Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska (spr.) Sędziowie NSA Jolanta Rajewska NSA Tadeusz Geremek Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2008 r. sygn. akt VIII SA/Wa 607/07 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy skierowania do domu pomocy społecznej uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania .

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 lutego 2008 r. sygn. akt VIII SA/Wa 607/07 oddalił skargę M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy skierowania do domu pomocy społecznej.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Decyzją z dnia [...] października 2007 r., po rozpatrzeniu odwołania M. S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Radomiu utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia [...] sierpnia 2007 r. w sprawie odmowy skierowania skarżącej do domu pomocy społecznej.

Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy powołał się na ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji, z których wynika, że skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, posiada stałe źródło dochodów i nie wymaga całodobowej opieki. Pomimo podeszłego wieku samodzielnie wykonuje podstawowe czynności, zajmowany przez nią lokal mieszkalny jest czysty i zadbany. Pozostaje pod stałą opieką medyczną, ale jej schorzenia nie wymagają całodobowej opieki. Nie została także uznana za osobę niepełnosprawną przez właściwego lekarza orzecznika.

Powołując się na przepisy art. 54 ust. 1 i art. 59 ust. 1 - 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), organ odwoławczy stwierdził, że ustalony w sprawie stan faktyczny nie uzasadnia skierowania skarżącej do domu pomocy społecznej. Za niewystarczające do spełnienia żądania skarżącej uznał organ odwoławczy przedstawione przez nią we wniosku i w odwołaniu okoliczności, tj. konflikt z córką, która z tej przyczyny nie sprawuje nad skarżącą opieki. Dodał, iż decyzją z [...] sierpnia 2007 r. organ I instancji przyznał skarżącej pomoc w postaci usług opiekuńczych w wymiarze 4 godzin tygodniowo a zakres tej pomocy może zostać zwiększony, jeżeli skarżąca wystąpi ze stosownym wnioskiem do organu I instancji.

Od tej decyzji skargę wniosła M. S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę oddalił, ponieważ zdaniem Sądu, organy administracyjne nie naruszyły przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż ustaliły niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne. Ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wykazała, że skarżąca nie wymaga całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności. Samodzielnie funkcjonuje w codziennym życiu i zaspokaja swoje podstawowe potrzeby. Posiada stałe źródło utrzymania, a organ I instancji przyznał jej nadto pomoc w formie usług opiekuńczych.

Skoro organy prawidłowo ustaliły, że skarżąca nie wymaga całodobowej opieki, zdaniem Sądu pierwszej instancji, nie przysługuje jej prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Wynika to wprost z dyspozycji art. 54 ustawy o pomocy społecznej.

Od powyższego wyroku złożono skargę kasacyjną, w której zarzucono:

- naruszenie przepisów postępowania t.j. art. 67 § 1 i 5 w zw. z art. 244 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) poprzez brak doręczenia skarżącej zawiadomienia o wyznaczonym terminie rozprawy bez zbadania, czy skarżąca udzieliła pełnomocnictwa adwokatowi ustanowionemu w drodze przyznanego przez Sąd M. S. prawa pomocy, co w konsekwencji doprowadziło do pozbawienia skarżącej możliwości obrony swoich praw w toku postępowania, a tym samym miało istotny wpływ na wynik sprawy, podczas gdy z treści przepisu art. 244 § 2 cyt. ustawy wynika, iż ustanowienie adwokata w drodze pomocy prawnej stanowi jedynie uprawnienie strony do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu adwokatowi, który staje się pełnomocnikiem strony uprawnionym do działania w sprawie dopiero po podpisaniu przez nią pełnomocnictwa, co powinno po stronie Sądu rodzić obowiązek zawiadomienia strony o terminie rozprawy przy braku złożonego przez adwokata pełnomocnictwa.

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż Sąd I instancji dopuścił się naruszenia wskazanych przepisów, które to naruszenie doprowadziło do pozbawienia skarżącej możliwości obrony swoich praw, a tym samym miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazano, iż Sąd zaniechał zawiadomienia skarżącej o terminie rozprawy, powiadamiając tylko jej pełnomocnika nie wiedząc, czy skarżąca udzieliła jemu pełnomocnictwa do prowadzenia sprawy. Zarzucono, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny nie zweryfikował czy skarżąca skorzystała z przyznanego jej prawa pomocy i czy udzieliła pełnomocnictwa. Podniesiono, iż kontakt ze skarżącą jest znacznie utrudniony, gdyż cierpi ona na wiele schorzeń i wymaga opieki osób trzecich. Ponadto zamieszkuje w dalszej odległości od siedziby pełnomocnika t.j. około 30 km i ma kłopoty z poruszaniem się. Okoliczności te powinny spowodować po stronie Sądu zachowanie należytej staranności w postaci sprawdzenia, czy skarżąca została prawidłowo zawiadomiona o terminie rozprawy i o osobie wyznaczonego dla niej pełnomocnika. Dodatkowo wskazano, iż istotą przepisu art. 244 § 2 powołanej ustawy było stworzenie osobom ubogim warunków do możliwości decydowania o udzieleniu bądź nie udzieleniu pełnomocnictwa profesjonaliście. Zaś zaskarżony wyrok odbiera skarżącej przyznane przez ustawodawcę uprawnienie.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, gdyż zawiera usprawiedliwione podstawy.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 53, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.) Sąd rozpoznając sprawę związany jest granicami skargi kasacyjnej, jednakże z urzędu bierze pod uwagę nieważność postępowania. Zgodnie zaś z art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a., jedną z przesłanek nieważności postępowania sądowego jest pozbawienie strony możliwości obrony swych praw. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji.

Przede wszystkim bezsporne jest, iż stroną postępowania pierwszoinstancyjnego była M. S., której na mocy postanowienia z dnia 8 grudnia 2007 r. zostało przyznane prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Również nie budzi wątpliwości fakt, iż pełnomocnik skarżącej został wyznaczony z urzędu pismem Okręgowej Rady Adwokackiej w Radomiu z dnia 10 stycznia 2008 r., a następnie wezwany, przy zawiadomieniu o terminie rozprawy, do złożenia pełnomocnictwa procesowego do występowania w imieniu skarżącej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym najpóźniej do dnia rozprawy, jednakże tego nie uczynił.

Należy zgodzić się z zarzutami skargi kasacyjnej, bowiem przy wyznaczaniu rozprawy Sąd powinien zawiadomić zarówno skarżącą oraz pełnomocnika. Wskazanie pełnomocnika samo w sobie nie może spowodować u Sądu domniemanie, iż pełnomocnictwo zostało mu udzielone. Przyjęcie z góry założenia, że pełnomocnikiem strony będzie adwokat wyznaczony przez Okręgową Radę Adwokacką, przeczy zapisowi art. 244 § 2 P.p.s.a., że strona ma uprawnienie do udzielenia pełnomocnictwa. Wtedy takie uprawnienie byłoby "przymusem" strony do zaakceptowania wskazanego pełnomocnika, na zasadzie faktów dokonanych. Dodatkowo z bogatego i utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, iż pełnomocnictwo zostaje udzielone nie z chwilą zawiadomienia o wyznaczeniu pełnomocnika, lecz dopiero w momencie otrzymania podpisanego pełnomocnictwa, bowiem dopiero wówczas pełnomocnik może podjąć działania w danej sprawie (por. postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 509/08). Samo pisemne zobowiązanie pełnomocnika do przedstawienia (nadesłania) pełnomocnictwa nie było wystarczające.

Wojewódzki Sąd Administracyjny nie zweryfikował, czy skarżąca udzieliła wyznaczonemu adwokatowi pełnomocnictwa. Natomiast z zarządzenia z dnia 21 stycznia 2008 r. o wyznaczeniu rozprawy oraz z protokołu rozprawy z dnia 6 lutego 2008 r. nie wynika, aby również skarżącej doręczono zawiadomienie o terminie rozprawy (art. 67 P.p.s.a.). Nadto na rozprawie nie pojawił się pełnomocnik i nie było również w aktach sprawy stosownego pełnomocnictwa. W tej sytuacji obowiązkiem Sądu pierwszej instancji było odroczyć rozprawę i ponownie wyznaczyć nowy termin rozprawy wzywając zarówno stronę skarżącą jak i pełnomocnika, stosownie do art. 109 P.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, iż w procedurze sądowoadministracyjnej ustanowienie adwokata stanowi uprawnienie dające możliwość wyboru, czy danemu pełnomocnikowi strona chce udzielić pełnomocnictwa czy też nie, w przeciwieństwie do procedury cywilnej, w której wyznaczenie adwokata jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa procesowego (art. 118 k.c.). Nadto pełnomocnictwo musi być udzielone osobiście. W niniejszej sprawie takie pełnomocnictwo zostało udzielone dopiero po wydaniu wyroku w dniu 13 lutego 2008 r. Zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny nie mógł przyjąć w dniu rozprawy, iż pełnomocnictwo zostało udzielone skutecznie.

Na marginesie należy wskazać, iż pomimo błędu ze strony Sądu, pełnomocnik sam powinien poinformować Sąd przed rozprawą o fakcie, iż nie zostało udzielone mu pełnomocnictwo. Jednakże niedopełnienie powyższego obowiązku nie może pozbawiać strony dochodzenia swoich praw. Na skutek istotnego uchybienia procesowego, strona nie mogła brać udziału w istotnej części postępowania i nie mogła przedstawić swoich racji, przez co została pozbawiona możliwości obrony swych praw.

Z tych też względów, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 186 w związku z art. 185 i art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.