Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant Agata Skorupska po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi L.T. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2022 r., sygn. akt II GZ 32/22 w sprawie z zażalenia L.T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 września 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1145/19 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi L.T. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 19 marca 2019 r. nr DO.66-PO-22.3.2019 w przedmiocie odmowy skreślenia z listy adwokatów postanawia: 1. odrzucić skargę o wznowienie postępowania; 2. zwrócić z urzędu ze środków budżetowanych Naczelnego Sądu Administracyjnego 100 (sto) złotych tytułem uiszczonego wpisu od skargi o wznowienie.

Postanowieniem z 24 lutego 2022r., sygn.. akt II GZ 32/22, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie L.T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 września 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1145/19 w sprawie ze skargi L.T. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z 19 marca 2019 r. w przedmiocie odmowy skreślenia z listy adwokatów.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekał w następującym stanie sprawy:

Postanowieniem z 15 września 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1145/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił L.T. przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tegoż Sądu w sprawie ze skargi L.T. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z 19 marca 2019 r. w przedmiocie odmowy skreślenia z listy adwokatów.

WSA stwierdził, że odpis wskazanego wyżej wyroku został doręczony pełnomocnikowi skarżącej 11 maja 2020 r., czyli w trakcie okresu, w którym bieg terminów sądowych i procesowych był zawieszony zgodnie z art. 15 zzs ust. 1 pkt 1 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). Termin na wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczął swój bieg 24 maja 2020 r. i upłynął 22 czerwca 2020 r. Natomiast skarga kasacyjna skarżącej od powyższego wyroku została wniesiona drogą elektroniczną 23 czerwca 2020 r., czyli dzień po upływie terminu. Z uwagi na to WSA postanowieniem z 18 sierpnia 2020 r. odrzucił skargę kasacyjną, a Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 25 marca 2021 r., sygn. akt II GZ 76/21 zażalenie skarżącej na to postanowienie oddalił.

Zdaniem WSA wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej został złożony w terminie, ale nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przywrócenie uchybionego terminu. WSA uznał, że wskazana przez skarżącą przyczyna niewniesienia skargi kasacyjnej w terminie ( wątpliwość interpretacyjna co do rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej ) nie stanowi okoliczności uprawdopodabniającej brak winy w uchybieniu terminu. Dlatego nie stwierdził podstaw do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu.

Postanowieniem z 24 lutego 2022 r., sygn. akt II GZ 32/22 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej na powyższe postanowienie.

W ocenie NSA dokonana przez WSA ocena okoliczności mającej uprawdopodabniać brak winy w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej była prawidłowa.

NSA stwierdził, że skarżąca korzystała z usług profesjonalnego pełnomocnika, dlatego też to jego działanie bądź zaniechanie podlega ocenie pod kątem stwierdzenia braku winy, który jest konieczną przesłanką przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej.

Naczelny Sad Administracyjny podzielił stanowisko WSA, że wątpliwość interpretacyjna co do przepisów dotyczących biegu terminu procesowego nie może być w okolicznościach tej sprawy uznana za okoliczność, która uprawdopodabnia brak winy w uchybieniu terminowi, skoro obowiązek interpretacji tych przepisów spoczywał na profesjonalnym pełnomocniku skarżącej (adwokacie). NSA nie podzielił stanowiska skarżącej, że uchybienie terminu nastąpiło z przyczyn, których strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych stosunkach wysiłku, bowiem istniały w tym zakresie od początku wątpliwości interpretacyjne. Skoro profesjonalny uczestnik obrotu prawnego w osobie pełnomocnika skarżącej miał wątpliwości co do interpretacji przepisów, to powinien był złożyć skargę kasacyjną przed końcem niejednoznacznego (jego zdaniem) terminu, aby nie narażać mocodawcy na niekorzystne skutki prawne. W takich okolicznościach nie można uznać, że uchybienie terminu nastąpiło na skutek okoliczności niezawinionych przez pełnomocnika skarżącej.

Na marginesie NSA wskazał, że w świetle deprecjonowanych przez pełnomocnika skarżącej przepisów, na mocy których określono kwestię biegu terminów procesowych i sądowych w początkowym okresie pandemii Covid-19, faktycznie strony postępowań sądowoadministracyjnych (a w praktyce ich profesjonalni pełnomocnicy) mieli więcej czasu na sporządzenie skargi kasacyjnej. NSA zauważył, że odpis wyroku WSA został pełnomocnikowi skarżącej doręczony 11 maja 2020 r., zaś termin na wniesienie skargi kasacyjnej rozpoczął bieg dopiero 24 maja 2020 r. Sąd nie podzielił twierdzenia pełnomocnika skarżącej, że ustawodawca nakazywał pełnomocnikowi pracę w niedzielę 24 maja 2020 r. i przyjęcie tego dnia doręczonego pisma. Pełnomocnik skarżącej przesyłkę z odpisem wyroku WSA odebrał 11 maja 2020 r., zaś 24 maja 2020 r. z mocy prawa jedynie rozpoczął bieg termin na dokonanie czynności procesowej w postaci wniesienia skargi kasacyjnej.

Pełnomocnik skarżącej złożył 15 maja 2022 r. skargę o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2022r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2020 r. w sprawie skargi L.T. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z 19 marca 2019 r. w przedmiocie odmowy skreślenia z listy adwokatów.

Jako podstawę wniosku o wznowienie postępowania skarżąca wskazała art. 273 § 2 p.p.s.a. i powołała okoliczność, że w postępowaniu międzyinstancyjnym, na etapie wniesienia skargi kasacyjnej, a następnie zażalenia na jej odrzucenie, nie mogła wnosić środków dowodowych ani środków zaskarżenie, w postaci dopełnienia obowiązku wniesienia skargi kasacyjnej w terminie oraz przedłożenia podstaw faktycznych wniosku o przywrócenie terminu przyjęcia skargi kasacyjnej, następnie przedłożenia podstaw faktycznych zażalenia na odmowę przywrócenia terminu przyjęcia skargi kasacyjnej, co miało wpływ na wynik sprawy. Powyższe okoliczności wynikały z faktu, nie miała w ogóle kontaktu z pełnomocnikiem, bądź miała ten kontakt drastycznie ograniczony z powodów wywołanych pandemią koronawirusa. Skarżąca zwróciła uwagę, że okres pandemii koronawirusa, zawieszenia biegów terminów sądowych, kolejnych fal epidemii, zachorowania na covid 19 wnoszącej jak i pełnomocnika, przypadał dokładnie na okres, w którym wnoszona była skarga kasacyjna, a następnie zażalenie na jej odrzucenie oraz wniosek o przywrócenie terminu do przyjęcia skargi kasacyjnej i następnie zażalenie na odmowę przywrócenia terminu przyjęcia skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na wniosek o wznowienie organ wniósł o jego oddalenie.

W piśmie z 9 września 2022 r. skarżąca podtrzymała swoje stanowisko, natomiast w piśmie z 30 grudnia 2022 r. wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Na rozprawie 8 lutego 2023 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę o wznowienie i wniósł o uchylenie postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 lutego 2022r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga o wznowienie postępowania podlega odrzuceniu.

Na wstępie wskazać należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada niewzruszalności prawomocnych orzeczeń sądowych (art.170 p.p.s.a.). Tym niemniej ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dopuszcza możliwość obalenia prawomocnego orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego lub wojewódzkich sądów administracyjnych między innymi w wyniku wznowienia postępowania sądowego. Skarga o wznowienie postępowania traktowana jest jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, mający na celu wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądu i doprowadzenie do ponownego rozpoznania sprawy. Skoro instytucja wznowienia postępowania sądowego jest instytucją wyjątkową, to przepisy określające warunki, w których może nastąpić uchylenie lub zmiana takich orzeczeń, muszą być zatem, jako wyjątek od wspomnianej reguły, interpretowane ściśle.

Zgodnie z art. 270 p.p.s.a. w przypadkach przewidzianych w dziale VII p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. W doktrynie i judykaturze zgodnie przyjęto, że na podstawie powyższego przepisu dopuszczalne jest wznowienie postępowania zarówno zakończonego prawomocnym wyrokiem, tj. orzeczeniem, które rozstrzyga sprawę (art. 132 p.p.s.a.), jak i postanowieniem, z tym, że musi to być postanowienie w inny sposób kończące postępowanie sądowoadministracyjne (art. 160-165, art. 173 § 1 p.p.s.a.) (por. K. Sobieralski, Przedmiotowy zakres dopuszczalności wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym, Sam. Ter. 2002, nr 10, s. 24 i n., i P. Gołaszewski, Sporządzanie środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, Warszawa 2015, s. 529, postanowienie NSA z 22 listopada 2005 r., I OZ 1051/05, postanowienie WSA w Krakowie z 31 maja 2010 r., sygn. akt III SA/Kr 357/10).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w przepisach art. 270-285 p.p.s.a. brakuje bezpośredniej podstawy prawnej do wzruszenia w trybie wznowienia postępowania prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania, a tym samym brak jest także podstawy prawnej do wznowienia prawomocnie zakończonej sprawy wskutek wzruszenia wspomnianego orzeczenia, tj. postanowienia niekończącego postępowania w sprawie.

Warto w tym miejscu zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 czerwca 2006 r., sygn. akt I GZ 2/06 przyjął możliwość żądania wzruszenia w drodze wznowienia postępowania prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania wprost na podstawie art. 190 ust. 4 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, ale w sprawie, w której zostało ono wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego później przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjny. Jednocześnie dodano, że żądanie takie byłoby dopuszczalne jedynie wówczas, gdyby występował związek między treścią postanowienia niekończącego postępowania, a treścią orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej.

Tak sytuacja w rozpoznawanej sprawie jednak nie występuje.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą skargę podziela pogląd przyjęty w orzecznictwie, że na podstawie art. 270 p.p.s.a., nie można żądać wznowienia postępowania incydentalnego, to jest postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem niekończącym postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej.

Za postanowienia o charakterze incydentalnym, niekończące postępowania w sprawie, uznaje się m.in. postanowienia w przedmiocie przywrócenia uchybionego terminu (por. postanowienie NSA: z 16 listopada 2005 r., sygn. akt I OZ 299/05, z dnia 8 grudnia 2016r., sygn. akt I FZ 218/16). Postanowienie oddalające wniosek o przywrócenie terminu nie jest prawomocnym orzeczeniem kończącym postępowanie w sprawie.

Postępowanie o przywrócenie terminu jest bowiem jedynie postępowaniem wpadkowym względem głównego nurtu postępowania. Celem tego postępowania nie jest rozstrzyganie ani o zasadności roszczeń dochodzonych przez stronę, ani też o dopuszczalności wyrokowania w sprawie, lecz jedynie ocena zasadności wniosku o przywrócenie terminu – w tym zbadanie czy zaniechanie dokonania czynności procesowej w przepisanym terminie było spowodowane okolicznościami niezawinionymi przez stronę (por. postanowienie NSA z 3 marca 2005 r., sygn. akt: FSK 812/04).

Z podanych wyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie było podstaw prawnych do wniesienia skargi o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 lutego 2022 r., sygn. akt II GZ 32/22, mocą którego oddalono zażalenie skarżącej na postanowienie sądu I instancji odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, które – jak to już powiedziano – nie kończyło postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej w rozumieniu powołanego wyżej przepisu. Postanowieniem takim jest natomiast prawomocne postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 276 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji.

O zwrocie całego uiszczonego wpisu orzeczono na podsatwie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.