Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2012 r. sprawy ze skargi M. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na 7-9 września 2011 r. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę

Uchwałą z dnia [...] marca 2012 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na 7-9 września 2011 r., na podstawie art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego Prawo o notariacie (j.t. Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) - dalej także jako P.n. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego M. S..

Uchwałę podjęto w następujących ustaleniach;

Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2011 r. ustaliła wynik z egzaminu notarialnego M. S. jako negatywny. Zdająca z części pierwszej egzaminu (test) otrzymała ocenę dobrą, z części drugiej (opracowanie dwóch projektów aktów notarialnych) ocenę niedostateczną z części trzeciej egzaminu (opracowanie opinii prawnej) ocenę dostateczną.

Oceniający pracę z części drugiej egzaminu za sporządzenie I projektu aktu notarialnego wystawili oceny cząstkowe dostateczne.

Jeden z egzaminatorów stwierdził, że wymogi formalne aktu notarialnego w zasadzie zostały zachowane, chociaż brak jakichkolwiek pouczeń i nie wskazano na zezwolenie Naczelnika Urzędu Skarbowego, co do praw nabytych w darowiźnie przez K. N.. Gdy chodzi o prawidłowość zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji wskazał, że przepisy nie do końca zastosowano i zinterpretowano prawidłowo albowiem nie ustalono wysokości udziałów przypadających współwłaścicielom w nieruchomości, nie wskazano wartości ograniczonych praw rzeczowych. Nieprawidłowo sformułowano wniosek o dokonanie wpisu (zamiast o sprostowanie działu I-0 wniesiono o "naniesienie budynku"). Nie zastosowano § 11 ust. 2 i 3 rozporządzenia w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej. Nie odniesiono się do ewentualnego podatku od spadku i darowizn co do ograniczonych praw rzeczowych i art. 18 ust. 1 tej ustawy. Jednocześnie egzaminator ten zaakcentował poprawne sporządzenie umowy o dział spadku i zniesienie współwłasności oraz umowę ustanowienia użytkowania i ustanowienia służebności mieszkania, przy czym wskazał, że brak rozdzielenia czynności działu spadku i zniesienia współwłasności jest mniej korzystny podatkowo.

Drugi z egzaminatorów sprawdzający I akt notarialny wskazał na analogiczne jak wyżej walory i mankamenty pracy zdającej.

Oceniający pracę z części drugiej egzaminu za sporządzenie II projektu aktu notarialnego wystawili oceny cząstkowe niedostateczne.

Wskazali na niezrozumienie przez zdającą instytucji umowy zamiany, brak właściwego pełnomocnictwa dla Prokurenta Spółki, brak określenia sposobu uiszczenia dopłaty, błędy we wniosku wieczystoksięgowym.

Zdaniem egzaminatorów, ze względu na opisane w opiniach błędy merytoryczne praca nie realizuje założeń kazusu a zaproponowane rozwiązanie nie jest prawidłowe w zasadniczej części.

Obaj egzaminatorzy uznali pracę za sporządzoną niestarannie językowo i stylistycznie a także zwrócili uwagą na liczne błędy, w tym ortograficzne.

M. S. odwołała się od uchwały nr [...] domagając się podwyższenia ocen cząstkowych z drugiej części egzaminu do oceny wyższej niż dostateczna za opracowany projekt I aktu notarialnego; oraz do oceny pozytywnej za opracowany projekt II aktu notarialnego.

W odwołaniu przedstawiła zastrzeżenie, co do przebiegu egzaminu oraz sposobu oceniania prac egzaminacyjnych.

Omawiając poszczególne zapisy w projekcie I aktu notarialnego w aspekcie zarzutów podkreślonych przez egzaminatorów sprawdzających przedmiotową pracę M. S. zarzucając niesłuszne zaniżenie wystawionej oceny wskazała, że:

1) nie zgadza się z opinią egzaminatorów dotyczącą braku pouczeń, gdyż zgodnie z art. 92 ustawy - Prawo o notariacie, pouczenia nie są obligatoryjnym elementem aktu notarialnego, a zgodnie z § 6 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie pobierania przez płatników podatków od spadków i darowizn

(Dz. U. Nr 243, poz. 1763 ze zm.) i z § 7 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia

16 grudnia 2008 r. w sprawie pobierania i zwrotu podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz. U. Nr 234, poz. 1577 ze zm.), płatnicy, którymi są notariusze ustnie pouczają podatników,

2) wbrew twierdzeniom egzaminatorów, dotyczącym niewskazania udziałów we współwłasności stron umowy, w § 1 projektu umowy podała, kto jest wpisany w księdze wieczystej jako właściciel (P. i K. małżonkowie N.), jaki ustrój majątkowy obowiązywał w małżeństwie P. i K. małżonków N. oraz to, że P. N. zmarł nie pozostawiając testamentu, a spadek po nim po 1/3 części na podstawie ustawy nabyli wprost żona oraz dwójka dzieci. Natomiast inne określenie udziałów - przed dokonaniem działu spadku i zniesienia współwłasności -byłoby niezgodne ze wskazanym w kazusie stanem prawnym i treścią kazusu,

3) zarzut nierozstrzygnięcia kolizji ograniczonych praw rzeczowych jest sprzeczny ze stanem faktycznym, niezgodny z treścią § 4 oraz § 5 projektu umowy. Zdająca uważa, że określiła zarówno zakres wykonywania użytkowania ustanowionego na rzecz Z. N. (ograniczając go do II kondygnacji budynku) oraz zakres służebności zamieszkiwania (ograniczając ją do parteru budynku),

5) nie zgadza się z opinią, że konieczne było podanie wartości ustanawianych ograniczonych praw rzeczowych, gdyż brak jest przepisu, który nakładałby obowiązek ich określania. Ponadto zdająca podniosła, że ze względu na ustanowienie dwóch ograniczonych praw na tej samej nieruchomości, "przepisy art. 13 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków

i darowizn - ryczałtowo określające wartość jednego ograniczonego prawa rzeczowego na podstawie wartości całej nieruchomości - nie pasują". Zdaniem zdającej, skoro zgodnie z art. 4a powyższej ustawy podatek z tytułu ustanowienia ograniczonych praw nie należy się, a notariusz nie jest płatnikiem tego podatku w zakresie ich ustanowienia - to nie miała obowiązku informowania o treści art. 18 tej ustawy,

6) zarzut błędnego sformułowania wniosku o wpis w dziale I-0 księgi wieczystej jest bezzasadny albowiem sformułowanie "naniesienia budynku - zgodnie z dokumentacją geodezyjną" jest powszechnie stosowane w praktyce notarialnej, a odesłanie w treści wniosku do dokumentu geodezyjnego nie powinno budzić wątpliwości o treść i zakres wpisu,

7) zdająca podkreśla, że ma świadomość niewypełnienia obowiązku z art. 19 ust. 6 ustawy o podatku od spadków i darowizn co do powołania zaświadczenia naczelnika urzędu skarbowego w odniesieniu do umowy darowizny z 2008 roku, jednak treść tego przepisu jest jej znana, o czym świadczy fakt powołania podobnego dokumentu w odniesieniu do spadkobrania po P. N.,

8) wbrew opinii egzaminatorów, taksa notarialna została pobrana w sposób prawidłowy, tj. na podstawie § 2, § 3, § 5, § 11 ust. 2 i § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej. Podstawą pobrania wynagrodzenia w wysokości 3170 zł była kwota 600000 zł, jako kwota zsumowana od umów działu spadku i zniesienia współwłasności -według § 11 ust. 2 rozporządzenia z dnia 28 czerwca 2004 r., zaś wynagrodzenia z tytułu ustanowienia ograniczonych praw rzeczowych nie pobrano, gdyż w związku z tym, że notariusz nie jest płatnikiem podatku z tytułu ich ustanowienia, to nie podano ich wartości,, a czynności te były związane z działem spadku i zniesieniem współwłasności. Według zdającej niepobranie wynagrodzenia

w tym zakresie stanowi wyraz "dobrej praktyki notarialnej",

9) M. S. nie zgadza się z opinią egzaminatorów, że zaproponowana przez nią konstrukcja umowy była niekorzystna dla stron z punktu widzenia prawa podatkowego. W tym zakresie podniosła, że przyjęte rozwiązanie było wypełnieniem polecenia egzaminacyjnego. Dział spadku i zniesienie współwłasności było konsekwencją jednego zdarzenia prawnego -śmierci P. N., a objęcie ich w jednym paragrafie zgodne jest z zasadą swobody umów. Notariusz natomiast, jako płatnik, powinien działać zgodnie z § 7 i 80 § 2 ustawy - Prawo o notariacie oraz art. 78 § 1 Kodeksu karnego skarbowego, dlatego też proponowanie stronom umowy rozwiązań, choć dla nich korzystniejszych, byłoby działaniem na szkodę Skarbu Państwa.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia rozpoznając odwołanie w zakresie zarzutów dotyczących pierwszego projektu aktu notarialnego stwierdziła, że nie są one uzasadnione a wystawioną za ten akt ocenę dostateczną uznała za właściwą, nie znajdując tym samym podstaw do jej podwyższenia.

Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia:

1) niepoprawnie została ustanowiona służebność mieszkania. Błąd zdającej polegał jednak nie na braku określenia zakresu wykonywania służebności (zdająca rzeczywiście ograniczyła zakres jej wykonywania do parteru bliżej nieokreślonego budynku mieszkalnego), ale na braku wskazania przedmiotu obciążenia. W § 5 projektu nie opisała bowiem, na jakiej nieruchomości ustanowione zostało ograniczone prawo rzeczowe. Powyższe uchybienie należy uznać za istotne, gdyż wskazanie przedmiotu obciążenia ograniczonym prawem rzeczowym należy do essentialia negotii tej czynności prawnej. W takiej sytuacji należałoby zatem stwierdzić, że służebność ta w ogóle nie została ustanowiona, więc również wniosek wieczystoksięgowy w tym zakresie podlegać będzie oddaleniu.

2) Zdaniem Komisji zdająca nie powołując odpowiedniego zaświadczenia naczelnika urzędu skarbowego, naruszyła przepis art. 19 ust. 6 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Wyjaśnienia zdającej, jakoby przepis ten był jej znany, lecz ze względu na przeoczenie dokument nie został powołany do aktu, niestety nie są podstawą do uznania zarzutu zdającej. Osoby egzaminowane mają obowiązek sporządzenia projektu zgodnie z obowiązującymi przepisami. Z drugiej strony powołanie się zdającej na rzekomą znajomość przepisu art. 19 ust. 6 ustawy o podatku od spadków i darowizn - przy okazywaniu podobnego dokumentu na okoliczność dziedziczenia - nie stanowi żadnej podstawy pozwalającej twierdzić, że ma świadomość, iż dokument taki jest niezbędny również w przypadku, gdy podstawą prawną nabycia są m.in. umowy darowizny sporządzone po 31 grudnia 2006 r.

3) W ocenie Komisji II stopnia wniosek wieczystoksięgowy zamieszczony w projekcie aktu notarialnego zawierał szereg błędów. Przede wszystkim wniosek ten nie odpowiada podstawowym wymogom określonym w art. 126 k.p.c. W postępowaniu tym nie powinny być składane wnioski zbiorowe. Dlatego każdy z uprawnionych powinien składać wniosek oddzielnie. Ponadto treść każdego żądania powinna zostać dokładnie określona i opierać się na wskazanych we wniosku dokumentach, stąd żądanie o dokonanie sprostowania działu I-0 księgi wieczystej poprzez naniesienie budynku jest nie tylko sformułowaniem potocznym ale stanowi naruszenie art. 126 i 6262 § 3 k.p.c. oraz § 28 ust. 5 i 6 i § 32 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 roku w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów. Zgodnie z tym rozporządzeniem, budynek ujawnia się jedynie w ściśle określonych przypadkach, które nie miały zastosowania w niniejszym kazusie.

Natomiast jako naruszenie art. 6268§ 1 k.p.c. należy uznać niedokładne określenie żądań wpisów w dziale III księgi wieczystej. Żadne z żądań nie zawierało określenia przedmiotu ograniczonych praw rzeczowych ani także zakresu ich wykonywania.

Ponadto zdająca winna w treści projektu aktu notarialnego zamieścić adnotację o sposobie uiszczenia przez strony opłat sądowych (gotówka czy przelew) oraz adnotację pozycji, pod którą zarejestrowano opłatę w ewidencji. Wymóg ten wynika z § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 sierpnia 2001 r. w sprawie poboru przez notariuszy opłat sądowych (...).

4) Również zarzut błędnego naliczenia taksy notarialnej organ odwoławczy uznał za uzasadniony. Zdająca nie zastosowała § 11 ust. 2 i 3 rozporządzenia w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej w odniesieniu od ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego - użytkowania. Wprawdzie rozporządzenie to nie określa wprost podstawy wynagrodzenia za ustanowienie służebności lub użytkowania, nie mniej jednak § 11 zawiera dosyć szczegółowe uregulowania prawne, dotyczące zarówno sytuacji, gdy jednym aktem notarialnym, sporządzonym między tymi samymi osobami, objęto kilka czynności dotyczących tego samego przedmiotu i pozostających ze sobą w takim stosunku, ze jedna ma charakter czynności głównej a druga czynności ubocznej (§ 11 ust. 1), jak również, gdy występuje wielość podmiotów i przedmiotów czynności (§ 11 ust. 2 i ust. 3). W rozważanym stanie faktycznym należy uznać, że ustanowienie użytkowania było czynnością uboczną, gdyż zostało ustanowione na rzecz osoby niebędącej stroną działu spadku ani zniesienia współwłasności.

Komisja II stopnia silnie zaakcentowała, iż wbrew twierdzeniom zdającej, żaden z egzaminatorów nie uczynił zarzutu, iż zdająca nie pobrała wynagrodzenia za każdą czynność objętą aktem, tj. oddzielnie za dział spadku i zniesienie współwłasności, lecz jedynie zarzut ten dotyczył wynagrodzenia z tytułu ustanowienia użytkowania.

W związku z powyższym, należy również uznać zarzut egzaminatorów niepodania wartości ograniczonych praw rzeczowych, co - jak wyżej zostało uzasadnione - miało znaczenie między innymi dla ustalenia wynagrodzenia notariusza z tytułu ich ustanowienia.

5) W celu zrealizowania obowiązku wynikającego z art. 80 § 2 i 3 ustawy - Prawo o notariacie, zdająca winna w projekcie aktu notarialnego zamieścić istotne dla stron pouczenia, a to odnośnie podatku dochodowego oraz o obowiązku podatkowym nabywcy prawa majątkowego, w sytuacji, gdy na mocy art. 18 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, notariusz nie jest płatnikiem podatku od spadków i darowizn, a akt wiąże się z ustanowieniem takiego prawa (użytkowanie, służebność osobista). Notariusz powinien czuwać nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron i zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2008 roku, sygn. akt V CSK 373/07, ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przy sporządzaniu aktu notarialnego na skutek niedopełnienia obowiązków informacyjnych o wszystkich konsekwencjach składanych przez klientów oświadczeń.

Zdaniem Komisji II stopnia nie było możliwe wykazanie się przez osobę egzaminowaną znajomością art. 80 § 3 ustawy - Prawo o notariacie w inny sposób, niż poprzez zamieszczenie w projekcie aktu notarialnego stosownych pouczeń.

Ponadto Komisja II stopnia stwierdziła, że zdająca w § 3, dotyczącym rozporządzenia nieruchomością, nie wskazała dokładnie przedmiotu zniesienia współwłasności. Zbyt lakoniczne sformułowanie paragrafu, obejmującego rozrządzenie nieruchomością, me pozwala na jednoznaczne ustalenie essentialia negotii samej umowy, do których należy wskazanie nieruchomości, której współwłasność jest znoszona. Prawidłowo sporządzony akt notarialny nie może pozostawiać w tym zakresie żadnych wątpliwością też konieczności domyślania się, jaki był zamiar stron umowy.

Zwrócono również uwagę, że zdająca nie opisała powołanych do aktu dokumentów, tj. świadectwa charakterystyki energetycznej, pozwolenia na budowę i "pozwolenia na użytkowanie". Nie wskazała zarówno podmiotu, który dokument wydał, daty ich wydania, jak i treści. Ponadto należałoby się również zastanowić nad celowością powołania zarówno pozwolenia na budowę oraz przyjęcia do użytkowania.

Sformułowanie zamieszczone w projekcie aktu, że "nie pobrano podatku od nieodpłatnej renty i użytkowania w związku z art. 4 ust. 1 pkt 15, art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn" Komisja II stopnia uznała nie tylko za nieprawidłowy ze względu na to, że, jak sama zdająca zauważyła, notariusz nie jest płatnikiem podatku od nieodpłatnego ustanowienia użytkowania, czy ze względu na błędnie wskazaną podstawę jego niepobrania, jako art. 4 ust. 1 pkt 15, ale przede wszystkim dlatego, że zdająca posłużyła się pojęciem nieodpłatnej renty. Podczas gdy umowa renty jest zupełnie inną instytucją, uregulowaną w Kodeksie cywilnym, która zarówno nie jest przedmiotem kazusu jak i nie jest objęta dyspozycją art. 4 ust. 1 pkt 15 powyższej ustawy.

W odniesieniu do drugiego projektu aktu notarialnego, za który zdająca otrzymała ocenę niedostateczną (dwie niedostateczne oceny cząstkowe) M. S. w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] września 2011 r. podniosła, że:

1) nie zgadza się z zarzutem błędnego ustanowienia hipoteki oraz wadliwie sporządzonego wniosku wieczystoksięgowego w tym zakresie. Podniosła, ze z § 8 projektu jasno wynika, że hipoteka została ustanowiona na prawie użytkowania wieczystego gruntu działki numer [...] i [...] oraz własności zlokalizowanej na działce [...] budynku magazynu, zaś we wniosku wieczystoksięgowym wyraźnie wskazano, iż jest to hipoteka łączna, ustanowiona również na własności budynku. Ponadto zdająca wyjaśniła, że w pozostałym zakresie wniosek wieczystoksięgowy również sporządzony jest w sposób prawidłowy, a żądania wniosku oparte są na właściwiej podstawie prawnej,

2) uważa, że umowa zamiany została sporządzona zgodnie z dyspozycją art. 603 k.c., zawierając wszystkie istotne elementy, tj. obok wskazania stron, projekt określał również przedmiot, obowiązek jego przeniesienia oraz "wydanie kupującemu zamienianej rzeczy". Umowa w związku z tym była ważna i skuteczna,

3) niepowołanie szczególnego pełnomocnictwa upoważniającego prokurenta samoistnego spółki do zbycia prawa użytkowania wieczystego gruntu w drodze umowy zamiany oraz do obciążenia nowo nabytych praw nie powoduje nieważności umowy. Umowa taka może bowiem być potwierdzona w odpowiednim terminie, ze skutkiem ex tunc, w związku z tym nie powinno to stanowić podstawy do obniżenia oceny,

4) uważa, iż zarzut egzaminatorów dotyczący braku odniesienia się w projekcie aktu do zmiany umowy ustanowienia użytkowania wieczystego gruntu jest bezpodstawny i niezgodny z prawem. Zdająca stwierdziła, że użytkownik wieczysty może korzystać z gruntu z wyłączeniem innych osób i w tych samych granicach nim rozporządzać, dlatego też nie istniały przeszkody do jego przeniesienia. Przeszkodą do zbycia tego prawa nie mógł być zatem zamiar pobudowania budynku przez spółkę zgodnie z decyzją wydaną w sprawie pozwolenia na budowę. Ponadto zmiany umowy oddania gruntu w użytkowanie wieczyste może dokonać wyłącznie właściciel gruntu wraz z użytkownikiem, a nie strony umowy zamiany,

5) nie zgadza się z zarzutem egzaminatorów w zakresie braku powołania podstawy zwolnienia z pobrania podatku VAT z tytułu dokonanej umowy zamiany. Zdająca podniosła, że powołanie takiej podstawy jest całkowicie zbędne, gdyż w przytoczonym stanie faktycznym nie było jakichkolwiek informacji na temat tego podatku. Stąd też zdająca, chociaż nie podała podstaw zwolnienia z pobrania podatku VAT, to wypełniła obowiązek pobrania podatku od czynności cywilnoprawnych ż tytułu umowy zamiany,

6) nie zgadza się z opinią egzaminatorów w odniesieniu do obowiązku powołania zgody Ministra do spraw Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sprawie wykreślenia zabytku (całkowicie zniszczonego budynku piekarni) z rejestru zabytków. Zdająca uważa, że mimo pożaru pozostałe ruiny mogą przedstawiać pewną wartość artystyczną lub historyczną, będącą podstawą do pozostawienia zabytku w rejestrze. Stąd też świadomie nie powołała powyższego dokumentu oraz nie zamieściła wniosku wieczystoksięgowego w zakresie wykreślenia prawa pierwokupu,

7) niepobranie podatku od czynności cywilnoprawnych z tytułu ustanowienia hipoteki jest konsekwencją wyłącznie braku czasu,

8) uważa, że zarzut nieodniesienia się do przeniesienia praw z decyzji o pozwoleniu na budowę jest bezpodstawny, gdyż z przedstawionego stanu faktycznego wynikał wyłącznie zamiar ich przeniesienia. Zdająca zatem, by wypełnić dobrze założenia kazusu, pominęła tę kwestię twierdząc, że sam zamiar nie stanowi jeszcze podstawy do przeniesienia praw wynikających z powyższej decyzji,

9) nie zgadza się z zarzutem niepodania sposobu uiszczenia dopłaty oraz niepoddania spółki rygorowi egzekucji co do zapłaty reszty dopłaty z tytułu umowy zamiany. Zdająca podniosła, że sposób uiszczenia dopłaty został określony w § 7 projektu umowy poprzez przelew środków pieniężnych pochodzących z kredytu bankowego w odniesieniu zaś do braku poddania rygorowi egzekucji spółki stwierdziła, że obowiązek taki nie wynika z żadnego przepisu. Ponadto strony umowy, zgodnie z zasadą swobody umów, mogą dowolnie kształtować swoje stosunki, a co za tym idzie oświadczenie o poddaniu się egzekucji w trybie art. 777 § 1 pkt 4 i 5 k.p.c. może zostać złożone również w odrębnym akcie notarialnym,

10) kwestionuje zarzut egzaminatorów odnośnie kwoty pobranych opłat sądowych.

Zdająca wyjaśniła, ze sformułowany przez nią wniosek wieczystoksięgowy, w zakresie objętych nim żądań, został sporządzony zgodnie z ustawą o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Odpierając powyższe zarzuty jako niezaradne Komisja egzaminacyjna II stopnia wskazała, iż uznaje za właściwą ocenę niedostateczną za sporządzony drugi projekt aktu notarialnego z uwagi na występujące w tej pracy błędy i uchybienia.

Komisja II stopnia podniosła, że:

Zdająca nieprawidłowo zredagowała paragraf dotyczący rozporządzenia prawami użytkowania wieczystego i własności budynków. Konstrukcja § 3 projektu aktu nie wypełnia dyspozycji art. 603 i nast. k.c. Pomimo, że umowa zamiany jest umową o podwójnym skutku zobowiązująco - rozporządzającym, nie oznacza to jednak możliwości stosowania pewnych skrótów myślowych. Zgodnie z art. 603 k.c., każda ze stron nie tylko nabywa rzecz (prawo), ale w zamian za to musi przenieść własność rzeczy (prawo) na rzecz drugiej strony. Sformułowania takie powinny wprost wynikać z treści aktu.

Komisja II stopnia zaakcentowała, że zdająca posługuje się terminologią zastrzeżoną dla umowy sprzedaży. Podczas gdy używanie pojęcia "cena" zamiast "dopłata" oraz "kupujący" w stosunku do strony umowy zamiany należy uznać za niedopuszczalne. Zdająca przystępując do egzaminu notarialnego nie może mylić tych pojęć, gdyż świadczy to o nieznajomości podstawowych instytucji prawnych.

Art. 604 k.c. co prawda odsyła do stosowania przepisów dotyczących umowy sprzedaży w stosunku do umowy zamiany, ale stosowanie tych przepisów ma charakter odpowiedni, czyli z określonymi zmianami. Żadna ze stron umowy zamiany nie jest "osobą kupującą", zaś dopłata, choć z cywilnoprawnego, czy podatkowego punktu widzenia ma podobne skutki jak cena, jednak nie są to pojęcia tożsame. Zamieszczanie tych pojęć w umowie zamiany wprowadza w błąd uczestników obrotu i świadczy o problemach zdającej ze zrozumieniem elementarnych instytucji prawa cywilnego.

Tym samym całkowicie niezrozumiała jest treść § 7 projektu aktu, który sugeruje, że zdająca sporządziła wzajemne umowy sprzedaży, bowiem wynika z nich, że obie strony były wzajemnie wobec siebie zobowiązane do zapłaty cen z tytułu przeniesienia praw użytkowania wieczystego gruntu i własności budynków.

Ponadto, pomijając rażące uchybienie w zakresie braku rozróżnienia instytucji zamiany i sprzedaży, w tym dopłaty i ceny, należy zgodzić się z egzaminatorami, że zdająca nie zabezpieczyła odpowiednio ich zapłaty.

Komisja II stopnia podzieliła zarzut egzaminatorów błędnego ustanowienia hipoteki oraz jej wpisu do księgi wieczystej. Zdająca ustanawiając hipotekę na użytkowaniu wieczystym dwóch działek objętych różnymi księgami wieczystymi, nie określiła, że hipoteka ma charakter łączny. Rodzaj ograniczonego prawa rzeczowego - hipoteki - powinien wynikać wprost z aktu i nie wprowadzać w błąd zarówno stron czynności jak i ewentualnych osób trzecich.

Natomiast we wniosku wieczystoksięgowym żądanie wpisu hipoteki łącznej zostało ograniczone do własności budynku znajdującego się na działce [...] i prawa użytkowania wieczystego działki nr [...]. Zdająca pominęła prawo użytkowania wieczystego działki, na której posadowiony jest budynek. Zgodnie z treścią art. 6268 § 1 k.p.c., sąd wieczystoksięgowy związany jest granicami wniosku, w związku z tym przeszkoda w postaci nieprawidłowego przedmiotu obciążenia spowoduje oddalenie wniosku w tym zakresie.

Komisja II stopnia wskazała także, iż w projekcie aktu nie powołano szczególnego pełnomocnictwa w formie aktu notarialnego dla prokurenta spółki do zbycia praw i ich obciążenia, co stanowi naruszenie art. 1093 k.c. Umowa zawarta bez stosownego pełnomocnictwa w formie aktu notarialnego rzeczywiście co do zasady jest ważna, ale nie wywołuje żądanych skutków prawnych. Stan bezskuteczności zawieszonej istnieje, jak zauważyła zdająca, dopóki osoba reprezentowana (spółka) nie potwierdzi umowy w wyznaczonym terminie przez drugą stronę (spółdzielnię). Niepowołanie odpowiedniego pełnomocnictwa w treści samego aktu wymusza zatem na stronach oczekiwanie na powstanie pożądanych skutków prawnych, wiąże się z dodatkowymi kosztami z tytułu potwierdzenie tej czynności, ale także powoduje ryzyko ewentualnej odmowy jej potwierdzenia. Odmowa zaś potwierdzenia lub bezczynność strony zobowiązanej powoduje jej bezwzględną nieważność. Dlatego też notariusz czuwając nad bezpieczeństwem obrotu i należytym zabezpieczeniem interesów obu stron powinien w przypadku braku stosownego pełnomocnictwa przynajmniej poinformować o treści art. 103 k.c.

i zadbać, by termin potwierdzenia czynności był znany obu stronom i nie budził żadnych wątpliwości, poprzez np. wskazanie go już w samej treści aktu. Zdająca jednak pomijając kwestię pełnomocnictwa, nie zamieściła żadnych pouczeń w tym zakresie i tym samym nie zadbała o odpowiednie zabezpieczenie interesów stron. To zaś stanowiło podstawę do powzięcia wątpliwości co do stanu wiedzy zdającej w zakresie prokury, a w konsekwencji miało również wpływ na wystawioną ocenę.

Dalej Komisja II stopnia podaje, że zdająca nie odniosła się do kwestii zmiany umowy ustanowienia użytkowania wieczystego gruntu w zakresie przeznaczenia gruntu. Podniesione zaś w odwołaniu argumenty, jakoby użytkownik wieczysty może z wyłączeniem osób trzecich korzystać z gruntu i nim rozporządzać, a umowa nie przewidywała w tym zakresie żadnych ograniczeń, powodują wątpliwości co do ogólnej znajomości przepisów prawa rzeczowego, w tym art. 240 k.c., tj. że umowa o oddanie gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków w użytkowanie wieczyste może ulec rozwiązaniu przed upływem określonego w niej terminu, jeżeli wieczysty użytkownik korzysta z grunta w sposób oczywiście sprzeczny z jego przeznaczeniem określonym w umowie.

Organ odwoławczy podkreślił, że egzaminatorzy nie zarzucili zdającej konieczności dokonania jej zmiany pomiędzy stronami umowy zamiany, gdyż oczywistym było, że nie były one do tego uprawnione, a jedynie zarzucono brak wyjaśnienia, że umowa ustanowienia użytkowania wieczystego gruntu już została zmieniona, a w przeciwnym wypadku poinformowania stron, iż może ulec wcześniejszemu rozwiązaniu -zgodnie z treścią art. 240 k.c.

Zdaniem Komisji II stopnia, M. S. wadliwie rozwiązała problem zniszczonego zabytku, tj. nie powołała odpowiedniego dokumentu - decyzji Ministra Kultury o wykreśleniu całkowicie zniszczonej piekarni z rejestru zabytków, nie wykreślono prawa pierwokupu gminy z działu III księgi i powołano zbędne pozwolenie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na zbycie tej nieruchomości. Komisja II stopnia podkreśliła, że z założeń kazusu wyraźnie wynikało, iż budynek piekarni na skutek pożaru uległ całkowitemu zniszczeniu. Skoro zatem budynek piekarni przestał istnieć, należało wykreślić go z rejestru, a uprawnienie gminy z działu III księgi wieczystej. Pozostawienie wpisu prawa pierwokupu w księdze wieczystej spowodowałoby, że rzeczywisty stan prawny nie odpowiadałby stanowi prawnemu ujawnionemu w księdze wieczystej, a tym samym notariusz nie dopełniłby wszelkich czynności mających na celu zabezpieczenie interesów stron.

W ocenie Komisji II stopnia, należy zgodzić się z zarzutami egzaminujących, że zdająca nie rozwiązała w sposób prawidłowy problemu przeniesienia praw wynikających z decyzji o pozwoleniu na budowę, a wyjaśnienia zdającej w tym zakresie należy uznać za niezasadne.

Komisja II stopnia wskazała również, że zdająca nie przyjęła żadnych oświadczeń od stron umowy dotyczących ewentualnego zwolnienia z podatku VAT z tytułu dokonywanej czynności. Co do zasady strony sporządzanej umowy są podatnikami podatku VAT, jednak z przedstawionego kazusu wyraźnie wynikało, że czynność ta powinna być zwolniona z tego podatku. Dlatego też notariusz jako płatnik (p.c.c.) winien przyjąć oświadczenie stron, że w zakresie tej czynności strony nie są podatnikami podatku VAT, tym samym podlegają podatkowi od czynności cywilnoprawnych.

Ponadto, w kontekście brzmienia § 7 projektu aktu i w związku wyżej wymienionymi uwagami, trudno uzasadnić, jaka była podstawa pobrania podatku od czynności cywilnoprawnych, pomijając już fakt błędnej podstawy naliczenia tego podatku jako: art. 7 ust. 1 pkt 2 lit. b.

Poza tym wyjaśnienia zdającej, co do niepobrania podatku od czynności cywilnoprawnych z tytułu ustanowienia hipoteki ze względu na brak czasu, nie mogą zasługiwać na uwzględnienie.

Organ odwoławczy podniósł ponadto, że M. S. nie odniosła się do kwestii udzielenia przez Ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa zgody na ustanowienie hipoteki. Brak tej zgody przesądził o nieważności czynności w, tym zakresie. Zgodnie z art. 5a ust 3 ustawy o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa, zgoda Ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa na dokonanie przez państwową osobę prawną rozporządzenia prawem o wartości przekraczającej równowartość kwoty 50 000 euro nie jest wymagana, jeśli czynność ta jest dokonywana przez jednoosobową spółkę Skarbu Państwa, w której Minister właściwy do spraw Skarbu Państwa wykonuje uprawnienia zgromadzenia wspólników, a zgodnie z odrębnymi przepisami bądź na mocy postanowień umowy do dokonania tej czynności wymagana jest zgoda zgromadzenia wspólników.

Art. 228 pkt 4 k.s.h. wyraźnie wskazuje, że dla zbycia nieruchomości bądź użytkowania wieczystego działki niezbędna jest zgoda zgromadzenia wspólników. Kodeks spółek handlowych nie przewiduje jednak takiego wymogu dla obciążenia nieruchomości spółki. Jedynie umowa spółki może rozszerzyć kompetencje zgromadzenia wspólników. Należy zatem przyjąć, że skoro brak jest odmiennych uregulowań w umowie spółki, na ustanowienie hipoteki wymagana jest zgoda ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa, wydana na podstawie art. 5a ust 1 powyższej ustawy.

W ocenie organu odwoławczego zdająca nie rozstrzygnęła w pełni kwestii wykreślenia hipoteki ustanowionej na rzecz banku.

Zgodnie z treścią art. 1014 ust. 2 u.k.w.h., do wykreślenia hipoteki ustanowionej po nowelizacji z dnia 20 lutego 2011 r. niezbędna jest zgoda właściciela nieruchomości (użytkownika wieczystego). Należy uznać, że zgoda taka jest potrzebna w wypadku, jeśli z wnioskiem o wykreślenie hipoteki wystąpi sam wierzyciel, a nie właściciel nieruchomości. Zgoda właściciela powinna być wówczas złożona co najmniej w formie z podpisem notarialnie poświadczonym. Ponadto należy zauważyć, że oświadczenie właściciela, oprócz zgody na wykreślenie hipoteki, zawierać może zastrzeżenie uprawnienia do rozporządzenia opróżnionym miejscem hipotecznym, co zaś miałoby wpływ na ewentualne pierwszeństwo kolejnej hipoteki. Jeśli zatem właściciel dołączył do wniosku banku oświadczenie w tym przedmiocie, zdająca powinna odnieść się do tego w treści aktu, przyjmując w tym zakresie stosowne wyjaśnienie od przedstawicieli spółdzielni. Poza tym, jeśli wniosek wierzyciela został rzeczywiście złożony a nierozpoznany (jak wynikało z założeń kazusu), zdająca opisując treść księgi wieczystej powinna przytoczyć numer wzmianki, pod którą został zarejestrowany ów wniosek. W tym stanie rzeczy, zdaniem Komisji II stopnia budzi wątpliwości stan wiedzy zdającej w tym zakresie, zwłaszcza znajomości przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów sformułowanych w odwołaniu Komisja II stopnia wskazał, że nie jest możliwe, w ocenie Komisji Odwoławczej, sięganie w ramach przeprowadzanego postępowania odwoławczego do innych prac, choćby skarżąca powoływała się na okoliczności rzekomo występujące w innych pracach. Przykładowe wskazywanie, że prace innych zdających "z takimi samymi lub podobnymi błędami oraz z błędami dużo poważniejszymi" są wyżej ocenione, nie może być przedmiotem skutecznego zaskarżenia, bo w efekcie prowadziłoby to do dokonywania ocen innych prac, choćby nie zostały one zaskarżone.

W konsekwencji tego rodzaju zarzuty nie mogą być przedmiotem badania, w postępowaniu odwoławczym ocenia są konkretne prace danej osoby, objęte zindywidualizowaną oceną i uchwałą wydaną w pierwszej instancji. Z drugiej strony jest też oczywiste, że w ramach postępowania odwoławczego zaskarżona uchwała zostaje poddana ocenie merytorycznej według wzorca, który pozwala na zobiektywizowanie oceny danej pracy, niezależnie od wyników postępowania egzaminacyjnego w pracach innych osób.

Reasumując, Komisja II stopnia stwierdziła, że brak jest podstaw do zmiany oceny końcowej z przedmiotowego egzaminu notarialnego.

W skardze do tutejszego Sądu na powyższą uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia z dnia [...] marca 2012 r. M. S. zarzuciła:

1. naruszenie § 5 ust. 3 Rozporzadzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia 16 lipca 2009 r. (Dz. U. Nr 114, poz. 955 ze zm.) i art. 139 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 30, poz. 168 ze zm.) poprzez stawianie i uwzględnianie przez Komisję Odwoławczą nowych zarzutów (niepodniesionych przez egzaminatorów) do sporządzonych projektów aktów notarialnych oraz poprzez zmianę treści zarzutów egzaminatorów i uwzględnianie tak zmienionych zarzutów,

2. naruszenie art. 6, 7 i 8 k.p.a. poprzez:

-logiczną sprzeczność uzasadnienia Komisji Odwoławczej i zakwalifikowanie zaproponowanych przez egzaminowaną prawidłowych rozwiązań zagadnień prawnych, na jej niekorzyść tj. w sytuacji, kiedy możliwa jest różna wykładnia przepisów prawa (za każdym razem zgodna z prawem), to wykładnia dokonana przez egzaminowaną zdaniem Komisji Odwoławczej jest błędna i stanowi podstawę obniżenia oceny prac;

-kwalifikowanie przez Komisję Odwoławczą wszelkich nieprecyzyjności i niejasności stanu faktycznego i poleceń do stanu faktycznego kazusu na niekorzyść egzaminowanej, tj. jeżeli stan faktyczny i polecenie w danej części kazusu były niejednoznaczne i nieprecyzyjne oraz pozwalały na obranie kilku możliwych prawidłowych rozwiązań, to rozwiązanie obrane przez egzaminowaną było traktowane przez Komisję Odwoławczą jako błędne i stanowiło podstawę do obniżenia oceny prac;

-przyznanie przez Komisję Odwoławczą w treści uzasadnienia bezpodstawności niektórych zarzutów egzaminatorów do sporządzonych przez zdającą obydwu projektów aktów notarialnych, jednoczesne uznawanie tych zarzutów jako podstawy do dokonania oceny prac oraz zaniechanie pominięcia tych zarzutów jako bezpodstawnych i tym samych zaniechanie podwyższenia oceny pracy;

-niezgodne ze stanem faktycznym twierdzenie Komisji Odwoławczej, jakoby w sporządzonym projekcie pierwszego aktu notarialnego nie wskazano dokładnie przedmiotu zniesienia współwłasności;

-niezgodne ze stanem faktycznym twierdzenie Komisji Odwoławczej, jakoby w sporządzonym projekcie pierwszego aktu notarialnego nie wskazano przedmiotu obciążenia służebnością;

-niezgodne ze stanem faktycznym twierdzenie Komisji Odwoławczej, jakoby w sporządzonym projekcie pierwszego aktu notarialnego nie ustanowiono służebności;

-niezgodne ze stanem faktycznym twierdzenie Komisji Odwoławczej, jakoby wniosek wieczystoksięgowy zamieszczony w pierwszym projekcie aktu notarialnego nie zawierał określenia przedmiotu ograniczonych praw rzeczowych;

-niezgodne ze stanem faktycznym twierdzenie Komisji Odwoławczej, jakoby drugi projekt aktu notarialnego nie określał, że hipoteka ma charakter łączny oraz, że przy ustanawianiu hipoteki pominięto prawo użytkowania wieczystego gruntu lub własność budynku;

-niezgodne ze stanem faktycznym twierdzenie Komisji Odwoławczej, jakoby stan faktyczny drugiego kazusu informował o tym, że któraś ze stron umowy zamiany była podatnikiem podatku od towarów i usług z tytułu dokonania tejże czynności oraz o ewentualnym zwolnieniu z podatku od towarów i usług, podczas gdy w stanie faktycznym kazusu jako zasada występowało opodatkowanie umowy zamiany podatkiem od czynności cywilnoprawnych, który prawidłowo pobrano przy stawce podatku 2% (§11 projektu aktu notarialnego) zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1a, art. 6 ust. 1 pkt 2b, art. 7 ust. 1 pkt 2a i art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz. U. Nr 101, poz. 649 ze zm.);

-nakazywanie przez Komisję Odwoławczą umieszczania określonych sformułowań, pomimo braku normy prawnej z której wynikałby taki obowiązek oraz stawianie i uwzględnianie zarzutów na postawie nie istniejącej normy prawnej; przykładowo: twierdzenie Komisji Odwoławczej, że świadectwo charakterystyki energetycznej przedłożone do pierwszego projektu aktu notarialnego powinno być dokładnie opisane, podczas gdy rolą notariusza jest wyłącznie dopilnowanie wykonania obowiązku przekazania tego dokumentu przez zbywcę dla nabywcy zgodnie z art. 5 ust. 4 pkt 1 ustawy prawo budowlane w związku z art. 5 ust. 3 w związku z art. 5 ust. 7 pkt 7) ustawy prawo budowlane, a żaden przepis prawa nie nakazuje dokładnego opisywania świadectwa charakterystyki energetycznej w akcie notarialnym;

-dokonanie przez Komisję Odwoławczą w tym samym dniu - [...] marca 2012 r. dwóch sprzecznych ze sobą czynności, tj. wydanie postanowienia, w którym Komisja Odwoławcza wyznaczyła kolejny, dodatkowy termin załatwienia sprawy- rozpatrzenia odwołania do dnia [...] kwietnia 2012 r. oraz jednoczesne podjęcie uchwały utrzymującej w mocy uchwałę numer [...] Komisji [...], kończącej tym samym postępowanie odwoławcze w sprawie;

3. naruszenie § 5 ust. 3 rozporządzenia w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia oraz art. 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie zasadności wszystkich zarzutów odwołania odnoszących się do uchwały numer [...] Komisji [...] i jej uzasadnienia;

4. naruszenie art. 74 § 3 ustawy prawo o notariacie w zw. z art. 6, 7 i 8 k.p.a. poprzez uwzględnienie jako podstawy dokonania ocen za sporządzone projekty aktów notarialnych zarzutów sprzecznych z prawem i na tej podstawie ustalenie, jakoby skarżąca nie miała przygotowania prawniczego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza na podstawie bezpodstawnych i bezprawnych zarzutów naruszających w szczególności:

- art. 126 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) - zwanej dalej k.p.a., poprzez niezgodne ze stanem faktycznym twierdzenie Komisji Odwoławczej, jakoby wniosek wieczystoksięgowy zamieszczony w sporządzonym pierwszym projekcie aktu notarialnego nie odpowiadał wymogom tego przepisu;

- art. 6262 § 5 k.p.c. poprzez twierdzenie Komisji Odwoławczej, że

"w postępowaniu wieczystoksięgowym nie powinny być składane wnioski zbiorowe", chociaż żądania wniosku wieczystoksięgowego zamieszczonego w sporządzonym pierwszym projekcie aktu notarialnego wnosiły osoby do tego uprawnione na podstawie przedmiotowego przepisu;

-art. 6268 § 2 k.p.c. poprzez niezgodne ze stanem faktycznym twierdzenie Komisji Odwoławczej, jakoby wniosek wieczystoksięgowy zamieszczony w sporządzonym pierwszym projekcie aktu notarialnego nie zawierał określenia przedmiotu ograniczonych praw rzeczowych;

-art. 6268 § 2 k.p.c. poprzez niezgodne z prawem twierdzenie Komisji Odwoławczej w stosunku do obydwu sporządzonych projektów aktów notarialnych, że w przypadku, gdy dokumentem stanowiącym podstawę wpisu w księdze wieczystej jest akt notarialny kognicja sądu wieczystoksięgowego jest ograniczona wyłącznie do kontroli literalnej treści wniosku i załączonych do niego dokumentów, gdy tymczasem zgodnie z art. 6268 § 2 k.p.c. Sąd ten bada treść całego aktu notarialnego. Badanie treści aktu notarialnego odnosi się więc bezpośrednio do badania oświadczeń składanych przez strony czynności prawnej, a w konsekwencji dotyczy samej czynności prawnej udokumentowanej aktem notarialnym;

-art. 6262 § 3 k.p.c., art. 26 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece z dnia 6 lipca 1982 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 147 ze zm.) i § 28 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów z dnia 17 września 2001 r. (Dz. U. Nr 102, poz. 1122), poprzez niezgodne ze stanem faktycznym twierdzenie Komisji Odwoławczej, jakoby wniosek wieczystoksięgowy zamieszczony w sporządzonym pierwszym projekcie aktu notarialnego nie był oparty na wskazanych w § 2 projektu umowy dokumentach;

-art. 26 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, § 28 ust. 1 rozporządzenia w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów oraz § 20 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 20 sierpnia 2003 r. w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie informatycznym (Dz. U. Nr 162, poz. 1575 ze zm.), poprzez niezgodne z prawem i z treścią kazusu:

" na działce numer [...] znajduje się nieujawniony dotąd w księdze wieczystej-dwukondygnacyjny budynek mieszkalny" twierdzenie Komisji Odwoławczej, jakoby zamieszczony w sporządzonym pierwszym projekcie aktu notarialnego wniosek wieczystoksięgowy o sprostowanie działu I-0 księgi wieczystej poprzez naniesienie budynku zgodnie z dokumentacją geodezyjną tj. załączonymi dokumentami: wypisem z kartoteki budynków, wypisem z rejestru gruntów, wyrysem z mapy ewidencyjnej, stanowił naruszenie prawa tj. treść żądania wniosku o ujawnienie budynku nie została dokładnie określona i oparta na wskazanych wyżej dokumentach;

-art. 7 § 2 ustawy prawo o notariacie, poprzez niezgodne ze stanem faktycznym twierdzenie Komisji Odwoławczej, że w pierwszym projekcie aktu notarialnego nie wskazano sposobu uiszczenia przez strony opłat sądowych, wobec zamieszczenia w § 8 projektu umowy stwierdzenia: "Od niniejszej umowy pobrano:", z którego wynika zapłata min. opłat sądowych;

-§ 2, § 3, §5, § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (Dz. U. Nr 148, poz. 1564 ze zm.), poprzez niezgodne ze stanem faktycznym twierdzenie Komisji Odwoławczej, że w sporządzonym pierwszym projekcie aktu notarialnego wynagrodzenie notariusza pobrano bez zastosowania przepisu § 11 ust. 2 cytowanego powyżej rozporządzenia;

-§ 11 ust. 2 rozporządzenia w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, poprzez niezgodne ze stanem faktycznym i brzmieniem tego przepisu twierdzenie Komisji Odwoławczej, że w projekcie sporządzonego pierwszego aktu notarialnego do pobrania wynagrodzenia od ustanowienia użytkowania można zastosować § 11 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia;

-§ 11 ust. 2 i 3 rozporządzenia w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, poprzez twierdzenie, że § 11 ust. 2 tego rozporządzenia stanowi podstawę do pobrania dodatkowego wynagrodzenia od ustanowienia użytkowania, oraz podania wartości ograniczonych praw rzeczowych, podczas gdy rozporządzenie to nie określa podstawy pobrania dodatkowego wynagrodzenia od ustanowienia ograniczonych praw rzeczowych (Komisja Odwoławcza przyznała w uzasadnieniu, że rozporządzenie to nie określa podstawy wynagrodzenia za ustanowienie służebności lub użytkowania);

-art. 80 § 2 i 3 ustawy prawo o notariacie poprze twierdzenie, że z tego przepisu wynika obowiązek zamieszczania pisemnych pouczeń w akcie notarialnym;

-§ 6 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 18 grudnia 2006 roku w sprawie pobierania przez płatników podatków od spadków i darowizn (Dz. U. Nr 243, poz. 1763 ze zm.), § 7 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 grudnia 2008 roku w sprawie pobierania i zwrotu podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz. U.

Nr 234, poz. 1577 ze zm.) oraz art. 92 § 1 ustawy prawo o notariacie, poprzez twierdzenie, że notariusz powinien pisemnie pouczać strony umowy; wskazano,

że powinno się pisemnie pouczyć o art. 18 ust. 1 podatku od spadków i darowizn, podczas gdy przy ustanawianiu nieodpłatnego użytkowania i służebności notariusz nie jest płatnikiem podatku od ustanowienia ograniczonych praw rzeczowych, a

z drugiej strony ze stanu faktycznego sprawy wynikało, iż strony są całkowicie zwolnione z tego podatku (na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków

i darowizn), w związku z powyższym nie było żadnej podstawy do pisemnego informowania o treści i skutkach wynikających z art. 18 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn;

-art. 28 ust. 1 ustawy prawo budowlane oraz art. 80 § 2 ustawy prawo o notariacie, poprzez niezgodne ze stanem faktycznym twierdzenie Komisji Odwoławczej, o braku celowości przedłożenia do pierwszego projektu aktu notarialnego decyzji o pozwoleniu na budowę, podczas gdy z treści kazusu wynika, że na działce numer [...] znajduje się budynek "wzniesiony zgodnie z pozwoleniem na budowę", a dokumentem stwierdzającym ten fakt jest właśnie pozwolenie na budowę, które zostało prawidłowo powołane w § 2 punkt 15 projektu umowy;

-art. 55 ustawy prawo budowlane oraz art. 80 § 2 ustawy prawo o notariacie, poprzez niezgodne ze stanem faktycznym twierdzeniem Komisji Odwoławczej

o braku celowości przedłożenia do pierwszego projektu aktu notarialnego decyzji

o pozwoleniu na użytkowanie, podczas gdy z treści kazusu wynika, że na działce numer [...] znajduje się budynek "oddany do użytkowania w roku 2000", a dokumentem potwierdzającym ten fakt jest właśnie pozwolenie na użytkowanie, powołane zgodnie z prawem w § 2 punkt 14 projektu umowy;

-art. 603 w zw. z art. 155 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) - zwanej dalej k.c., poprzez nieuwzględnienie skutku rozporządzającego umowy zamiany;

-art. 626 § 1 k.p.c. poprzez niezgodne ze stanem faktycznym twierdzenie, jakoby drugi projekt aktu notarialnego nie określał, że hipoteka ma charakter łączny oraz, że przy ustanawianiu hipoteki pominięto prawo użytkowania wieczystego gruntu lub też własność budynku;

-§ 10 ust. 3 rozporządzenia w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów, poprzez nieuwzględnienie w drugim projekcie aktu notarialnego, że przy wniosku wieczystoksięgowym (§10 projektu umowy) dotyczącym ustanowienia hipoteki umownej łącznej, w celu bliższego określenia treści ustanowionej hipoteki powołano we wpisie tego prawa dokładnie oznaczoną część dokumentu tj. § 8 projektu umowy, będącego podstawą wpisu, wobec czego powołaną część dokumentu (§ 8 projektu, gdzie ustanowiono hipotekę umowną łączną) uważa się za objętą częścią wpisu;

-art. 233 k.c. poprzez twierdzenie, że użytkownik wieczysty nie może swoim prawem użytkowania wieczystego rozporządzać i korzystać z gruntu z wyłączeniem innych osób w granicach, określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego oraz przez umowę o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste;

-art. 240 k.c. poprzez twierdzenie, że sam zamiar budowlany nabywcy użytkowania wieczystego jest korzystaniem z gruntu w sposób oczywiście sprzeczny z jego przeznaczeniem określonym w umowie o oddanie w użytkowanie wieczyste, zwłaszcza jeśli co do tego zamiaru nabywcy wydana już została decyzja o pozwoleniu na budowę, wskazująca, iż zamierzona przez nabywcę zabudowa jest zgodna z dotychczasową treścią umowy o oddanie w użytkowanie wieczyste;

-art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.) poprzez twierdzenie, że wpisany do rejestru zabytek, który uległ zniszczeniu w stopniu nie powodującym utraty jego wartości historycznej i artystycznej, zostaje skreślony z rejestru zabytków;

-art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. prawo budowlane, poprzez niezgodne z prawem twierdzenie, że strony umowy zamiany w przedstawionym stanie faktycznym mogą skutecznie dokonać "przeniesienia pozwolenia na budowę", podczas gdy uprawnienie do przeniesienia przysługuje wyłącznie organowi, który wydał ostateczną decyzja o pozwoleniu na budowę oraz gdy stan faktyczny kazusu nie wskazywał, że do takiego przeniesienia pozwolenia na budowę już między stronami umowy doszło;

-art. 1 ust. 1 pkt 1a, art. 6 ust. 1 pkt 2b, art. 7 ust. 1 pkt 2a i art. 10 ust. 2 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, poprzez niezgodne ze stanem faktycznym twierdzenie, że w sporządzonym drugim projekcie aktu notarialnego jako zasada nie występowało opodatkowanie umowy zamiany podatkiem od czynności cywilnoprawnych i nie powinno się pobrać podatku od czynności cywilnoprawnych;

-art. 5a ust. 3 pkt 2 ustawy o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa z dnia 8 sierpnia 1996 r. (Dz. U. Nr 106, poz. 493 ze zm.), poprzez niezgodne z prawem twierdzenie, że przepis ten wymaga zgody ministra Skarbu Państwa na obciążenie prawa użytkowania wieczystego hipoteką w przypadku gdy hipotekę ustanawia jednoosobowa spółka Skarbu Państwa, w której prawa z udziałów wykonuje minister właściwy do spraw Skarbu Państwa i na mocy postanowień umowy spółki na jej dokonanie jest wymagana zgoda zgromadzenia wspólników;

-art. 1014 § 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, poprzez niezgodne ze stanem faktycznym twierdzenie, że w sporządzonym drugim projekcie aktu notarialnego powinno się odnieść się do oświadczenia zastrzegającego uprawnienie do rozporządzania opróżnionym miejscem hipotecznym, podczas gdy ze stanu faktycznego kazusu wynika, że przed przystąpieniem stron do umowy zamiany skutecznie złożono wniosek o wykreślenie hipoteki bez oświadczenia zastrzegającego takie uprawnienie, gdy oświadczenie takie może być złożone tylko jednocześnie z wnioskiem o wykreślenie hipoteki tj. skarżąca powinna odnieść się do oświadczenia, które nie zostało złożone;

-art. 80 § 2 ustawy prawo o notariacie - w odniesieniu do obydwu sporządzonych projektów aktów notarialnych - poprzez narzucanie takich rozwiązań, które godzą w obowiązek notariusza polegający na należytym zabezpieczeniu praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność prawna może powodować skutki prawne, przykładowo: twierdzenie o braku celowości przedłożenia do pierwszego projektu aktu notarialnego decyzji o pozwoleniu na budowę i decyzji o pozwoleniu na użytkowanie, podczas gdy stan faktyczny kazusu informuje o tych dokumentach (przy charakterystyce budynku mieszkalnego), oraz gdy zabezpieczają one słuszne interesy stron umowy w zakresie prawa budowlanego; zarzucanie braku dokonania zmiany umowy ustanowienia użytkowania wieczystego, w zakresie przeznaczenia gruntu (przez strony umowy zamiany), podczas gdy strony umowy zamiany w przedstawionym stanie faktycznym nie mogą skutecznie "dokonać" zmiany umowy ustanowienia użytkowana wieczystego;

5. naruszenie art. 32 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 6, 7, 8, 75 § 1, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. oraz § 5 ust. 3 rozporządzenia w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia, poprzez zaniechanie dokonania zobiektywizowanej oceny sporządzonych projektów aktów notarialnych z uwzględnieniem poziomu prac skarżącej w stosunku do poziomu innych prac z tego samego egzaminu ocenianych przez tych samych egzaminatorów;

6. naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji, art. 74h ustawy prawo o notariacie w związku z art. 7 oraz art. 8 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i wydania orzeczenia na podstawie wszechstronnego zbadania materiału zebranego w sprawie oraz zaniechanie dokonania oceny pracy skarżącej w odniesieniu do prac innych zdających egzamin notarialny;

7. naruszenie art. 71h § 1 pkt 4 w zw. z art. 74 § 1 ustawy prawo o notariacie oraz naruszenie art. 7, 8, 24, 25 k.p.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia przez Komisję Odwoławczą postawionych zarzutów dotyczących zaistnienia w stosunku do notariusza M. W. oraz W. D. podstaw do wyłączenia ich od udziału w pracy Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] oraz zaniechanie odniesienia się do tych zarzutów w rozstrzygnięciu wydanym przez Komisję Odwoławczą (tak w tezie orzeczenia jak i w jego uzasadnieniu);

8. naruszenie art. 71h § 1 pkt 4 w zw. z art. 74 § 1 ustawy prawo o notariacie poprzez nieuwzględnienie, że sporządzone projekty aktów notarialnych oceniane były przez egzaminatorów podlegających wyłączeniu z prac Komisji [...] na czas przeprowadzenia egzaminu notarialnego, jak również poprzez nieuwzględnienie, że podlegający przedmiotowemu wyłączeniu egzaminatorzy byli obecni podczas przebiegu wszystkich części egzaminu notarialnego;

9. naruszenie art. 12 oraz art. 35 i nast. k.p.a. poprzez rozpatrywanie odwołania przez pół roku (30 października 2011 r. - data nadania pisma na Poczcie Polskiej do 27 kwietnia 2012 r. - odbiór uchwały Komisji Odwoławczej);

10. naruszenie art. 37 § 1 w zw. z art. 17 pkt 3) k.p.a. w zw. z art. 74h § 12 ustawy prawo o notariacie poprzez nieprzekazanie Ministrowi Sprawiedliwości zażalenia z dnia [...] lutego 2012 roku do Ministra Sprawiedliwości na niezałatwienie sprawy w ustawowym terminie oraz na przewlekłe prowadzenie postępowania;

11. naruszenie art. 74f § 1 ustawy prawo o notariacie i art. 74e § 4 ustawy prawo o notariacie w zw. z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 k.p.a. poprzez podtrzymanie ustalenia dokonanego przez Komisję [...], że skarżąca otrzymała wynik negatywny z egzaminu notarialnego, podczas, gdy z każdej z części egzaminu notarialnego otrzymała ona ocenę pozytywną.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o

1) uchylenie w całości zaskarżonej uchwały i wyrażenie w wyroku oceny prawnej i wskazań na podstawie art. 153 p.p.s.a. co do tego, że uchwała numer [...] Komisji [...] podlega uchyleniu, a Komisja Odwoławcza powinna ustalić, iż skarżąca otrzymała wynik pozytywny z egzaminu notarialnego przeprowadzonego w dniach 7-9 września 2011 r.,

2) zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania według norm przepisanych, ewentualnie o:

3) uchylenie zaskarżonej uchwały i przekazanie sprawy Komisji Odwoławczej do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania według norm przepisanych.

Ponadto skarżąca wniosła o:

1) na okoliczność niezgodnej z prawem subiektywności w wystawieniu ocen przez egzaminatorów, tj. przekroczenia przez nich granicy uznania i "luzu decyzyjnego", zobowiązanie Ministerstwa Sprawiedliwości do doręczenia treści prac z drugiej części egzaminu notarialnego, który odbył się w dniach 7-9 września 2011 r.

w [...] wraz z uzasadnieniami egzaminatorów do tych prac oraz porównanie doręczonych dokumentów ze sporządzonymi przez skarżącą projektami aktów notarialnych i uzasadnieniami do nich;

2) przeprowadzenie dowodów wskazanych w skardze. W obszernej (52 strony) skardze rozbudowano poszczególne zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie

W ocenie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpatrywania odwołań od wyników egzaminu notarialnego skarga M. S. nie zasługuje na uwzględnienie i winna zostać oddalona.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia podtrzymała stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej uchwale.

W piśmie z dnia 25 października 2012 r. stanowiącym replikę skarżącej na ww. odpowiedź na skargę M. S. odniosła się do argumentów organu, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Skarżąca zaakcentowała, że – przykładowo –brak jest jakiejkolwiek ustawowej podstawy do stawiania zarzutów przez egzaminatorów, a następnie podtrzymywania ich przez Komisję odwoławczą, braku obowiązkowych pisemnych pouczeń, postawione w stosunku do obu sporządzonych przez skarżącą projektów aktów notarialnych. Wskazując w tym zakresie na odpowiednie przepisy podniosła, że wynika z nich w sposób jednoznaczny, że płatnicy, którymi są notariusze wyłącznie ustnie pouczają podatników.

Z powyższych względów postawione zarzuty są w ocenie strony, bezprzedmiotowe i bezprawne(v. replika skarżącej k. 64-73 akt sądowych).

Na rozprawie przed tutejszym Sądem M. S., reprezentowana przez adwokata sprecyzowała wnioski dowodowe sformułowane w ten sposób, że wniosła o dopuszczenie dowodu z prac (z drugiej części egzaminu notarialnego) wszystkich zdających przed Komisją w [...] także wniosła o porównanie przez Sąd spornej pracy egzaminacyjnej skarżącej ze wszystkimi pracami o których dołączenie i dopuszczenie z nich dowodu wnosi.

Sad oddalił ww. wnioski dowodowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny W Warszawie zważył, co następuje:

Skarga M. S. nie zasługuje na uwzględnienie.

Egzamin notarialny przeprowadziła Komisja Egzaminacyjna z siedzibą w [...] w składzie zgodnym z art. 71 b § 1 ustawy - Prawo o notariacie. Żaden z członków Komisji nie podlegał wyłączeniu z prac Komisji z przyczyn wskazanych przez przepis art. 71 h P.n., na co zostały złożone stosowne oświadczenia jej członków. Zatem został zachowany wymóg z art. 74 § 1 Prawa o notariacie.

Egzamin notarialny polegał, zgodnie z art. 74 § 3 P.n., na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, w tym wiedzy i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu: materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, prawa finansowego, prawa prywatnego międzynarodowego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego, prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu notarialnego oraz innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu notariusza i etyki tego zawodu.

Zgodnie z art. 74 § 4 P.n. egzamin notarialny składał się z trzech części pisemnych. Pierwsza część egzaminu notarialnego polegała na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 100 pytań zawierających po 3 propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna była prawidłowa, oraz z karty odpowiedzi. Zdający mógł wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznaczał na karcie odpowiedzi. Za każdą prawidłową odpowiedź zdający uzyskiwał 1 punkt (art. 74d § 1 P.n.). Prawidłowość odpowiedzi

oceniana była według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu notarialnego (§ 2 art. 74d). Z tej części egzaminu skarżąca otrzymała ocenę dobrą.

Stosownie do § 3 art. 74d P.n. druga część egzaminu notarialnego składała się z 2 zadań polegających na opracowaniu dwóch projektów aktów notarialnych na podstawie opisanych przypadków (kazusów). Podczas rozwiązywania zadań z części drugiej egzaminu zadający, zgodnie z art. 74 § 8 P.n.) mógł korzystać z tekstów aktów prawnych i komentarzy oraz orzecznictwa. Z tej części egzaminu M.

S. otrzymała za sporządzenie pierwszego projektu aktu notarialnego ocenę dostateczny, przy dwóch ocenach cząstkowych również dostatecznych. Natomiast za

sporządzenie drugiego projektu aktu notarialnego otrzymała ocenę niedostateczną przy dwóch ocenach cząstkowych również niedostatecznych.

Z tej części egzaminu oceny cząstkowe wystawili egzaminatorzy uzasadniając je i przekazując niezwłocznie te oceny z uzasadnieniami Przewodniczącemu Komisji, zgodnie z art. 74e § 3 P.n.

Trzecia część egzaminu notarialnego polegała, zgodnie z art. 74d § 4 P.n., na opracowaniu opinii prawnej na podstawie przedstawionego problemu prawnego. Z tej części egzaminu M. S. otrzymała ocenę dostateczną.

Zgodnie z art. 74 § 6 P.n. członkowie komisji dokonali oceny za część drugą egzaminu notarialnego przy zastosowaniu następującej skali ocen: oceny pozytywne: celująca (6), bardzo dobra (5), dobra (4), dostateczna (3); ocena negatywna - niedostateczna (2).

Ostateczną ocenę z prac skarżącej z tej części egzaminu stanowiła średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka Komisji sprawdzającego te prace przy czym (zgodnie z art. 74e § 4 P.n.) oceny pozytywne to: celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 5,51 do 6,00; bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 4,51 do 5,50; dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,51 do 4,50; dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,00 do 3,50; ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi poniżej 3,00

Z powyższych względów Sąd nie podziela poglądu skarżącej, że z uwagi na uzyskanie z drugiej części egzaminu notarialnego dwóch ocen- jednej pozytywnej(3) i jednej negatywnej (2) uznać należy, że z każdej części egzaminu notarialnego otrzymała ocenę pozytywną (v. skarga k 27 -28 akt sądowych).

Faktem jest, że art. 74 § 4 P.n. reguluje jedynie sposób wystawienia oceny za każde z zadań drugiej i trzeciej części egzaminu i wskazuje, że stanowi ona średnią ocen cząstkowych wystawionych przez każdego sprawdzającego pracę. Po sprawdzeniu każdego zadania przez dwóch egzaminatorów i wystawieniu średniej za każde z zadań wystawione są zatem dwie oceny za drugą część egzaminu, zaś art. 74 f § 1 P.n. stanowi, że przy ustaleniu wyniku egzaminu za każde z zadań musi być wystawiona jedna ocena. Ponieważ średnia arytmetyczna za sporządzenie dwóch projektów aktów w ramach drugiej części egzaminu wynosiła poniżej 3 (3+2:2=2,5) skarżąca otrzymała ocenę negatywną (2). Przyjęcie poglądu skarżącej prowadziłoby do pominięcia, że jedno z zadań zostało wykonane w sposób całkowicie nieprawidłowy.

Reasumując ten wątek rozważań należy stwierdzić, że zgodnie z art. 74e § 2 ustawy - Prawo o notariacie, oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej i trzeciej egzaminu notarialnego dokonali niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu.

Zgodnie z art. 74f § 1 P.n. pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną. Ponieważ skarżąca otrzymała z części drugiej egzaminu ocenę negatywną, nie mogła uzyskać z całego egzaminu wyniku pozytywnego.

Komisja, zgodnie z § 2 cytowanego przepisu, podjęła uchwałę o wyniku egzaminu notarialnego większością głosów obecnych członków. Komisja wydała zdającej uchwałę, a jej odpis przesłała Ministrowi Sprawiedliwości, Prezesowi Krajowej Rady Notarialnej oraz dołączyła do akt osobowych zdającej.

Stosownie do wymagań art. 74g § 1 P.n. z przebiegu egzaminu notarialnego sporządzono niezwłocznie protokół, który podpisali członkowie komisji uczestniczący w egzaminie notarialnym. Członkowie komisji nie zgłosili uwag do protokołu, a następnie zgodnie z § 2 dokumentację związaną z przeprowadzeniem egzaminu notarialnego, po jego zakończeniu, Przewodniczący Komisji przekazał właściwej radzie izby notarialnej, z czego sporządził protokół. Kopię protokołu z przebiegu egzaminu oraz kopię protokołu z przekazania dokumentacji Przewodniczący Komisji przekazał Ministrowi Sprawiedliwości w terminie 7 dni od dnia sporządzenia.

M. S. w trybie art. 74h § 1 wniosła od uchwały Komisji odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w zakreślonym tym przepisie terminie, która to Komisję Minister Sprawiedliwości powołał zgodnie z § 2 tego przepisu.

Do składu Komisji Odwoławczej Minister Sprawiedliwości (na podstawie art. 74h § 3 P.n.) wskazał 5 członków, a Krajowa Rada Notarialna 4 członków, spośród osób, których wiedza i doświadczenie dają rękojmię rzetelnego rozpoznania odwołań.

Żaden ze wskazanych członków Komisji Odwoławczej nie podlegał wyłączeniu z prac tej Komisji (art. 74h § 7 P.n.) i w tym zakresie członkowie Komisji Odwoławczej złożyli stosowne oświadczenia zgodnie z § 8 wymienionego przepisu.

Zgodnie z art. 74h § 9 P.n., do zadań Komisji Odwoławczej należało rozpatrzenie odwołań od wyników egzaminu notarialnego. Komisja Odwoławcza rozpatrzyła odwołanie skarżącej w zakresie wskazanym przez wymieniony przepis z jednoczesnym uwzględnieniem § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (Dz. U. Nr 114, poz. 955).

Komisja Odwoławcza podjęła uchwałę o wyniku egzaminu M. S. utrzymującą w mocy uchwałę I instancji, zgodnie z art. 74h § 10 P.n., większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy członków tej Komisji.

Egzamin notarialny został więc przeprowadzony z zachowaniem wskazanych wymagań formalnych P.n. i rozporządzenia.

W odniesieniu do Komisji Egzaminacyjnej I skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności, które wskazywałyby na konieczność wyłączenia dwóch egzaminatorów: W. D. i M. W. ze składu Komisji Egzaminacyjnej I stopnia na mocy art. 74h § 1 pkt 4 P.n., stanowiącego, że z prac komisji kwalifikacyjnej na czas przeprowadzania egzaminu wstępnego podlega wyłączeniu członek komisji kwalifikacyjnej, jeżeli kandydat zakwalifikowany do egzaminu wstępnego jest osobą pozostającą wobec niego w stosunku osobistym innego rodzaju, który mógłby wywoływać wątpliwości co do bezstronności członka komisji kwalifikacyjnej.

Okoliczność, że obaj egzaminatorzy byli także prowadzącymi zajęcia podczas aplikacji notarialnej (w zajęciach tych uczestniczyła również skarżąca) nie stanowi podstawy do ich wyłączenia od udziału w pracach komisji egzaminacyjnych. Przepisy ustawy Prawo o notariacie nie zawierają takiej okoliczności wśród podstaw wyłączenia egzaminatora. Ponadto okoliczność ta była znana skarżącej przed egzaminem, ponieważ komisje egzaminacyjne I stopnia powoływane są przez Ministra Sprawiedliwości, zgodnie z art. 74 § 1 w zw. z art. 71 b P.n. i art. 74a P.n. Skarżąca argumentu o konieczności wyłączenia obu członków Komisji I stopnia nie podnosiła przed egzaminem ani bezpośrednio po egzaminie (kiedy już miała znać łamanie przez egzaminatorów zasad prowadzenia egzaminu), a dopiero po uzyskaniu informacji, że nie zdała egzaminu notarialnego. Jednocześnie skarżąca nie wykazała, że wymienieni członkowie Komisji przed otwarciem kopert znali kody skarżącej i jaki to miało wpływ na wynik egzaminu.

Ustawa - Prawo o notariacie zawiera upoważnienie dla Ministra Sprawiedliwości do określenia w drodze rozporządzenia m.in. trybu i sposobu działania Komisji Odwoławczej (art. 74h § 14 pkt 4 ustawy). Minister Sprawiedliwości, na podstawie tej delegacji wydał rozporządzenie z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (Dz. U. Nr 114, poz. 955). W § 5 rozporządzenia został uregulowany sposób postępowania Komisji Odwoławczej.

W przepisie art. 74h § 12 P.n. podkreślano, że do postępowania przed Komisją Odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Odpowiednie stosowanie przepisów polega na tym, że niektóre z nich stosowane są wprost, inne ulegają modyfikacji, a jeszcze inne w ogóle nie mogą być stosowane, zaś ocena zakresu odpowiedniego stosowania przepisu powinna uwzględniać systematykę i cele regulacji, w obrębie której dany przepis ma być odpowiednio zastosowany. Odpowiednie zastosowanie przepisów z jednej regulacji prawnej w innej regulacji w żadnym wypadku nie może niweczyć rozwiązań przyjętych w regulacji, w której te przepisy mają być stosowane.

Zdaniem Sądu, Uchwała Komisji podjęta po rozpatrzeniu odwołania tworzy nowy stan prawny, który musi pozostawać w zgodzie z odpowiednimi unormowaniami ustawowymi, w szczególności z przepisami ustawy - Prawo o notariacie, określającymi cel egzaminu notarialnego i kryteria oceny.

Związanie organu odwoławczego zakresem zaskarżenia i treścią podniesionych zarzutów, nie oznacza braku kompetencji do dokonania kompleksowej oceny zaskarżonej pracy egzaminacyjnej, w szczególności do oceny jakie znaczenie dla końcowego rezultatu postępowania mają uwzględnione (w razie stwierdzenia ich zasadności) zarzuty osoby odwołującej się.

Według Sądu, w rozpatrywanej sprawie Komisja Egzaminacyjna II stopnia procedowała w ramach zaskarżonej części egzaminu i w ramach zarzutów podniesionych przez skarżącą. Fakt, że działając w takich ramach organ całościowo spojrzy na pracę egzaminacyjną, nie oznacza wyjścia poza granice odwołania, gdyż w ramach zarzutów odwołania kontrola polega na dokonaniu oceny, z uwzględnieniem wszystkich elementów, które mają wpływ na taką ocenę zaskarżonej części pracy. W ocenie Sądu nawet posłużenie się innymi niż Komisja I stopnia argumentami dowodzi rozpoznania sprawy w sposób autonomiczny i dziać się to może w granicach postawionych zarzutów.

Skarżąca otrzymała z projektów aktów notarialnych w ramach drugiej części egzaminu ocenę niedostateczną. W wyniku rozpoznania sprawy przez organ odwoławczy nie nastąpiło pogorszenie sytuacji procesowej skarżącej. Organ po przeprowadzeniu postępowania utrzymał ocenę niedostateczną z zaskarżonej części egzaminu. Postępowanie nie doprowadziło jednocześnie do pogorszenia sytuacji w częściach niezaskarżonych.

Zatem zarzut naruszenia art. 139 k.p.a. należy uznać za niezasadny.

Komisja Odwoławcza opisała pracę skarżącej (oba zadania z części drugiej - projekty aktów notarialnych) wskazując na uchybienia, które w jej ocenie, tak jak w ocenie egzaminatorów, nie kwalifikowały zadania pierwszego na ocenę wyższą aniżeli dostateczna, a zadania drugiego na ocenę pozytywną (w punktacji 3 do 6).

Nie dokonując oceny prac skarżącej, lecz wyłącznie mając je na uwadze, jako stan faktyczny sprawy, należy podzielić argumentację Komisji Odwoławczej, co do istotnych jej stwierdzeń. Wnioski Komisji (w części zasadniczej pokrywające się z wnioskami egzaminatorów) zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione.

Trafne wywody merytoryczne zawarte w zakwestionowanej uchwale pozwalają na pominięcie i nieprzytaczanie w tym miejscu ponownie argumentów dotyczących mankamentów prac sporządzonych przez skarżącą.

W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena rozwiązań zadań z części drugiej egzaminu notarialnego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji.

Egzamin notarialny ma sprawdzić przygotowanie kandydata do samodzielnego dokonania czynności notarialnych (najpierw na stanowisku asesora notarialnego, a następnie- notariusza).

Prowadzenie przez notariusza praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi.

Odnosząc się do zarzutu braku powinności zawierania w treści aktu notarialnego pouczenia o przysługującym organowi podatkowemu prawie do określenia, podwyższenia lub obniżenia wartości przedmiotu czynności prawnej należy wskazać, że przedmiotowy zarzut skarżącej polega na nieporozumieniu związanym z pojmowaniem istoty egzaminu notarialnego. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata.

Choć należy zgodzić się z M. S., że nie ma prawnego obowiązku pouczenia "pisemnego" tj. zawarcia takiego pouczenia w treści aktu notarialnego, to jednak - jak sama skarżąca słusznie wskazuje - jest obowiązek udzielenia ustnego pouczenia. Nie było więc możliwe sprawdzenie wiedzy skarżącej w tym zakresie niż przez wskazanie w pisemnej pracy informacji o jakich konkretnie przepisach poucza hipotetycznego klienta kancelarii.

Tymczasem skarżąca nie poczyniła w pracy egzaminacyjnej żadnej adnotacji (uwagi), że dokonała ustnych pouczeń o treści konkretnych przepisów co świadczy o tym, że M. S. nie wykazała, iż znane są jej obowiązki spoczywające na notariuszu sporządzającym przedmiotowy akt.

W tym stanie rzeczy powyższy zarzut zmierzający do wykazania, że zarówno Komisja Egzaminacyjna jak i Komisja Egzaminacyjna II stopnia rażąco naruszyły prawo, gdyż w sprzeczności z przepisami ustaw i rozporządzeń wskazały jako błąd brak przedmiotowych zapisów, nie jest zasadny.

Oddalając wnioski dowodowe skarżącej Sąd miał na uwadze, że uzupełniające dowody z dokumentu, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., jest dopuszczalne tylko w sytuacji, gdy dowód ten będzie pozostawał z oceną legalności zaskarżonego aktu.

Dopuszczenie dowodu z uchwał dotyczących wyników egzaminu notarialnego innych osób (a tego domagała się skarżąca), nie znajduje oparcia w art. 106 § 3 p.p.s.a. gdyż nie dotyczy rozstrzygniętej sprawy, tylko innej, która nie jest przedmiotem sądowej kontroli i wobec tego taki dowód nie ma waloru uzupełniającego w rozpoznawanej sprawie. Okoliczności, które zadecydowały o przyznaniu ocen pozytywnych w innych postępowaniach dotyczących egzaminu notarialnego uchylają się spod kontroli sądowej w niniejszej sprawie, a omawianie przez Sąd okoliczności związanych z pracą innej osoby stanowiłoby wyjście poza granice sprawy będącej przedmiotem rozstrzygnięcia (v. art. 134 § 1 p.p.s.a.) (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2012 r. sygn. akt II GSK 1807/11).

Nie można zatem podzielić zarzutu skarżącej, iż doszło do naruszenia art. 32 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, albowiem- jak już wspomniano wyżej- każda praca jest oceniana indywidualnie a porównywanie prac z pracami innych osób prowadziłoby w konsekwencji do ponownego, nieuprawnionego (bo wykraczającego poza granice sprawy) procedowania przez organ rozpoznający niniejszą sprawę administracyjną.

Co do zarzutu naruszenia art. 12 i 35 k.p.a. to skarżąca nie wykazała, że niewątpliwie długie rozpoznanie sprawy przez organ mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Samo wykazanie naruszenia powyższych przepisów przez organ nie stanowi w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. podstawy do uchylenia zaskarżonej uchwały.

Należy przy tym dodać, że postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia wyznaczyła termin załatwienia sprawy do [...] kwietnia

2012 r. Terminu tego dotrzymała wydając w dniu [...] marca 2012 r. zaskarżoną uchwałę.

Reasumując Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu notarialnego.

Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.

Mając na uwadze powyższe, skargę M. S.należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.