Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant starszy referent Damian Szczurowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2020 r. sprawy ze skargi C.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] .

Decyzją z dnia [...] r. znak; [...] Prezydent W. przyznał C. G. prawo do zasiłku rodzinnego na dziecko D. G. od dnia 1 listopada 2011 r. do dnia 31 października 2012 r. w kwocie 98 zł miesięcznie oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego jednorazowo w kwocie 100 zł.

Pismem z dnia [...] r. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego poinformował organ I instancji, że w stosunku do świadczeń przyznanych stronie, w okresie od 1 stycznia 2009 r. do 30 listopada 2009 r. oraz od 1 lipca 2010 r. znajdowały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Mąż strony podlegał bowiem ustawodawstwu innego Państwa Członkowskiego Unii Europejskiej. Na mocy przepisów wspólnotowych wnioskodawczyni jest uprawniona do świadczeń rodzinnych w [...] w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują w innym Państwie Członkowskim, tak jakby zamieszkiwali oni na terytorium tego państwa. W konsekwencji Prezydent W., działając na podstawie art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych decyzją z dnia [...] r. uchylił decyzję przyznającą świadczenie.

Wojewoda Śląski decyzją z dnia [...] r. nr [...] uznał, że świadczenia rodzinne wraz z dodatkami przyznane stronie we wskazanym wyżej zakresie w wysokości 1276,00 zł zostały nienależne pobrane. Zobowiązał również stronę do ich zwrotu terminie 30 dni od dnia, kiedy decyzja stanie się ostateczna, łącznie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, które są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. W uzasadnieniu organ przytoczył prawne podstawy swego rozstrzygnięcia. Wskazał, że na mocy art. 68 ust. 1a Rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w przypadku świadczeń "wypłacanych przez więcej niż jedno państwo członkowskie z różnych tytułów, kolejność pierwszeństwa jest następująca: w pierwszej kolejności prawa udzielane są z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, w drugiej kolejności prawa udzielane są z tytułu otrzymywania emerytury lub renty i w ostatniej kolejności prawą uzyskiwane są na podstawie miejsca zamieszkania". Dla strony państwem pierwszeństwa do rozpatrywania uprawnień do świadczeń rodzinnych na dzieci, w związku z zatrudnieniem ojca dziecka były [...]. Na mocy zaś 30 ust. 1 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych "za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się [...] świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5. za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne".

Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu wniosła jej adresatka. Wyraziła ona niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia a także wskazała, że świadczeniodawca [...] odliczył od przyznanego jej świadczenia kwoty wypłacone wcześniej w Polsce.

Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasowa argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego Dz.U. L 166, 30.4.2004, p.1) "W przypadkach, w których na podstawie ustawodawstwa więcej niż jednego Państwa Członkowskiego udzielane są świadczenia w tym samym okresie i dla tych samych członków rodziny, mają zastosowanie następujące zasady pierwszeństwa [...] w przypadku świadczeń wypłacanych przez więcej niż jedno Państwo Członkowskie z różnych tytułów, kolejność pierwszeństwa jest następująca: w pierwszej kolejności prawa udzielane z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, w drugiej kolejności prawa udzielane z tytułu otrzymywania emerytury lub renty i w ostatniej kolejności prawa uzyskiwane na podstawie miejsca zamieszkania".

W świetle art. 23a ust. 5 ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111) "w przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego". Na mocy zaś 30 ust. 1 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych "za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się [...] świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5. za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne".

Biorąc pod uwagę powyższe należy uznać , że zarówno Wojewoda Śląski, jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach w sprawie zastosowały prawidłowe przepisy. Jednakże w ocenie Sądu ich rozstrzygnięcia są przynajmniej przedwczesne.

Organy nie dostrzegły bowiem, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtowała się pogląd (dotyczący co prawda rozwiązania przewidzianego w art. 30

ust. 2 pkt 4 ustawy – ale w ocenie składu orzekającego adekwatny do rozstrzyganej sprawy), że skoro racjonalny ustawodawca posłużył się pojęciem "nienależnie pobranego świadczenia", które odnosi się do cechy czynności ("pobrania"), a nie cechy świadczenia ("nienależnego"), to należy rozróżnić pojęcie "nienależnego świadczenia" od "świadczenia nienależnie pobranego". Przyjmuje się więc, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przepis art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadza pojęcie "świadczenia nienależnie pobranego", co oznacza, że obowiązek zwrotu takiego świadczenia, obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Dlatego też w postępowaniu tym organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 czerwca 2017 r., I OSK 751/16 – za CBOSA). W świetle powyższego stwierdzić należy, że kwestia winy osoby pobierającej świadczenie wychowawcze (w sprawie - rodzinne) bądź ubiegającej się o to świadczenie powinna być uwzględniana w każdym z przypadków wymienionych w przepisie art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. A takich ustaleń organy w ogóle nie dokonały. Sąd zwraca tu uwagę, że skarżąca pobierała świadczenia w Polsce, zgodnie z decyzją Prezydenta W. Zgodnie z jej oświadczeniem dopiero w 2013 wystąpiła do organu [...], który przyznał jej świadczenia w 2016 r., za okres od 2009 r. Okoliczność tę potwierdza decyzja organu [...] datowana na dzień [...] r.

Organy administracji publicznej przy wydawaniu rozstrzygnięcia nie dostrzegły jeszcze jednej okoliczności. Otóż świadczenie uzyskane przez skarżącą od świadczeniodawcy [...] zostało pomniejszone o kwoty świadczenia uzyskanego w Polsce. Ani Wojewoda Śląski, ani Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie tylko nie rozważyły, czy sytuacja ta ma znaczenie dla podejmowanego rozstrzygnięcia, ale nawet jej nawet nie dostrzegły.

Powyższe okoliczności uzasadniają uchylenie rozstrzygnięć organów obu instancji. Prezydent Wodzisławia Śląskiego ponownie rozpatrując sprawę winien on wziąć pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, działając na art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.