Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia NSA Anna Apollo Sędzia NSA Małgorzata Grzelak (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 19 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Bk 27/21 w sprawie ze skargi M. A. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. A. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, wyrokiem z 19 lutego 2021 r., sygn. I SA/Bk 27/21, oddalił skargę M. A. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2020 r. w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne.

Treść uzasadnienia tego wyroku oraz innych przywołanych w niniejszym orzeczeniu dostępna jest w serwisie internetowym CBOSA (orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej zwanej p.p.s.a.):

I. naruszenie przepisów prawa materialnego:

1. art. 28 ust. 1-3 pkt 3, 5, 6, ust. 3a, ust. 3b i ust. 4 ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2016.963 t.j. z dnia 1 lipca 2016 r.) w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.2003.141.1365 z dnia 2003.08.13) poprzez ich niezastosowanie i dokonanie błędnej subsumcji do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, poprzez ustalenie, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne do zastosowania instytucji umorzenia należności z tytułu składek; błędnym ustaleniu, że nie zachodzą określone w art. 28 ust. 1- 3 pkt 3, 5, 6, ust. 3a, ust. 3b i ust. 4 u.s.u.s. okoliczności uzasadniające umorzenie należności składkowych, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że w stosunku do Skarżącego zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, albowiem Skarżący nie posiada majątku, z którego można by prowadzić egzekucję, postępowania egzekucyjne wobec Skarżącego zostały umorzone przez komornika z uwagi na bezskuteczność egzekucji, a tym samym zachodzi okoliczność uzasadniająca umorzenie należności składkowych.

II. obrazę przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 1 § 1 i art. 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art.6, art. 7, art. 11, art. 64 ust. 2, art. 77 §1, art. 80, art. 104 i art. 107 § 1 i § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 30 poz. 168 z późn. zm.) przez błędne przyjęcie, że w toku prowadzonego postępowania wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały rozstrzygnięte, podczas gdy, nie został uwzględniony słuszny interes Skarżącego; zaniechano wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, nie uwzględniono słusznego interesu obywatela, nie pogłębiano prowadzonym postępowaniem zaufania do organów, a w szczególności w sposób niezgodny z obowiązujący przepisami ustalono brak przesłanek zastosowania umorzenia należności tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 1 - 3 pkt 3, 5, 6, ust. 3a, ust. 3b i ust. 4 u.s.u.s. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak również, że organy w sposób szczegółowy odniosły się do wszystkich zarzutów formułowanych na etapie postępowań odwoławczych oraz zawartych w skardze oraz braku w uzasadnieniu decyzji co do faktów, które uznał za udowodnione i przyczyn z powodu, których dowodom i zarzutom Odwołującego odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej, w tym dowodów o bezskuteczności prowadzonych postępowań egzekucyjnych wierzytelności Skarżącego; nie wzięto pod uwagę, że zaległości powstały w istocie bez udziału i winy Skarżącego, a przy znacznym udziale podmiotów trzecich.

Wskazując na powyższe skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Ponadto skarżący wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.

W motywach wskazano argumenty przemawiające za uwzględnieniem wniesionego środka zaskarżenia.

Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę wystąpienie przesłanek nieważności postępowania. W tej sprawie sąd nie stwierdza wystąpienia jakiejkolwiek przesłanki nieważności postępowania. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa (por. uchwała pełnego składu sędziów NSA z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).

Odnosząc się do zarzutów należy w pierwszej kolejności stwierdzić, że ani w petitum skargi kasacyjnej, ani w uzasadnieniu podniesionych zarzutów naruszenia prawa materialnego pełnomocnik skarżącego nie wskazał, na czym miałaby polegać błędna wykładnia tych przepisów. Nie podał także jak, w jego ocenie, miałaby brzmieć prawidłowa wykładnia wskazanych przepisów. Tym niemniej Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni tych przepisów słusznie przyjmując, iż skarżący nie wykazał, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie. Wbrew podniesionemu zarzutowi, nie doszło także do naruszenia przepisów procesowych (pkt II.1 petitum). Sąd pierwszej instancji zasadnie uczynił akceptując, jako prawidłowe i nienaruszające przepisów proceduralnych postępowanie przed organem. Odzwierciedleniem powyższego jest treść wydanych przez organ decyzji w których szczegółowo opisano zarówno przeprowadzone postępowanie dowodowe, jak również dokonano w nich prawidłowej subsumpcji zastosowanych przepisów, a końcowa ocena zgromadzonego materiału nie nosi cech dowolności.

W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2020 r.

l GSK 1635/18 zostały zawarte tezy, które skład orzekający w niniejszej sprawie w całości przyjmuje za własne: W postępowaniu toczącym się wskutek złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art 28 ust. 2 i 3 oraz art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości. Umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych. Wskazać również należy, że umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Toteż, dbając o stan finansów funduszów emerytalno - rentowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych musi każdorazowo ważyć zasadność podejmowanego rozstrzygnięcia.

WSA w Białymstoku prawidłowo przyjął, iż zgromadzony w toku przeprowadzonego postępowania materiał dowodowy oraz jego ocena nie potwierdziły, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną czy zdrowotną skarżącego nie jest on w stanie spłacić zaległości wobec ZUS-u, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Nie legitymuje się także orzeczoną niezdolnością do pracy ani orzeczonym stopniem niepełnosprawności. Jednocześnie po jego stronie nie istnieją żadne przeszkody zdrowotne uniemożliwiające lub ograniczające możliwości osiągania dochodów, bowiem na potwierdzenie swojej sytuacji zdrowotnej nie przestawił żadnej dokumentacji medycznej, w tym takiej, z której wynikałoby, że jest niezdolny do pracy. Wskazywał jedynie, że ma kłopoty z kręgosłupem. W wyroku z dnia 23 czerwca 2020 r. w sprawie o sygn. I GSK 291/20 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że nie każda choroba zobowiązanego umożliwia umorzenie zaległych składek, lecz tylko taka, która pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ze składanych wniosków i dokumentów wynika, że dłużnik pracuje dorywczo i co miesiąc osiąga dochód. Zatem posiada możliwości pozyskiwania środków pieniężnych i poprawy sytuacji jego rodziny. To z kolei wskazuje, że nie ma przeciwwskazań do podjęcia przez niego pracy zarobkowej. Skarżący ma 41 lat, czyli do osiągnięcia wieku emerytalnego zostały mu 24 lata aktywności zawodowej, co daje organowi uzasadnioną podstawę do przypuszczeń, że skarżący będzie jeszcze (na przestrzeni kilkunastu lat) czynny zawodowo. Zatem będzie osiągał dochody, które pozwolą na stopniową, ale sukcesywną spłatę całości zadłużenia. Jak ustalił organ, co trafnie zaaprobował Sąd pierwszej instancji, skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z (obecnie żoną) J. A., która jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych, jako pracownik od 1 października 2020 r. - w przeciwieństwie do skarżącego, który nie był zgłoszony do ubezpieczeń i według jego oświadczeń uzyskiwał dochód wyłącznie z prac dorywczych. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca przy tym uwagę i czyni to w kontekście argumentów podnoszonych przez skarżącego (choć nie popartych żadnymi dowodami) o jego kłopotach zdrowotnych związanych z kręgosłupem, że każda osoba, która ma prawo do ubezpieczenia zdrowotnego (np. z tytułu umowy o pracę) może do niego dopisać swojego współmałżonka. Dzięki temu osoba, mimo że nie jest ubezpieczona w ZUS, może korzystać ze świadczeń publicznej służby zdrowia. Tym samym, informacje o ewentualnym leczeniu skarżącego kasacyjnie, które uniemożliwia podjęcie przez niego pracy zarobkowej mógł wykazać już na etapie postępowania przed organem.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

Jednocześnie, wyjątkowo i na marginesie dotychczasowych rozważań, Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że nie można uznać za prawidłowy argument organu na poparcie oceny stanu majątkowego osoby ubiegającej się o umorzenie należności mianowicie stwierdzenie zawarte na stronie 14 zaskarżonej decyzji cyt. (...) nie wspominając, że jest Pan reprezentowany przez pełnomocnika i należy domniemywać, że nie jest to pomocą pro bono, więc ponosi Pan również koszty związane z pełnomocnictwem udzielonym Panu A.O."

Po pierwsze, umowa o świadczenie usługi prawnej (w tym wysokość wynagrodzenia) może mieć różną treść i nie podlega ocenie organu na gruncie niniejszej sprawy. Po drugie, udzielana pomoc prawna w sprawach w których jedną ze stron jest obywatel, a drugą organ administracji publicznej, stanowi nie tylko - szeroko rzecz ujmując - urzeczywistnienie prawa obywatela do rzetelnie przeprowadzonej procedury, ale również stanowi (co do zasady) pomoc dla organu, bowiem podejmowane przezeń czynności i podane prawne argumenty są dla strony zrozumiałe, wszak adwokat lub radca prawny wyjaśnia mandantowi ich znaczenie, co w efekcie może prowadzić również do zakończenia postępowania już na etapie postępowania przed organem I instancji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).