Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Wilk Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Protokolant Aneta Stefaniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2010 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską oddala skargę

Decyzją Nr [...] z dnia [...] listopada 2009 r. Minister Sprawiedliwości po rozpoznaniu odwołania R. W. od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2009 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku wstępnego na aplikację radcowską utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Pan R. W. w dniu [...] września 2009 r. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przed Komisją Egzaminacyjną ds. aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...].

Po sprawdzeniu testu kandydata Komisja ustaliła, że uzyskał on z egzaminu 99 punktów, co w świetle art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych jest wynikiem negatywnym i podjęła uchwałę Nr [...] z dnia [...] września 2009 r. w powyższym przedmiocie.

Pan R. W. odwołał się od tej uchwały do Ministra Sprawiedliwości, domagając się jej zmiany lub uchylenia, stwierdzenia wadliwości kwestionowanego przez niego pytania egzaminacyjnego oraz wydanie decyzji, która umożliwi Radzie Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] dokonanie wpisu na prowadzoną przez Radę listę aplikantów radcowskich.

Według oceny wnoszącego odwołanie, pytanie testowe nr 84 nie zawiera żadnej prawidłowej odpowiedzi. Wskazana w kluczu jako prawidłowa odpowiedź "c" nie precyzowała, czy chodzi o kategorię praw autorskich osobistych czy praw autorskich majątkowych. Jest to o tyle istotne, że na prawa osobiste autorskie nie można rozszerzyć wspólności majątkowej.

Minister Sprawiedliwości nie uwzględnił odwołania Pana R. W. i decyzją z [...] listopada 2009 r. zaskarżoną uchwałę utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, iż ponownie merytorycznie rozpatrzył i rozstrzygnął całokształt niniejszej sprawy oraz ocenił wszystkie dowody dotyczące egzaminu w zakresie jego przygotowania oraz przebiegu. Nie stwierdzając żadnych uchybień Minister Sprawiedliwości podał, że egzamin, którego Pan W. był uczestnikiem przeprowadzony został zgodnie z wymogami przewidzianymi w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1059 ze zm.) i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego (Dz. U. Nr 91, poz. 749).

Uzyskany przez Pana W. wynik 99 punktów jest wynikiem negatywnym.

Odnosząc się zaś do zarzutów odwołującego się dotyczących pytania nr 84 organ podniósł, iż pytanie do dotyczyło problematyki małżeńskich ustrojów majątkowych, które zostały wyczerpująco uregulowane w Dziale III Tytułu I Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "c" oparta na art. 49 k.r.o. Skarżący zaś udzielił odpowiedzi "B". Analiza ww. przepisu oraz poprzedzających go art. 31 i 33 k.r.o. a także porównanie ich z treścią pytania nr 84 jednoznacznie pokazuje, że posłużono się w nim identycznymi sformułowaniami, jakich użył ustawodawca w przepisach kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dotyczących małżeńskich ustrojów majątkowych.

Prawidłowa w kluczu odpowiedź "C" nie akcentuje rozróżnienia praw autorskich o charakterze osobistym i praw autorskich o charakterze majątkowym, jednak dla wprowadzenia takiego rozróżnienia nie było uzasadnienia. Pytanie nr 84 dotyczyło umów majątkowych małżeńskich, co wprost zostało w nim wyrażone. Tym samym w pytaniu chodziło o te prawa autorskie i pokrewne, które mają charakter majątkowy.

Minister Sprawiedliwości podkreślił, że dla kandydata na aplikanta, mającego ukończone wyższe studia prawnicze z tytułem magistra, nie może być wątpliwe, że przedmiotem umów majątkowych mogą być wyłącznie dobra o charakterze majątkowym. Prawa osobiste (niemajątkowe) nie należą do jakiegokolwiek majątku ani osobistego ani też objętego wspólnością.

Zdaniem organu skarżący błędnie również interpretuje normę wynikającą z art. 49 § 1 pkt 3 k.r.o., że nie można przez umowę majątkową małżeńską rozszerzyć wspólności majątkowej na prawa niezbywalne, do której to kategorii (według skarżącego) należy zaliczyć również prawa osobiste autorskie.

Jak wspomniano w Dziale III kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zatytułowanym "Małżeńskie ustroje majątkowe" znajdują się przepisy dotyczące praw o charakterze majątkowym. Z tego względu w cytowanym art. 49 § 1 pkt 3 k.r.o. jest mowa wyłącznie o prawach niezbywalnych o charakterze majątkowym.

Niezasadnie podnosi skarżący, że do wyboru prawidłowej odpowiedzi w pytaniu 84 należało znać ustawę o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawę – Prawo własności przemysłowej.

Znajomość przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego była wystarczająca dla wyboru właściwej odpowiedzi.

Minister Sprawiedliwości dodatkowo podkreślił, że odpowiedzi "A" i "B" na pytanie nr 84 były bezspornie nieprawidłowe. Na poparcie powyższego stwierdzenia organ przytoczył treść art. 49 § 1 pkt 1 k.r.o. oraz art. 49 § 1 pkt 5 k.r.o. Jeśli u skarżącego podczas egzaminu wystąpiłyby ewentualne wątpliwości co do odpowiedzi "C", to w żadnym stopniu nie mogły one mieć wpływu na wybór jednej z pozostałych odpowiedzi. Odpowiedź "B" wybrana przez skarżącego jest jednoznacznie nieprawidłowa, a do takiej oceny wystarcza literalna znajomość art. 49 § 1 pkt 5 k.r.o.

Na decyzję z dnia [...] listopada 2009 r. Pan R. W. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia w całości jako naruszającej prawo oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zdaniem skarżącego, pytanie nr 84 nie zostało prawidłowo sformułowane, gdyż żadna z podanych w nim propozycji odpowiedzi nie jest prawidłowa. W tym stanie rzeczy doszło do naruszenia art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Wobec tego, że nie da się już zastąpić takiego pytania innym pytaniem, w opinii skarżącego za każdą odpowiedź inną niż w podanym kluczu powinien być przyznany jeden punkt, albowiem takie pytanie jest sprzeczne z ustawą i powinno być traktowane jako niebyłe.

Ponadto w kluczu uznaje się odpowiedź będącą de facto "najbliżej prawdy" i w takiej formie pytanie uchybia wymogowi by jedna odpowiedź była prawidłowa a nie najbliższa prawdy. Z uwagi na powyższe uchybienia zakwestionowane pytanie powinno być uznane na korzyść zdającego niezależnie od udzielonej odpowiedzi.

Wskazując na nieprecyzyjne sformułowanie pytania nr 84 skarżący powtórzył podnoszoną w toku postępowania administracyjnego argumentację o niewłaściwym nieuznaniu udzielonej przez niego odpowiedzi na wskazane wyżej pytanie.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, z 2002 r., poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, stosownie do stanu prawnego z daty podjęcia aktu lub czynności a nie według przesłanek celowości czy słuszności.

Ponadto, w świetle art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze powyższe kryteria Sąd uznał, że skarga Pana R. W. nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Postępowanie konkursowe na aplikację radcowską w 2009 r. przeprowadzone zostało według nowych zasad przewidzianych w znowelizowanej ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1059 ze zm.) oraz w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej oraz przeprowadzenia egzaminu wstępnego (Dz. U. Nr 91, poz. 749).

W tym postępowaniu Komisja Egzaminacyjna, przed którą odbywa się egzamin jest organem I instancji, natomiast Minister Sprawiedliwości jest organem wyższego stopnia w stosunku do komisji. Po przeprowadzeniu egzaminu komisja ustala wynik kandydata w drodze uchwały, zaś od tej uchwały służy kandydatowi odwołanie dotyczące wyniku jego egzaminu do Ministra Sprawiedliwości (art. 3310 ust. 3 ustawy o radcach prawnych).

W myśl art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się ze 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat otrzymuje jeden punkt. Pozytywny wynik z egzaminu otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów (art. 339 ust. 3 ustawy).

Przepis art. 331 ust. 3 cytowanej ustawy stanowi, że egzamin wstępny polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego, prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu adwokackiego, radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej.

Mając na uwadze zacytowane wyżej przepisy Sąd uznał, że zarzuty skarżącego odnośnie wadliwego sformułowania pytania nr 84 nie zasługują na uwzględnienie.

Minister Sprawiedliwości jako organ drugoinstancyjny ponownie rozpoznał sprawę w jej całokształcie, zbadał, czy spełnione zostały wszystkie wymogi ustawowe dotyczące egzaminu konkursowego, w którym uczestniczył skarżący a także merytorycznie ustosunkował się do zarzutów skarżącego dotyczących pytania 84 z testu egzaminacyjnego. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, iż organ działał zgodnie z treścią art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a.

Wbrew twierdzeniom skarżącego nie doszło do naruszenia art. 331 ust. 3 oraz art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

Sąd podzielił w całości argumentację organu, iż zakwestionowane pytanie dotyczyło wyłącznie problematyki z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego, a ta materia wchodziła w zakres przedmiotowy egzaminu, wskazany w ww. art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych. Prawidłowe udzielenie odpowiedzi wymagało znajomości przepisów zawartych w Dziale III Tytułu I k.r.o., regulujących zagadnienie małżeńskich ustrojów majątkowych. Do najczęściej spotykanych należy wspólność ustawowa, zdefiniowana w art. 31 k.r.o. W art. 33 ustawodawca wskazał 10 kategorii praw należących do majątku osobistego każdego z małżonków. Wśród nich pod poz. 9 znalazły się "prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy". Kodeks rodzinny i opiekuńczy w dziale III dopuszcza też możliwość regulowania stosunków majątkowych między małżonkami poprzez zawieranie umów majątkowych (intercyz).

Zgodnie z art. 47 § 1 k.r.o. "małżonkowie mogą poprzez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków (umowa majątkowa)".

Jeżeli chodzi o intercyzę polegającą na rozszerzeniu wspólności ustawowej to jest ona dopuszczalna jednakże nie do wszystkich praw wchodzących w skład majątku odrębnego małżonków, które jak wspomniane zostało ustawodawca wymienił w art. 33 k.r.o. Świadczy o tym treść art. 49 § 1 k.r.o., który wyczerpująco podaje w stosunku do jakich praw jest to ustawowo zakazane.

Wśród nich nie znalazły się prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy. Oznacza to, że w przypadku tych praw można poprzez umowę objąć je wspólnością ustawową (w myśl zasady "co nie jest zakazane, jest dozwolone").

Oczywiście, jak słusznie argumentuje Minister Sprawiedliwości, chodzi tylko o prawa autorskie majątkowe, bo prawa osobiste autorskie są ściśle związane z osobą twórcy i nie mogą być przedmiotem obrotu prawnego. Tak więc jedyną poprawną odpowiedzią w pytaniu nr 84 była odpowiedź "C" a nie odpowiedź "B", którą zakreślił skarżący. Pytanie zostało sformułowane prawidłowo, albowiem autor testu, aby uniknąć wątpliwości posłużył się językiem ustawy. Uzupełniająco należy dodać, iż w błędzie pozostaje skarżący utożsamiając prawa niezbywalne z art. 49 § 1 pkt 3 z osobistymi prawami twórcy. Chodzi bowiem w tym wypadku o prawa niezbywalne ale majątkowe (np. użytkowanie art. 254 k.c.) a nie osobiste.

Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zarzuty skargi są niezasadne, dlatego też na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.