. Jak wynika z przedłożonych dokumentów faktura VAT [...] została wystawiona na A. J., która zobowiązała się zapłacić kwotę 26.188,00 zł., natomiast faktura VAT [...] wystawiono na M. J. i wskazywała kwotę należną 27.640,00 zł. Jeszcze w [...] spółka cywilna B. i S. J. wystawiła faktury sprzedaży na powyższą spółkę z o.o. w łącznej kwocie 391.918,78 zł. Zobowiązania objęte tymi fakturami są spłacane bezpośrednio na rachunek bankowy obu skarżących. W okresie od dnia [...] do dnia [...] z tego tytułu skarżący zyskali kwotę 382.409,42 zł. Na koniec [...] pozostała do zapłaty kwota 9.5 09,36 zł.

Z dołączonego do akt odpisu z KRS wynika, iż w dniu [...] została zawarta umowa spółki Spółka z o.o. C z siedzibą w P. Udziałowcami tej spółki – po połowie – są M. J. i A. J.

Z dokumentów przedłożonych przez skarżących wynika, iż w ostatni czasie zamknięto trzy rachunki bankowe prowadzone w D, E oraz w F (prowadzony w EURO). Natomiast pozostałe dwa rachunki są nadal czynne – rachunek prowadzony w E, którego posiadaczami są B. J. i S. J. oraz rachunek prowadzony w G., którego posiadaczem jest S. J. Na wspólny rachunek skarżących, w okresie od [...] do [...] wpłynęły środki finansowe w wysokości 58.599,85 zł., czyli średnio miesięcznie kwota 8.371,40 zł. Wpłaty w wysokości 34.750,00 zł. pochodziły od Sp. z o.o. C. Środki w wysokości 2.150,00 zł. wpłaciła także A. J. Na osobny rachunek bankowy S. J. w okresie od [...] wpłynęło 8.532,93 zł. Skarżący dysponowali środkami w łącznej wysokości 67.132,78 zł. Z rachunków bankowych nie są prowadzone egzekucje. Ponadto – w oparciu o dokumenty przedłożone przez skarżących w innych sprawach wniesionych do tutejszego Sądu, Sąd ustalił, że w okresie od [...] do [...] skarżący swobodnie dysponowali środkami finansowymi w wysokości 127.079,48 zł., czyli średnio miesięcznie kwotą ponad 21.000,00 zł.

Rozstrzygając przedmiotową kwestię, Sąd uwzględnił również oświadczenia skarżących złożone w sprawie III SA/Po 661/07, z których wynika, iż w dniu [...] orzeczono w stosunku do nich rozwód. Jak podali skarżący od tego czasu zamieszkują w tym samym domu, lecz prowadzą oddzielne gospodarstwo domowe. Stałe wydatki związane z eksploatacją lokalu dzielą po połowie.

Z analizy operacji finansowych na wspólnym rachunku bankowym skarżących wynika, że koszty sądowe jakie ponieśli oni zarówno w sprawach cywilnych, jak i sądowoadministracyjnych, nie obciążały ich dochodów ze stosunku pracy ani uposażenia emerytalnego. Opłata od skargi kasacyjnej przeciwko B., wpis od skarg wniesionych do WSA w Poznaniu, a także należności wypłacane kancelarii prawnej były pokrywane z niewskazanych we wniosku przychodów oraz środków otrzymanych od A. J. Przychód z tytułu umowy o pracę i emerytury zaewidencjonowany na wyciągu za okres od [...] do [...] wyniósł ok. 8.300,00 zł. W tym samym okresie wydatki osiągnęły poziom ponad 50.000,00 zł. Pomimo takiej różnicy saldo końcowe na dzień [...] było dodatnie – 1.834,84 zł. Na osobny rachunek bankowy skarżącego, pomimo obciążenia jego dochodów egzekucjami, wyniósł średnio za trzy i pół miesiąca 2.437,98 zł. i przewyższył deklarowane dochody brutto – 2.277,00 zł., saldo końcowe wyniosło 1.200 zł.

W ocenienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego powyższe ustalenia faktyczne nie dają podstaw do przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie częściowym – zwolnienia ich od wpisu od skargi. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270 z póź zm.) - zwana dalej p.p.s.a. – przyznania prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Należy podkreślić, iż prawo pomocy jest swego rodzaju prawem ubogich, którzy dochodząc swoich praw przed sądem stoją przed wyborem ich kontynuowania za odpowiednią opłatą sądową lub zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb. Zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej stanowi instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty tej należności, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby uszczerbek w utrzymaniu koniecznym dla wnioskodawcy i jego rodziny.

Z wniosków i dokumentów przedłożonych przez skarżących wynika, iż skarżący dysponują – a co wymaga podkreślenia – dysponowali znacznymi środkami, które mogły im umożliwić zadośćuczynienie obowiązkowi zapłaty wpisu od skarg. Podkreślenia wymaga fakt, iż o wielu wpływach zaksięgowanych na rachunku bankowym skarżących lub S. J., nie wspomnieli oni we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jak ustalił Sąd powyżej, w okresie od [...] do [...] na wspólny rachunek skarżących wpłynęły środki finansowe w kwocie 58.599,85 zł., czyli średnio miesięcznie 8.371,40 zł. Środki w wysokości 2.150,00 zł. wpłaciła także córka A. J. Dodatkowo na osobny rachunek bankowy skarżącego w okresie od [...] do [...] wpłynęło 8.532,93 zł. Należy przy tym zaznaczyć, iż z rachunków bankowych nie są prowadzone egzekucje. Z powyższego wynika, że w dniu wniesienia wniosków o przyznanie prawa pomocy – 16 lipca 2007r. skarżący dysponowali znacznymi kwotami, które mogli przeznaczyć na uiszczenie wpisu od skargi.

Ponadto należy zaznaczyć, iż skarżący posiadają stałe miesięczne dochody w postaci emerytur oraz wynagrodzenia za pracę. Choć z emerytury skarżącej B. J. prowadzona jest egzekucja, to miesięcznie osiąga ona dochód w kwocie 1701,91 zł. brutto. Natomiast skarżący S. J. uzyskuje miesięcznie dochód w wysokości 2274,00 zł. brutto. W ocenie Sądu fakt, iż małżonkowie po rozwodzie prowadzą osobne gospodarstwo w zasadniczy sposób nie wpływa na zwiększenie kosztów utrzymania każdego z nich. Zamieszkują oni bowiem nadal w domu na ul. [...] w P. – obojgu im przysługuje nieodpłatne prawo użytkowania na czas nieoznaczony. W związku z tym nie są zobowiązani do ponoszenia dodatkowych kosztów wynajmu mieszkania.

Należy również zaznaczyć, iż nie znajduje oparcia w dokumentach przedłożonych przez strony ich oświadczenie, że ponoszą oni miesięcznie w wysokości 2000 zł. koszt utrzymania córki studiującej w W. B. M. J. pomimo młodego wieku posiada majątek – nieruchomość w kwocie ok. 600 tys. zł., dochód w postaci czynszu za wynajem lokali biurowych – ok. 230 zł. miesięcznie, a dodatkowo środki pieniężne – o czym świadczy zapłata za fakturę VAT [...] wystawioną na kwotę 27.640,00 zł.

Na ocenę sytuacji życiowej i możliwości płatniczej skarżących nie pozostaje bez znaczenia fakt, iż otrzymują oni poza w/w wpływami i dochodami, pomoc pieniężną od córki A. J. Dzięki temu mogą zaoszczędzić na własnych dochodach i zebrać konieczną kwotę do uiszczenia wpisu od skargi.

Rozstrzygając przedmiotową kwestię należy zaznaczyć, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli (postanowienie WSA w Olsztynie 07.09.2006r., II SĄ/OI 588/06, LEX nr 191863). W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie tych uzasadnionych powodów nie ma. Sytuacja majątkowa skarżących pozwala im na uiszczenie solidarnie wpisu od skargi w kwocie 1.964 zł.

Wbrew stanowisku skarżących, takie rozstrzygnięcie przedmiotowej kwestii nie stanowi naruszenia ich prawa do sądu gwarantowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Nie ulega wątpliwości, iż konstytucyjne prawo do sądu nie może być prawem iluzorycznym. Sąd podejmując decyzję w niniejszej sprawie miał na uwadze wytyczne zawarte we wskazanym przez skarżących wyroku ETPC z dnia 19.06.2001r. 2824/95 LEX nr 47549 Kreuz v. Polska. Trybunał Praw Człowieka podkreślił, że czynnikami istotnymi z punktu widzenia rozstrzygnięcia, czy osoba mogła korzystać ze swojego prawa dostępu i czy miała prawo rozpatrzenia swojej sprawy przez sąd jest oszacowanie wysokości opłat w świetle szczególnych okoliczności danej sprawy, w tym między innymi zdolności skarżącego do ich uiszczenia oraz fazy postępowania, w której nałożono omawiane ograniczenia.

Dokonawszy oceny okoliczności faktycznym niniejszej sprawy w świetle powyższych zasad oraz mając na względzie akcentowaną przez Trybunał Praw Człowieka naczelną zasadę prawa do sądu, Sąd doszedł do przekonania, iż nie przyznanie skarżącym prawa pomocy będzie zapewniać właściwą równowagę pomiędzy, z jednej strony interesem Państwa w pobieraniu opłat sądowych za rozpatrywanie roszczeń, a interesem skarżącego w ich dochodzeniu przed sądami.

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.

/-/M. Kosewska