Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Marcin Kamiński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi A. B.i M. G. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2023 r. sygn. akt II GSK 2013/22 w sprawie ze skarg kasacyjnych A. B. i M.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 1936/21 w sprawie ze skarg A. B. i M.G. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia 11 maja 2021 r. nr ULC-KOPP/0260-1283.2019.ULC.8 w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów dotyczących praw pasażerów oddala skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.

I. Przedmiot skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego.

Wyrokiem z dnia 12 października 2023 r., sygn. akt II GSK 2013/22, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargi kasacyjne A. B. i M.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1936/21, w sprawie ze skarg A. B. i M.G. (strony, skarżący, strony skarżące) na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia 11 maja 2021 r., nr ULC-KOPP/0260-1283.2019.ULC.8, w przedmiocie stwierdzenia braku naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów dotyczących praw pasażerów.

II. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego.

Skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2023 r., sygn. akt II GSK 2013/22, złożyli skarżący, zaskarżając go w całości oraz wnosząc o stwierdzenie, że powyższy wyrok jest niezgodny z prawem "w zakresie całości treści orzeczenia, a w szczególności w zakresie w jakim Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że:

a) zmiana portu wylotu z Taby na Sharm el Sheikh (odległego o ponad 200 km) oraz wprowadzenie transportu autokarowego na części trasy nie stanowi "odwołania lotu" w rozumieniu art. 2 lit. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004;

b) powódź w Tabie z maja 2014 r. stanowiła "nadzwyczajną okoliczność" w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004, zwalniającą przewoźnika z odpowiedzialności odszkodowawczej, mimo że organizator turystyki wydał rezerwację 3 miesiące po powodzi oraz na kilka dni przed planowaną realizacją przelotu, będąc świadomym braku możliwości realizacji usługi.".

Skarżący wnieśli również o zasądzenie na ich rzecz "kosztów procesu" według norm przepisanych, a ponadto – "alternatywnie" – w przypadku uznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, że wykładnia przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004 budzi poważne wątpliwości – wnieśli o skierowanie na podstawie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) następujących pytań prejudycjalnych:

"1) Czy art. 2 lit. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 należy interpretować w ten sposób, że "odwołanie" lotu zachodzi również w sytuacji, gdy pasażer posiada rezerwację na lot bezpośredni z portu A do portu B, a przewoźnik realizuje lot z portu A do portu C (odległego o ponad 200 km od portu B), a pasażer jest następnie przewożony transportem naziemnym (autokarem) z portu C do portu B (czas podróży naziemnej wynosi około 3 godziny), czy też w takiej sytuacji należy uznać że lot nie został odwołany, lecz jedynie nastąpiła <>, która nie uprawnia pasażera do odszkodowania?

2) Czy art. 5 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 należy interpretować w ten sposób, że przewoźnik lotniczy (lub organizator turystyki działający w jego imieniu) może powołać się na <> w sytuacji, gdy:

a) nadzwyczajna okoliczność (np. klęska żywiołowa powodująca zamknięcie lotniska) zaistniała kilka miesięcy przed wydaniem pasażerom rezerwacji na lot do tego lotniska, co za tym idzie w chwili wydawania rezerwacji organizator znał sytuację i wiedział o zamknięciu lotniska,

b) organizator nie poinformował pasażerów o ryzyku braku możliwości realizacji lotu do pierwotnie planowanego portu, o którym mowa wyżej, a który to był planowany kilka dni po wydaniu pasażerom potwierdzonej rezerwacji na rejs,

3) Czy w takiej sytuacji można uznać, że przewoźnik/ organizator <> w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia?

4) Czy zasada jednolitego stosowania prawa Unii Europejskiej oraz zasada skuteczności (effet utile) rozporządzenia (WE) nr 261/2004 sprzeciwiają się praktyce krajowego sądu najwyższej instancji (Naczelnego Sądu Administracyjnego), polegającej na konsekwentnym stosowaniu wykładni zawężającej zakres ochrony pasażerów, poprzez uznawanie, że zmiana portu docelowego o ponad 200 km nie stanowi <>, w sytuacji gdy taka wykładnia:

a) nie znajduje oparcia w literalnym brzmieniu art. 2 lit. 1 rozporządzenia;

b) jest stosowana w serii orzeczeń (co najmniej 7 wyroków w analogicznych sprawach),

c) skutkuje systemowym pozbawieniem pasażerów prawa do rekompensaty w przypadkach, gdy doznali istotnej niedogodności (konieczność odbycia wielogodzinnej podróży naziemnej do pierwotnego celu)?".

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono rażące naruszenie norm prawa Unii Europejskiej w zakresie:

1. art. 2 lit. l rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91 poprzez dokonanie błędnej wykładni pojęcia "odwołanie", sprzecznej z literalnym brzmieniem przepisu oraz celem ochronnym rozporządzenia, poprzez przyjęcie, że zmiana portu docelowego z Taby na Sharm el Sheikh (odległego o ponad 200 km) oraz wprowadzenie transportu autokarowego na części trasy nie stanowi "odwołania lotu" w rozumieniu art. 2 lit. l rozporządzenia (WE) nr 261/2004;

2. art. 5 ust. 1 lit. c rozporządzenia (WE) nr 261/2004 polegające na błędnym przyjęciu, że pasażerowie nie są uprawnieni, do rekompensaty przewidzianej w art. 7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004, mimo że lot, na który posiadali rezerwację (Katowice - Taba), nie został zrealizowany, a pasażerowie zostali przewiezieni do innego portu lotniczego (Sharm el Sheikh) oraz następnie transportem autokarowym do pierwotnego celu podróży;

3. art. 5 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 polegające na błędnej wykładni pojęcia "nadzwyczajne okoliczności" oraz pominięciu kluczowego elementu przesłanki niezwalniającej przewoźnika z odpowiedzialności, a mianowicie warunku "podjęcia wszelkich racjonalnych środków", poprzez przyjęcie, że powódź w Tabie z maja 2014 r. stanowiła nadzwyczajną okoliczność zwalniającą przewoźnika z odpowiedzialności, mimo że organizator turystyki wydał rezerwację na lot do Taby w dniu 12 sierpnia 2014 r. (rejs z sierpnia 2014 r.), to jest 3 miesiące po powodzi, znając sytuację i nie podejmując racjonalnych środków zapobiegawczych (takich jak nieprzyjmowanie rezerwacji lub informowanie pasażerów o ryzyku);

4. obowiązku stosowania wiążącego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, polegające na "zignorowaniu wiążącego orzecznictwa TSUE" (tak w oryginale), w szczególności wyroku z dnia 21 grudnia 2021 r. w sprawach połączonych C-146/20, C-188/20, C-196/20 i C-2.70/20 (Azurair i in.), wskazanego przez skarżącego w skardze kasacyjnej, dotyczącego definicji odwołania lotu oraz odpowiedzialności przewoźnika, poprzez "nieodniesienie się merytorycznie do tego orzecznictwa i uznanie zarzutu za nieskuteczny z powodów procesowych", co stanowi naruszenie obowiązku stosowania prawa Unii Europejskiej wynikającego z art. 267 TFUE.

Argumentację mającą wskazywać na spełnienie przesłanek dopuszczalności skargi oraz przemawiać za zasadnością podniesionych w niej zarzutów przedstawiono w uzasadnieniu skargi.

III. Uzasadnienie prawne wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

1. Wniesiona w niniejszej sprawie skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 285a § 1 zd. 1 p.p.s.a.) została uznana za dopuszczalną i w związku z tym podlegała rozpoznaniu co do istoty w granicach wyznaczonych przez art. 285j p.p.s.a.

2. Zgodnie z art. 285j p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw. Skarga ta podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, chyba że ważne względy przemawiają za wyznaczeniem rozprawy.

3. W przedmiotowej sprawie zakresem zaskarżenia objęto całość wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2023 r., sygn. akt II GSK 2013/22, w którym oddalono skargi kasacyjne skarżących od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1936/21, oddalającego skargi ww. podmiotów na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia 11 maja 2021 r. w przedmiocie stwierdzenia braku naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów dotyczących praw pasażerów.

4. Strony skarżące wyznaczyły – zgodnie z zasadami związania granicami zaskarżenia i podstaw skargi w postępowaniu w sprawie ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego – zakres możliwej kontroli nadzwyczajnej ww. orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA).

Z treści skargi wynika, że strony skarżące upatrują przyczyn stanu niezgodności z prawem zaskarżonego wyroku NSA w rażącym naruszeniu norm materialnego i procesowego prawa Unii Europejskiej – zgodnie z wymogiem określonym w art. 285a § 3 zd. 1 p.p.s.a. – w zakresie wynikającym z art. 2 lit. l), art. 5 ust. 1 lit. c), art. 5 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (r.WE nr 261/2004) oraz art. 267 TFUE przez: 1) dokonanie błędnej wykładni terminu "odwołanie lotu", o którym mowa w art. 2 lit. l) r.WE nr 261/2004, polegającej na przyjęciu, że zmiana portu docelowego na inny (rezerwowy) port (w tym odległy o ponad 200 km) oraz wprowadzenie transportu zastępczego (autokarowego) na części trasy celem przewiezienia pasażerów z portu rezerwowego do portu docelowego nie stanowi "odwołania lotu"; 2) wadliwe zastosowanie art. 5 ust. 1 lit. c) w zw. z art. 7 r.WE nr 261/2004, polegające na błędnym przyjęciu, że pasażerowie nie są uprawnieni do rekompensaty (odszkodowania) za odwołanie lotu, pomimo iż lot na trasie, na którą dokonano rezerwacji, nie został zrealizowany, a pasażerowie zostali przewiezieni samolotem do innego portu lotniczego i następnie przewiezieniu transportem autokarowym do pierwotnego (docelowego) portu lotniczego; 3) dokonanie błędnej wykładni art. 5 ust. 3 r.WE nr 261/2004 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 w zakresie przesłanki "nadzwyczajnych okoliczności" przez pominięcie jej "kluczowego elementu", to jest warunku "podjęcia wszelkich racjonalnych środków", oraz przyjęcie, że powódź w miejscowości portu docelowego (Taba/Egipt) w maju 2014 r. stanowiła "nadzwyczajną okoliczność zwalniającą przewoźnika z odpowiedzialności", pomimo że "organizator turystyki wydał rezerwację na lot do Taby w dniu 12 sierpnia 2014 r.", to jest "3 miesiące po powodzi, znając sytuację i nie podejmując racjonalnych środków zapobiegawczych (takich jak nieprzyjmowanie rezerwacji lub informowanie pasażerów o ryzyku)"; 4) naruszenie obowiązku "stosowania wiążącego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej" (art. 267 TFUE), w tym wynikającego z wyroku z dnia 21 grudnia 2021 r. w sprawach połączonych C-146/20, C-188/20, C-196/20 i C-270/20.

5. Odnosząc się wstępnie do wskazanych wyżej podstaw zaskarżenia, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza w pierwszej kolejności, że bezprawność judykacyjna uzasadniająca uwzględnienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego musi mieć charakter wyjątkowy i kwalifikowany, a skarga może odnieść zamierzony skutek tylko wtedy, gdy zarzucane w niej naruszenie prawa ma charakter kardynalny lub elementarny. Takie podejście limituje zatem możliwość uzyskania prejudykatu celem dochodzenia roszczeń odszkodowawczych z tytułu szkód powstałych w wyniku wydania wadliwego orzeczenia sądowego. Niezgodność z prawem prawomocnego orzeczenia, uzasadniająca odpowiedzialność odszkodowawczą państwa, musi zatem polegać na oczywistej obrazie prawa w procesie jego wykładni lub stosowania. Poza zakresem tego rodzaju kwalifikowanej wadliwości orzeczenia znajdują się zatem taka wykładnia lub takie zastosowanie prawa, które mieszczą się w granicach sędziowskiej swobody orzeczniczej, nie osiągając stopnia arbitralności, irracjonalności lub oczywistego nadużycia władzy.

W związku z powyższym trafnie zauważa się w judykaturze, że nie można stwierdzić niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia opartego na przepisie prawa, którego treść dopuszcza możliwość różnych interpretacji i gdy za każdą z nich przemawiają uzasadnione argumenty (por. wyrok SN z dnia 3 grudnia 2008 r., V CNP 82/08, LEX nr 484683), a orzeczeniem niezgodnym z prawem w tym sensie może być tylko takie orzeczenie, które jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami lub z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo które zostało wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub oczywiście niewłaściwego zastosowania prawa. Bezprawność orzecznicza musi mieć zatem w tym wypadku charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty (zob. m.in. postanowienie NSA z dnia 8 marca 2012 r., II ONP 4/11, ONSAiWSA 2012, nr 6, poz. 100; wyroki NSA: z dnia 26 sierpnia 2011 r., I GNP 1/11, LEX nr 1100122; z dnia 8 marca 2012 r., II ONP 4/11, LEX nr 1230260; z dnia 12 lipca 2012 r., I FNP 2/12, LEX nr 1243701; z dnia 22 listopada 2012 r, I GNP 1/12, LEX nr 1290357; z dnia 21 grudnia 2012 r., I ONP 8/12, LEX nr 1366402; z dnia 28 lutego 2013 r., I FNP 10/12, LEX nr 1277660; z dnia 19 grudnia 2013 r., II GNP 2/13, LEX nr 1427455; z dnia 26 czerwca 2014 r., I FNP 5/14, LEX nr 1484674; z dnia 25 maja 2016 r., I FNP 5/15, LEX nr 2048491; z dnia 30 października 2019 r., I FNP 5/19; z dnia 16 grudnia 2021 r., I FNP 6/21, LEX nr 3304692; z dnia 10 sierpnia 2023 r., I FNP 8/23, LEX nr 3623108).

W drugiej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę na fakt, że rażące naruszenie norm prawa UE w rozumieniu art. 285a § 3 zd. 1 p.p.s.a. może zostać stwierdzone tylko wtedy, gdy w wyniku rażąco błędnej wykładni lub rażąco wadliwego zastosowania prawa unijnego dojdzie do pominięcia bezpośrednio skutecznego przepisu prawa unijnego, który w danej sprawie powinien był zostać obligatoryjnie i z urzędu zastosowany, albo do dokonania takiej wykładni lub zastosowania prawa krajowego, które w sposób oczywisty są sprzeczne z prawem unijnym, mającym istotne i konieczne zastosowanie w rozstrzyganej sprawie oraz którego wykładnia prowadzi do rezultatów jednoznacznych lub niebudzących wątpliwości w momencie orzekania.

Po trzecie, należy przypomnieć, że zgodnie z art. 285d zd. 2 p.p.s.a. podstawy skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego nie mogą stanowić zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów w zakresie, w jakim kontrolowany sąd administracyjny (w tym Naczelny Sąd Administracyjny) przeprowadził legalnościową kontrolę zaskarżonych aktów lub czynności (bezczynności), co oznacza, że stan faktyczny sprawy przyjęty za podstawę orzekania przez kontrolowany sąd jest w tego rodzaju postępowaniu nadzwyczajnym wiążący.

6. Zestawiając powyższe założenia z podniesionymi w skardze zarzutami rażąco błędnej wykładni lub rażąco wadliwego zastosowania unormowań wynikających z art. 2 lit. l), art. 5 ust. 1 lit. c) w zw. z art. 7, art. 5 ust. 3 r.WE nr 261/2004 oraz art. 267 TFUE, trzeba wskazać, że jakkolwiek Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził na tle przywołanych wzorców kontrolnych określone wadliwości w rozumowaniu interpretacyjnym lub ocenie legalnościowej, które zostały wyrażone w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2023 r., sygn. akt II GSK 2013/22, to jednak brak jest podstaw, aby twierdzić, że tego rodzaju uchybienia stanowiły rażące naruszenie norm prawa UE, które doprowadziły do niezgodności z prawem kontrolowanego orzeczenia NSA.

Przede wszystkim nie można uznać, że pominięcie lub błędne zastosowanie określonej wersji interpretacyjnej przepisów prawa unijnego (także wynikającej z utrwalonego lub jasnego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej/TSUE) skutkuje automatycznie rażącym naruszeniem norm tego prawa, które pociąga za sobą kwalifikowaną wadliwość orzeczenia w rozumieniu art. 285a § 3 zd. 1 p.p.s.a. Konieczne jest bowiem dodatkowe wykazanie, że tego rodzaju rażące naruszenie prawa unijnego doprowadziło ostatecznie do wydania orzeczenia, które w swojej treści i stojącej u jego podstaw oceny prawnej, jest dotknięte wadą kwalifikowanej (oczywistej i kardynalnej) bezprawności, która nie mieści się w granicach sędziowskiej swobody orzeczniczej.

7. O ile więc w sprawie zakończonej zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 października 2023 r., sygn. akt II GSK 2013/22, doszło do w istocie do niepełnego odczytania pewnych treści wykładniczych wynikających z orzecznictwa unijnego Trybunału Sprawiedliwości (zob. wyrok z dnia 13 października 2011 r., C-83/10, Aurora Sousa Rodríguez i in., EU:C:2011:652, pkt 27-30; postanowienie z dnia 5 października 2016 r., C-32/16, Ute Wunderlich, ECLI:EU:C:2016:753, pkt 16-21; postanowienie z dnia 6 października 2021 r., C 253/21, TUIfly GmbH, ECLI:EU:C:2021:840, pkt 21 i n., pkt 27), o tyle nie można zasadnie twierdzić, że wada ta wynika z rażącego naruszenia prawa unijnego w znaczeniu wyżej przyjętym.

Z jednej bowiem strony, zgodnie z aktualnym orzecznictwem TSUE, jeżeli lot zostaje przekierowany do portu lotniczego, który nie odpowiada portowi lotniczemu wskazanemu jako miejsce docelowe zgodnie z pierwotnym planem podróży, należy go traktować w taki sam sposób jak odwołanie, chyba że port lotniczy przylotu i port lotniczy pierwotnego miejsca docelowego obsługuje to samo miasto, ta sama aglomeracja lub ten sam region, w którym to przypadku lot można uznać za opóźniony, a zatem jeżeli przekierowany lot, w wypadku którego lądowanie ma miejsce w porcie lotniczym innym niż pierwotnie przewidziany port lotniczy i port ten nie obsługuje tego samego miasta, tej samej aglomeracji lub tego samego regionu, pasażerowie mają prawo do odszkodowania z tytułu odwołania lotu (zob. postanowienie z dnia 6 października 2021 r., C 253/21, TUIfly GmbH, pkt 27), z drugiej jednak strony w świetle zaskarżonego wyroku – na podstawie ustalonego i niepodważalnego w sprawie rozpoznawanej skargi (art. 285d zd. 2 p.p.s.a.) stanu faktycznego – nie można stwierdzić, że będący odmiennym od docelowego (Taba) miejscem lądowania port lotniczy (Sharm El Sheikh) nie obsługuje tego samego regionu, a tym samym pasażerowie tego lotu mieli prawo do odszkodowania z tytułu odwołania lub opóźnienia lotu. W związku z tym zarzuty rażącego naruszenia prawa unijnego w zakresie art. 2 lit. l) oraz art. 5 ust. 1 lit. c) w zw. z art. 7 r.WE nr 261/2004 podlegają oddaleniu.

8. Pozbawiony w sposób oczywisty usprawiedliwionych podstaw jest także zarzut rażącego naruszenia unormowania wynikającego z art. 5 ust. 3 r.WE nr 261/2004.

Autor nadzwyczajnego środka zaskarżenia nie wykazał, że NSA dopuścił się błędu rażącej wykładni lub rażąco wadliwego zastosowania powyższej regulacji, która – jeżeli przyjąć, że w przedmiotowej sprawie istniały podstawy do uznania, że doszło do odwołania lub opóźnienia planowanego lotu docelowego – stanowiłaby podstawę do wyłączenia obowiązku odszkodowawczego, o którym mowa w art. 7 r.WE nr 261/2004.

Dokonując natomiast oceny prawidłowości stanowiska zajętego przez skład NSA orzekający w sprawie o sygn. akt II GSK 2013/22, trzeba uznać, że przyjął on dopuszczalną wersję interpretacyjną treści art. 5 ust. 3 r.WE nr 261/2004, uzasadniając w sposób wystarczający – aczkolwiek niespójny z przyjętym założeniem, że nie doszło do odwołania lotu w rozumieniu art. 2 lit. l) w zw. z art. 5 ust. 1 lit. c) r.WE nr 261/2004 (skoro bowiem nie doszło – według NSA – do odwołania lotu, to tym samym ocena przesłanki z art. 5 ust. 3 była zbędna) – na tle ustalonego stanu faktycznego, że zmiana trasy lotu była spowodowana "zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków".

W tym zakresie rozważania Sądu kasacyjnego nie naruszają w sposób bezpośredni i oczywisty miarodajnego orzecznictwa TSUE, które przyjmuje, że wyłączenie obowiązku wypłaty odszkodowania za odwołanie lotu jest możliwe, jeżeli przewoźnik lotniczy jest w stanie dowieść, że odwołanie to jest spowodowane zaistnieniem "nadzwyczajnych okoliczności" (rozumianych jako zdarzenia, które ze względu na swój charakter lub źródło nie wpisują się w ramy normalnego wykonywania działalności danego przewoźnika lotniczego i pozostają poza zakresem jego skutecznej kontroli), których nie można było uniknąć, nawet gdyby podjęto wszelkie racjonalne środki, a w razie zaistnienia takiej okoliczności – że podjął on środki dostosowane do sytuacji poprzez wykorzystanie wszelkich środków personalnych lub materiałowych oraz środków finansowych, którymi dysponował, aby uniknąć, by sytuacja ta doprowadziła do odwołania lub dużego opóźnienia danego lotu (zob. np. wyrok z dnia 23 marca 2021 r., C-28/20, Airhelp, EU:C:2021:226, pkt 22-23 oraz przytoczone tam orzecznictwo).

Jednocześnie kwalifikacja określonych zdarzeń jako okoliczności, o których mowa w art. 5 ust. 3 r.WE nr 261/2004, zależy od oceny i cech indywidualnego przypadku, aczkolwiek w motywie 14 rozporządzenia nr 261/2004 wskazano, że takie okoliczności mogą w szczególności zaistnieć w przypadku destabilizacji politycznej, warunków meteorologicznych uniemożliwiających dany lot, zagrożenia bezpieczeństwa, nieoczekiwanych wad mogących wpłynąć na bezpieczeństwo lotu oraz strajków mających wpływ na działalność obsługującego przewoźnika lotniczego.

Z powyższego motywu wynika zatem, że warunki meteorologiczne uniemożliwiające dany lot lub będące ich konsekwencją zagrożenia bezpieczeństwa lotu mogą być uznane za "nadzwyczajne okoliczności" w rozumieniu art. 5 ust. 3 r.WE nr 261/2004. Z kolei przesłanka "podjęcia wszelkich racjonalnych środków" powinna być interpretowana w świetle utrwalonego orzecznictwa TSUE w ten sposób, że należy wziąć pod uwagę jedynie środki, które spoczywają na przewoźniku lotniczym, pod warunkiem że – w szczególności na płaszczyźnie technicznej i administracyjnej – takie środki mogą zostać rzeczywiście przyjęte, bezpośrednio lub pośrednio, bez nakładania na niego poświęceń niemożliwych do przyjęcia z punktu widzenia możliwości jego przedsiębiorstwa, oraz że w takim przypadku wspomniany przewoźnik wykaże, iż środki te zostały podjęte (zob. np. wyrok z dnia 4 maja 2017 r., C-315/15, Pešková i Peška, EU:C:2017:342, pkt 28-29, 48; wyrok z dnia 4 kwietnia 2019 r., C-501/17, Germanwings, EU:C:2019:288, pkt 19).

Ponieważ strony skarżące nie wykazały, aby – na tle wiążącego stanu faktycznego sprawy (wynikającego z uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1936/21, ustaleń dotyczących "stanu klęski żywiołowej w Tabie" oraz "zamknięciem lotniska" – zob. s. 4) – dokonane przez NSA wykładnia lub ocena zastosowania prawa materialnego w granicach podniesionych zarzutów kasacyjnych rażąco naruszyły wskazane wyżej orzecznictwo TSUE, dlatego również zarzut dotyczący art. 5 ust. 3 r.WE nr 261/2004 podlegał oddaleniu.

9. Oczywiście bezzasadny okazał się zarzut rażącego naruszenia art. 267 TFUE przez naruszenie obowiązku "stosowania wiążącego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej", w tym wynikającego z wyroku z dnia 21 grudnia 2021 r. w sprawach połączonych C-146/20, C-188/20, C-196/20 i C-270/20.

Pomijając w tym miejscu nieadekwatność przywołania jako wzorca art. 267 TFUE oraz tez interpretacyjnych wynikających z wyroku TSUE z dnia 21 grudnia 2021 r. wydanego w sprawach połączonych C‑146/20, C‑188/20, C‑196/20 i C‑270/20 (AD i in.przeciwko Corendon Airlines i in., ECLI:EU:C:2021:1038), należy przypomnieć autorowi skargi, że w rozumieniu art. 285a § 3 p.p.s.a. nie jest rażącym naruszeniem prawa Unii Europejskiej odmowa skierowania przez NSA pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości UE, jeżeli sąd administracyjny ostatniej instancji nie powziął uzasadnionych wątpliwości co do prawidłowej wykładni przepisów prawa unijnego (zob. np. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2014 r., I GNP 2/14, LEX nr 1484744), natomiast samo twierdzenie o "zignorowaniu" przez NSA "wiążącego orzecznictwa TSUE" (niewskazanego prawidłowo tak w skardze kasacyjnej, jak i w niniejszej skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia) w zakresie rozumienia pojęcia odwołania lotu nie poddaje się kontroli w niniejszym postępowaniu nadzwyczajnym, podobnie jak zarzut, że NSA w sprawie o sygn. akt II GSK 2013/22 nie odniósł się "merytorycznie" do orzecznictwa TSUE przywołanego w skardze kasacyjnej.

Nadzwyczajny środek zaskarżenia, jakim jest skarga uregulowana w dziale VIIA p.p.s.a., nie jest bowiem i nie może być środkiem zmierzającym do pełnej kontroli legalności prawomocnych orzeczeń sądów administracyjnych, szczególnie zaś orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego jako sądu najwyższej instancji w sprawach administracyjnych.

Analogicznie, jako oczywiście bezzasadne podlegały także zawarte w skardze wnioski o skierowanie pytań prejudycjalnych do TSUE.

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego jest bowiem środkiem umożliwiającym jedynie uzyskanie prejudykatu celem dochodzenia naprawienia szkody wyrządzonej wydaniem niezgodnego z prawem orzeczenia sądowego. Uwzględnienie powyższej skargi prowadzi co do zasady jedynie (z zastrzeżeniem art. 285k § 3 p.p.s.a.) do wiążącego stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, bez wzruszenia jego mocy wiążącej, a zatem nie można przyjąć, że tego rodzaju nadzwyczajny i deklaratoryjny środek kontroli orzeczniczej uruchamia postępowanie "w sprawie zawisłej przed sądem krajowym, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego" w rozumieniu art. 267 akapitu 3 TFUE.

10. W tym stanie rzeczy, mając na względzie podniesione wyżej argumenty oraz działając na podstawie art. 285k § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.

-----------------------

2