Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. W.–M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 17 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Gd 860/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. M., P. W.-M., A. W. i T. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe w podatku akcyzowym postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G., postanowieniem z dnia 17 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Gd 860/15 odmówił P. W.-M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] marca 2015 r. w przedmiocie podatku akcyzowego

W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że posiada mieszkanie o powierzchni 52 m2, obecnie utrzymuje się wyłącznie z emerytury w wysokości 3.700 zł brutto miesięcznie – prowadzona przez nią działalność gospodarcza od 2013 r. przynosi znaczne straty i wymaga restrukturyzacji, ponosi wydatki na spłatę zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów w łącznej kwocie około 2.100 zł miesięcznie oraz na leczenie, natomiast jej koszty związane z opłatami za czynsz i energię elektryczną wynoszą około 600 zł miesięcznie. Wyjaśniła, że w sytuacji gdy posiadane przez nią środki finansowe nie wystarczają na uiszczenie kosztów jej utrzymania, otrzymuje pomoc od znajomych.

Odpowiadając na zarządzenie referendarza sądowego skarżąca nadesłała odpisy zeznań podatkowych PIT-36 za lata 2013-2014 r., w których wykazała dochody z emerytury w wysokości 44.074,14 zł (za 2013 r.) i 44.949,88 zł (za 2014 r.) oraz z pozarolniczej działalności gospodarczej odpowiednio w kwocie 2.206,29 zł (deklarując przychód w wysokości 2.039.656,65 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 2.037.450,36 zł) i 5.300,63 zł (zadeklarowany przychód wyniósł 3.645.322,61 zł a koszty jego uzyskania 3.640.021,98 zł), odpis zawiadomienia z ZUS z dnia [...] czerwca 2015 r. o zajęciu świadczenia, które od dnia 1 sierpnia 2015 r. wynosi 3.791,68 zł z ręczną adnotacją o wysokości potrącenia w kwocie 947,92 zł, miesięczne zestawienia przychodów z wykonywanej działalności gospodarczej i wydatków poniesionych w związku z jej prowadzeniem za miesiące od kwietnia do czerwca 2015 r., z których wynika, że w kwietniu br. skarżąca poniosła stratę w wysokości 27.826,92 zł, w maju br. osiągnęła dochód w kwocie 2.940,42 zł, a w czerwcu br. uzyskała dochód w kwocie 4.487,46 zł, odpisy deklaracji VAT-7 złożonych za kwiecień, maj i czerwiec 2015 r., zestawienie wyposażenia o wartości 12.527,76 zł wraz z oświadczeniem o posiadaniu autocysterny samochodowej marki M. z 1989 r. o wartości około 10.000 zł, wyciągi z rachunków bankowych, rozliczenie opłat za mieszkanie i garaż za lipiec 2015 r., które wyniosły 378,56 zł wraz notą odsetkową za okres od stycznia 2014 r. do czerwca 2015 r., z której wynika, że odsetki z tytułu nieterminowych wpłat należności za lokal wynoszą 21,57 zł, dowody potwierdzające stan zadłużenia oraz wysokość rat kredytów i pożyczek zaciągniętych przez skarżącą w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą w Idea Banku, których miesięczna spłata wynosi 8.019,06 zł, dowody z których wynika, że miesięcznie skarżąca przeznacza kwotę 9.063,29 zł na spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek (nie tylko bankowych), dodatkowe oświadczenie, w którym wyjaśniła, że otrzymuje pomoc materialną i rzeczową od rodziny, gdyż nie zawsze posiada środki na uiszczenie opłat za mieszkanie.

Sąd I instancji uzasadniając zaskarżone postanowienie stwierdził, że skarżąca nie wykazała zasadności wniesionego żądania. Pomimo że skarżąca przedłożyła obszerną dokumentację, to jednak jej sytuacja finansowa wciąż jest niejasna. Z opisu transakcji na rachunkach skarżącej o numerach [...] (M. B.) oraz [...] (P. B.) wynika, że skarżąca posiada jeszcze dwa inne rachunki bankowe, na których gromadzi środki pieniężne, a z których wyciągów nie przedłożyła. Skarżąca dokonywała również wpłat gotówkowych na swój rachunek firmowy w M. B. oraz na rachunek osobisty w P. B., z których wyciągi nadesłała. Skarżąca rachunek firmowy zasiliła w czerwcu br. kwotą 5.000 zł, a w lipcu br. 7.100 zł, zaś konto osobiste zasiliła w maju br. kwotą 2.100 zł. Wątpliwości dotyczące środków pieniężnych, jakimi faktycznie dysponuje skarżąca, potęguje dodatkowo wysokość udokumentowanych przez skarżącą dochodów, które nie wystarczają na spłatę rat zobowiązań kredytowych skarżącej (zarówno osobistych, jak i tych związanych z działalnością gospodarczą), które łącznie wynoszą 17.082,35 zł miesięcznie. Ponadto wbrew temu co skarżąca wskazała w oświadczeniu sama opłaca ona swoje rachunki.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 255 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie przyznania prawa pomocy i art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. Konstytucji RP na skutek ograniczenia praw skarżącej do sądu na skutek bezzasadnej odmowy przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych.

W ocenie skarżącej Sąd I instancji wadliwie zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy, uznając w efekcie, że skarżąca nie wykazała w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca kwestionuje sposób dokonanej przez Sąd I instancji oceny przedłożonych przez skarżącą dowodów, ponieważ we wniosku zawarła szereg oświadczeń dotyczących jej sytuacji majątkowej, które umożliwiły Sądowi I instancji dokonanie weryfikacji wiarygodności wszystkich przedłożonych oświadczeń. Skarżąca przedłożyła wszelkie wyciągi oraz wykazy ze wszystkich rachunków bankowych. Skarżąca nie posiada innych aktywów, ponad te, które zostały przez nią wykazane.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tych przepisów wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy, uznając w efekcie, że skarżąca nie wykazała w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wprawdzie skarżąca zawarła we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących sytuacji majątkowej, jednakże nadal nie sposób ustalić, jaka jest rzeczywista wysokość dochodów osiąganych przez skarżącą i posiadanych przez nią środków pieniężnych. Z nadesłanych dokumentów wynika, że zadeklarowane i udokumentowane przez skarżącą dochody przekraczają ponoszone przez nią wydatki, a mimo to skarżąca spłaca raty kredytów i pożyczek i nie wykazuje zaległości w ich spłacie. Wątpliwości co do środków pieniężnych, jakimi faktycznie dysponuje skarżąca potęguje fakt, że wbrew temu co skarżąca wskazała w oświadczeniu sama ponosi nie tylko własne wydatki związane z opłatami za zużycie energii elektrycznej, eksploatacją mieszkania, używania telefonu komórkowego ale również uiściła opłatę należną za II kwartał 2015 r. za wywóz odpadów z nieruchomości A. M.. Powołane okoliczności poddają w wątpliwość twierdzenia skarżącej o udzielanej jej pomocy finansowej.

Należy również podkreślić, że skarżąca nie przedłożyła wyciągu ze wszystkich rachunków bankowych jakie posiada. Należy zauważyć, że z opisu transakcji na rachunkach skarżącej o numerach [...] w B. M. oraz [...] w P. B. wynika, że skarżąca posiada rachunek w B. M. o numerze [...] z którego wyciągu nie przedłożyła. Na rachunku tym skarżąca posiada znaczne środki pieniężne, o czym świadczą kwoty przelewów widniejące na opisach transakcji z rachunków w B. M. i P. B. W maju 2015 r. skarżąca z tego rachunku zasiliła swoje konto firmowe łączną kwotą 3.960 zł, w czerwcu 2015 r. była to kwota 52.207 zł a w lipcu 2015 r. 66.062,52 zł. Podkreślić przy tym należy, że środki w kwocie 2.119 zł (w maju 2015 r.), 20.782 zł (w czerwcu 2015 r.) i 38.997,70 zł (w lipcu 2015 r.) z powrotem zasiliły rachunek skarżącej o numerze[...]. Również rachunek w P. B. o numerze [...] skarżąca zasiliła środkami z konta o numerze[...] – w czerwcu 2015 r. łączną kwotą 2.300 zł a w lipcu 2015 r. kwotą 2.200 zł. Należy również zauważyć, że skarżąca wpłaciła na rachunek firmowy w banku M. w czerwcu 2015 r. kwotę 5.000 zł a w lipcu 7.100 zł, zaś konto osobiste zasiliła w maju kwotą 2.100 zł. Wpłacane kwoty znacznie przewyższają wpis od skargi, który wynosi 500 zł tym samym nie można skutecznie twierdzić, że skarżąca jest w takiej sytuacji finansowej, która wymaga udzielenia prawa pomocy w postaci zwolnienia od wpisu sądowego od skargi.

Wątpliwości budzi również okoliczność, że skarżąca posiada liczne kredyty i pożyczki na które miesięcznie przeznacza kwotę 9.063,29 zł. Należy stwierdzić, że obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny. Podmiot inicjujący postępowanie sądowe powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Argumentem za przyznaniem prawa pomocy nie może być też fakt zaciągnięcia przez wnioskodawcę licznych kredytów i pożyczek i ich spłaty. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dbałość o płynność finansową i regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnym, np. wpisu sądowego. Zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1146/15, niepubl.).

Powyższe okoliczności są wystarczające do uznania, że skarżąca jest w swoich wyjaśnieniach niewiarygodna. Biorąc pod uwagę wysokość udokumentowanych przez skarżącą wydatków nadal nie sposób ustalić, jaka jest rzeczywista wysokość dochodów osiąganych przez skarżącą i posiadanych przez nią środków pieniężnych.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu