Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie asesor WSA Anna Szymańska (spr.), asesor WSA Marian Wolanin, Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2006 r. sprawy ze skargi W. i H. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie nieważności decyzji o przejęciu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji

Decyzja z dnia [...] stycznia 2000 r. Wojewoda [...] na podstawie, art. 157 § 3 kpa po rozpatrzeniu wniosku W. i H. K. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. nr [...] i [...] z dnia [...] listopada 1975 r.

W uzasadnieniu stwierdzono, iż na podstawie powyższego orzeczenia przejęto na rzecz Skarbu Państwa za spłaty pieniężne nieruchomość stanowiącą własność W. i H. K. Organ podniósł, iż przejęcie nastąpiło na podstawie ustawy z dn. 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne w związku z prośbą właścicieli.

Wskutek odwołania wniesionego przez W. i H. małż. K. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2005 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Wskazał, iż wnioskiem z dnia 6 stycznia 1976 r. podpisanym przez obojga małżonków skarżący wystąpili o przejęcie części ich gospodarstwa rolnego ([...] ha) za spłaty pieniężne. Oświadczenie to nie było dotknięte wadą w rozumieniu przepisów Kodeksu Cywilnego. Wobec powyższego organ I instancji prawidłowo przyjął, iż przejęcie nieruchomości nastąpiło na wniosek właściciela, który nie odwołał się od decyzji o przejęciu.

W skardze do sądu administracyjnego W. i H. K. wnieśli o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do rozpoznania organowi "celem pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku skarżących o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia [...] listopada 1975 r.".

W uzasadnieniu skargi małż. K. podnieśli, iż w ich odwołaniu od decyzji Wojewody zostały zawarte nowe istotne argumenty, które nie zostały rozpatrzone przez Ministra. Warunkiem przejęcia gospodarstwa na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne było wystąpienie rolnika z takim wnioskiem. Skarżący twierdzą, iż nie występowali z takim wnioskiem. Minister powołuje się na nieznany skarżącym wniosek z 6 stycznia 1976 r.., który to dokument wszczynał postępowanie w przedmiocie przejęcia nieruchomości. Zdaniem skarżących wniosek ten pochodzący z 06.01.1976 r. nie mógł wszczynać postępowania zakończonego decyzją z daty wcześniejszej.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, zajmując stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej podniesione. Zarzuty bowiem zawarte w skardze nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Sąd stwierdził naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji, jak wnosił skarżący, jednakże kierował się zupełnie odmiennymi podstawami od tych podnoszonych w skardze.

Bezspornym jest, że przejęcie nieruchomości skarżących nastąpiło na podstawie art. 28 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118 ze zm.). Organem właściwym do wydawania decyzji w przedmiocie przejęcia nieruchomości był naczelnik gminy (art. 31 ust. 1 powołanej ustawy). Ustawa ta utraciła moc z dniem 1 stycznia 1978 r., za wyjątkiem art. 9 ust. 2 oraz art. 41. Utrata ta nastąpiła na mocy art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). Powołana ostatnio ustawa nie zawierała żadnych uregulowań, które przesądziłyby o właściwości organów prowadzących postępowania nadzorcze w odniesieniu do orzeczeń wydanych na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r.

Mając zatem na uwadze, że nie istnieje organ, który wydał kontrolowaną decyzję tj. naczelnik gminy oraz nie obowiązują przepisy materialne w oparciu o które zostało wydane orzeczenie, koniecznym było w pierwszej kolejności rozważenie przez Sąd, czy w sprawie nieważności orzekał organ właściwy. Stosownie do art. 156 § 1 pkt 1 kpa stwierdzenie nieważności decyzji następuje wtedy, gdy została ona wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. Właściwość organu w postępowaniu nieważnościowym wyznacza norma art. 157 § 1 kpa. Właściwym do stwierdzenia nieważności jest organ wyższego stopnia. O tym jaki organ jest wyższego stopnia stanowi art. 17 kpa. W niniejszej sprawie z przywołanego przepisu nie można wprost ustalić organu wyższego stopnia, gdyż w związku z przeprowadzonymi reformami w systemie organów administracji nie istnieją naczelnicy gmin. W takiej sytuacji najpierw powinno ustalić się organ, na który przeszła właściwość organu w danych sprawach, a dopiero potem na podstawie art. 17 ustalić organ wyższego stopnia. Ustawa z 27 października 1977 r. w art. 53 ust. 1 przewidziała możliwość przejęcia nieruchomości na wniosek właściciela na rzecz Państwa za odpłatnością. Przy czym decyzję wydawał w tym przedmiocie także naczelnik gminy.

W tej sytuacji właściwość organu do prowadzenia postępowań nadzorczych należy wywieść z uregulowań art. 1 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198 ze zm.). W myśl przywołanego przepisu do właściwości organów gminy przeszły, – jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej jako zadania własne, określone w ustawach zadania i kompetencje należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia państwowego. Stosownie zaś do art. 17 pkt 1 kpa organami wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustawy szczególne stanowią inaczej. Wojewoda jest natomiast organem wyższego stopnia w rozumieniu kpa, zgodnie z art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie (tj. Dz. U. z 2001 r., Nr 80, poz. 872 ze zm.) tylko wtedy jeżeli ustawy szczególne tak stanowią. W ocenie Sądu nie istnieje w systemie prawa przepis, który wyraźnie i pozytywnie wskazywałby wojewodę jako organ wyższego stopnia w stosunku do naczelników gmin.

Wobec powyższego Wojewoda nie był organem właściwym w przedmiocie oceny w postępowaniu nadzorczym orzeczenia wydanego przez naczelnika. Oznacza to, iż zaistniała podstawa do stwierdzenia nieważności przez Sąd zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2) ustawy z dn. 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oraz decyzji organu pierwszej instancji (art. 135 powołanej wyżej ustawy).

O kosztach nie orzeczono ze względu na brak stosownego wniosku uprawnionego podmiotu.Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji.