Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Hanna Kamińska po rozpoznaniu w dniu 19 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 8 września 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 295/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. D. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu dostosowania gospodarstwa rolnego do standardów Unii Europejskiej postanawia: oddalić zażalenie

Postanowieniem z dnia 8 września 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 295/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił W. D. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. D. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu dostosowania gospodarstwa rolnego do standardów Unii Europejskiej.

W uzasadnieniu Sąd I instancji przytoczył, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy W. D. podał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną i czwórką małoletnich dzieci, jest właścicielem domu o pow. 150 m2, mieszkania o powierzchni 60 m2, nieruchomości rolnej o pow. 30 ha oraz jest współwłaścicielem w 2/5 nieruchomości rolnej o pow. 82,40 ha. Utrzymuje się z dochodów z gospodarstwa rolnego w wysokości 40.000 złotych rocznie. Wyjaśnił, iż posiada ciągnik rolniczy i agregaty uprawowe, nie posiada natomiast zasobów pieniężnych.

Zarządzeniem z 25 maja 2010 r. wezwano skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Wezwanie zostało doręczone 8 czerwca 2010 r., mimo tego w zakreślonym terminie nie złożył on dodatkowego oświadczenia zgodnie z powyższym zarządzeniem.

Postanowieniem z 24 czerwca 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z 9 lipca 2010 r. W. D. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący wskazał, iż aktualna sytuacja materialna wnioskodawcy i jego gospodarstwa rolnego jest bardzo ciężka. Wnioskodawca wskazał, iż postanowieniem z 26 maja 2010 r. Sąd Okręgowy w Toruniu przyznał mu własność gospodarstwa rolnego, którego był do tej pory współwłaścicielem - w zamian za dokonanie spłaty udziałów w gospodarstwie na rzecz dwóch uczestników postępowania w wysokości 1.290.690 zł.

Sąd I instancji odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawca mimo wezwania nie nadesłał wskazanych dokumentów. Sąd uznał, że z dołączonego do sprzeciwu postanowienia Sądu Okręgowego w Toruniu można wywieść, iż skarżący posiada lub jest w stanie zgromadzić w ciągu 6 miesięcy kwotę ponad 1 mln złotych. Skarżący prowadzi duże gospodarstwo rolne o powierzchni ponad 112 ha, posiada także inne nieruchomości takie jak dom i mieszkanie. W związku z tym Sąd stwierdził, że skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 1.446 złotych (wpis sądowy).

W. D. złożył zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o zwolnienie go od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że jest zobowiązany do dokonania spłat na rzecz braci w kwocie 1.290.690 zł. Dodał, że ma na utrzymaniu czworo dzieci w wieku szkolnym, a także, że poniósł ogromne straty w związku z tegorocznymi burzami wichurami i opadami deszczu. Ponadto wskazał, że spłaca zaciągnięte w bankach kredyty.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy - jest ono przyznawane osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w przedstawionych przez stronę dowodach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej, a zwłaszcza, gdy została do tego zobowiązana przez Sąd.

W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W rozpoznawanej sprawie skarżący został wezwany zarządzeniem z dnia 25 maja 2010 r. do nadesłania szeregu dokumentów, które miały umożliwić ocenę jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Nie nadesłał on jednak żadnych dokumentów, o które się zwrócono powyższym zarządzeniem.

W związku z powyższym Sądowi I instancji rozpoznającemu wniosek o przyznanie prawa pomocy nie była znana rzeczywista sytuacja finansowa skarżącego. Dysponował on jedynie danymi zawartymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy i w sprzeciwie. Nie znana mu była nawet kwota jaką skarżący przeznacza na miesięczne utrzymanie rodziny.

Należy wskazać, że w wezwaniu została umieszczona informacja, że nienadesłanie żądanych informacji i dokumentów spowoduje, że wniosek zostanie rozpoznany jedynie w oparciu o posiadane przez Sąd dokumenty.

Następnie w postanowieniu z dnia 24 czerwca 2010 r. referendarz sądowy stwierdził, że w związku z faktem, iż pomimo wezwania skarżącego nie nadesłał on wymaganych dokumentów to należało uznać, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy.

Przedstawione przez skarżącego informacje należy uznać za niewystarczające do odtworzenia jego sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu analizy całości nadesłanych danych uznał, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy.

Należy jeszcze dodać, że w orzecznictwie NSA przeważa pogląd, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Posiadany majątek może bowiem przynosić potencjalne korzyści, np. jako zabezpieczenie pożyczki, czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 227/08 oraz postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r. sygn. akt FZ 454/04, dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia. nsa.gov.pl).

W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie jako niemające uzasadnionych podstaw.