Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: WSA Bożena Marciniak (spr.) WSA Elżbieta Sobielarska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 lipca 2019 r. sprawy ze skargi A. R. na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o ustalanie odszkodowania za nieruchomość 1. zobowiązuje Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. hip. "[...]", w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz A. R. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pismem z [...] listopada 2018 r. A. R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] w rozpoznaniu wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], ozn. hip. "[...]". W skardze wskazał, że powinna być załatwiona bezzwłocznie, a urzędnicy Miasta [...] są bezczynni.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Organ wskazał, że skarżący nie wyczerpał środka zaskarżenia określonego w art. 37 § 1 k.p.a., co czyni skargę niedopuszczalną. Ponadto złożone przez strony postępowania administracyjnego wnioski o odszkodowanie nie zostały poparte właściwymi dokumentami potwierdzającymi prawa i roszczenia tych osób do przedmiotowej nieruchomości. Organ podniósł również, że ustalenie, czy na mocy aktu z [...] września 1946 r. rep. [...], przysługujące H. F. prawa spadkowe po zmarłej M. F., do [...] niepodzielnych części rzeczonej nieruchomości oraz domu mieszkalnego, ze wszystkimi ograniczeniami i prawami, przysługującymi jej zgodnie z dekretem o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...], przeszły na B. R., winno zostać rozstrzygnięte w postępowaniu sądowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a." sprawa mogła zostać rozpoznana w trybie uproszczonym.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej poprzez rozpoznawanie skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a. Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a, sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Stosownie przy tym do wymogu wynikającego z art. 52 § 1 p.p.s.a., dopuszczalność drogi sądowoadministracyjnej uzależniona jest od uprzedniego wyczerpania środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy, stosownie do § 2 powyższego przepisu, rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. W przypadku skarg na bezczynność lub przewlekłość postępowania, warunek ten powiązać należy z art. 37 § 1 k.p.a., zgodnie z którym na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., w przepisach szczególnych, ustalonym w myśl art. 36 k.p.a. lub na przewlekłe prowadzenie postępowania, stronie służy ponaglenie do organu administracji publicznej wyższego stopnia, a jeżeli nie ma takiego organu - to do organu prowadzącego postępowanie. W świetle powyższego, warunkiem wniesienia skargi do sądu administracyjnego na bezczynność organu administracji publicznej jest uprzednie wystąpienie przez stronę skarżącą z ponagleniem na niezałatwienie sprawy w terminie. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, stanowisko organu, że skarżący nie dopełnił warunku wyczerpania przed wniesieniem skargi przysługujących mu środków zaskarżenia, nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpatrywanej sprawie skarżący skierował do Prezydenta [...] pismo z [...] października 2018 r., zatytułowane "wniosek" w którym wskazał m.in., że sprawa powinna nastąpić maksymalnie w ciągu dwóch miesięcy i składa zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie. Ponadto uważa, że urzędnicy byli w przedmiotowej sprawie bezczynni. W ocenie Sądu pismo to stanowi w istocie ponaglenie, o którym mowa w art. 37 k.p.a. Wprawdzie skarżący nie nazwał swojego pisma ponagleniem i nie skierował go do organu wyższej instancji, niemniej jednak nic nie stało na przeszkodzie, aby organ zwrócił się do niego o sprecyzowanie pisma. W świetle powyższego wniesiona w niniejszej sprawie skarga na bezczynność jest dopuszczalna, ponieważ skarżący spełnił warunki wynikające z art. 52 § 1 p.p.s.a.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w danej sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, czy innego aktu. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu, ani stopień przekroczenia terminu załatwienia sprawy. Te okoliczności będą miały jedynie znaczenie przy ocenie charakteru stanu zwłoki, a więc czy przybrała ona postać rażącego naruszenia prawa.

Aby zatem wydać orzeczenie na podstawie powołanych przepisów, sąd administracyjny, opierając się o zgromadzony w sprawie materiał dokumentacyjny, powinien ocenić czy załatwiając sprawę organ administracji podjął wszelkie niezbędne czynności w celu wnikliwego i szybkiego jej rozstrzygnięcia. Wynika to z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 12 § 1 i art. 77 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a.". Obowiązkiem Sądu jest więc zbadanie, czy organ administracji powziął środki przewidziane prawem do załatwienia sprawy w terminie.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie bezczynności organu, a tym samym wydanie orzeczenia, o którym mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a., a więc zobowiązania organu do wydania aktu w określonym terminie. Poza sporem pozostaje bowiem to, że organ nie rozpoznał wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], ozn. hip. "[...]", oraz nie wydał rozstrzygnięcia w sprawie, a więc nadal pozostaje w zwłoce. W związku z powyższym zarzut bezczynności organu przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku należało uznać za uzasadniony, co skutkuje wyznaczeniem czteromiesięcznego terminu do załatwienia sprawy. Wyznaczając wskazany termin Sąd miał na względzie realną możliwość zakończenia w tym okresie postępowania i zdaniem Sądu, jest on rozsądnym i realnym terminem, w jakim możliwe jest zakończenie postępowania bez uszczerbku dla gwarancji procesowych stron, a więc takim, przy ustalaniu którego uwzględniona jest złożoność materii w jakiej organ będzie orzekał.

Jednocześnie Sąd uznał, że zaistniała w sprawie bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych (por. wyrok NSA z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Sytuacja taka wystąpiła w niniejszej sprawie. Jak wynika z akt administracyjnych A. R. pismem z [...] stycznia 2018 r. zwrócił się do Prezydenta [...] z wnioskiem o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. ul. [...], ozn. hip. "[...]. Pismami z [...] stycznia 2018 r. do wniosku przyłączyli się A. O., Z. W., Z. K., A. K. [1], A. K. [2], B. K., U. K., M. K. [1] i M. K. [2]. Prezydent [...] pismem z [...] kwietnia 2018 r. wystąpił do Urzędu Dzielnicy [...] Wydziału [...] o nadesłanie akt własnościowych nieruchomości. Kolejną czynność w sprawie organ podjął dopiero [...] grudnia 2018 r., a więc po wniesieniu przedmiotowej skargi, kiedy wezwał A. R. o nadesłanie oryginału lub poświadczonego przez notariusza odpisu postanowienia o stwierdzenia nabycia spadku po S. R. i M. R. oraz poinformował go o aktualnym stanie sprawy. Z akt sprawy wynika, że organ nie rozpoznał wniosku i nie zakończył sprawy. Analizując zachowanie organu, nie można przyjąć, że organ działał w niniejszej sprawie wnikliwie i szybko, czy też bez zbędnej zwłoki. Działanie na podstawie przepisów prawa oznacza - w ocenie Sądu - nie tylko konieczność zastosowania przez organ administracji publicznej właściwych przepisów prawa materialnego, ale również konieczność przestrzegania norm prawa procesowego, w tym przepisów dotyczących terminów załatwiania spraw. Z kolei akceptacja przez Sąd prowadzenia postępowania, które miało miejsce w niniejszej sprawie, powodowałoby obejście jednej z naczelnych zasad k.p.a., tj. zasady szybkości i ekonomiki postępowania administracyjnego, zawartej w przepisie art. 12 k.p.a. Przy czym, pamiętać trzeba, że przepisy art. 35 i art. 36 k.p.a. nie mogą być interpretowane w oderwaniu od generalnych zasad postępowania administracyjnego, w tym przede wszystkim zasady praworządności (art. 6 k.p.a., art. 7 Konstytucji RP). To na organie ciąży bowiem obowiązek, zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, takiej organizacji czynności podejmowanych w sprawie, aby postępowanie przebiegało szybko i sprawnie. A contrario - nie stanowi działania zgodnego z prawem postępowanie organu, nie zmierzające bezpośrednio do jak najszybszego załatwienia sprawy. Podsumowując, powyższe determinuje ocenę, że bezczynność organu w niniejszej sprawie miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Jednocześnie jeśli w ocenie organu rozstrzygnięcie przez sąd o skuteczności zbycia praw spadkowych przez H. F. ma bezpośredni wpływ na rozpoznanie niniejszej sprawy, winien on zawiesić przedmiotowe postępowanie stosownie do treści art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., do czasu zakończenia postępowania przed sądem, czego jednak w niniejszej sprawie nie uczynił.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz art. 149 § 1a p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 i 2 sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów sądowych (punkt 3 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.