Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek ( spr.) WSA Walentyna Długaszewska Protokolant : st. sekr. sąd. Kamila Perkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 kwietnia 2008 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej sprawy ze skargi Cz.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. Nr [...] przedmiocie stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa orzeczeń dotyczących przejęcia nieruchomości rolnej na Skarb Państwa. oddala skargę /-/ W. Długaszewska /-/ M. Lorych-Olszanowska /-/ T.M. Geremek

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając sprawę na skutek wniosku Cz.W. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...]., nr [...] i poprzedzającego je orzeczenia Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości rolnej położonej w [...], oznaczoną [...] o powierzchni [...] ha bez odszkodowania i wolną od obciążeń na rzecz Skarbu Państwa, działając na podstawie art. 1, 17 ust. 1 i 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001r. Nr 79 poz. 856 ze zm.) oraz art. 17 pkt 1, art., 157 § 1 i 2, a także art. 158 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, decyzją z dnia [...]., nr [...] orzekło o stwierdzeniu wydania opisanych wyżej orzeczeń z naruszeniem prawa na zasadzie art. 156 § 2 in fine.

Jako podstawę prawną przejęcia nieruchomości powołano przepis art. 9 ust. 1,3 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa (Dz. U. Nr 17 poz. 71 ze zm.). Przepis ten przewidywał możliwość przejęcia na własność Państwa bez odszkodowania nieruchomości rolnych i leśnych objętych we władanie Państwa do dnia 5 kwietnia 1958r., tj. do dnia wejścia w życie ustawy i będących nadal w tym władaniu lub przekazanych w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym.

W księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości w dniu 19 czerwca 1935r. ujawniono jako właścicieli J i S W. we wspólności majątkowej. Wymienieni właściciele sprzedali nieruchomość O. S. i jego żonie A. z udzieleniem pełnomocnictwa do przewłaszczenia, z zastrzeżeniem uzyskania zezwolenia ze strony odpowiednich władz. O. wraz z małżonką z uwagi na fakt, iż byli obywatelami niemieckimi zezwolenia nie otrzymali. W okresie okupacji A. M. (owdowiała S.) uzyskała wpis do księgi wieczystej na mocy niemieckiego kontraktu przewłaszczenia z dnia 11 lutego 1942r.

Sąd Powiatowy. postanowieniem z dnia 6 lutego 1959r. [...] przywrócił wpis jako właścicieli małżonków W. W efekcie tego, Powiatowy Urząd Ziemski orzeczeniem z dnia 29 stycznia 1946r. wprowadził wdowę J.W. wraz z dziećmi do mieszkania znajdującego się na przedmiotowej nieruchomości.

W aktach sprawy znajduje się umowa najmu zawarta pomiędzy J.W. a Spółdzielnią, na mocy której J.W. jako właściciel nieruchomości oddaje Spółdzielni w najem sklep i piekarnię usytuowane na przedmiotowej nieruchomości. W umowie tej m.in. znajduje się klauzula, w której strony umowy zgodnie stwierdzają, iż Spółdzielnia użytkowała przedmiot najmu bez umowy od 1 stycznia 1956r. do 31 grudnia 1959r. Z zapisów umowy wynika bezspornie, że w dacie 5 kwietnia 1958r. stanowiącej o przejęciu na własność Skarbu Państwa określonych nieruchomości rolnych J. W. zajmowała sporną nieruchomość, tj. mieszkała w budynku znajdującym się na tej nieruchomości i podejmowała działania jak właściciel.

W tej sytuacji zdaniem SKO nie zostały wyczerpane przesłanki określone w przepisie stanowiącym podstawę prawną przejęcia nieruchomości, a co za tym idzie nie można było orzec o przejęciu nieruchomości na własność Państwa. Tym samym ww. orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej zostały wydane z rażącym naruszeniem przepisu art. 9 ust. 1 ww. ustawy. Orzeczenia te wywołały nieodwracalne skutki prawne bowiem nastąpiło dalsze przeniesienie prawa własności opisanej nieruchomości. Z ustaleń organów administracji wynika, że obecnymi właścicielami przedmiotowej nieruchomości są M.B. i Z. B.

W tym stanie rzeczy SKO ograniczyło się do stwierdzenia, że decyzja o przejęciu przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa wydana została z naruszeniem prawa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając ponownie sprawę na skutek złożonego wniosku Cz. W., decyzją z dnia [...]., nr [...] utrzymało wcześniejszą decyzję w mocy.

SKO powołało się na dotychczasowe stanowisko akcentując, iż obecnie przedmiotowa nieruchomość obejmuje działki o numerach ewidencyjnych [..], kw [...], w której jako właściciele wpisani są M.B. i Z.B., na podstawie umowy darowizny z dnia 21 marca 1994r. Fakt ten świadczy o tym, iż zdaniem SKO mamy do czynienia z nieodwracalnością skutków prawnych ww. orzeczeń.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższe rozstrzygnięcie, w zakreślonym prawem terminie, złożył Cz. W. zarzucając orzeczeniom naruszenie obowiązującego prawa.

W odpowiedzi na skargę organ administracji podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wcześniejszą argumentację.

Na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2008r. skarżący wnosi i wywodzi jak w skardze, żądając uchylenia zaskarżonej decyzji; pełnomocnik organu wnosi o oddalenie skargi i powołuje się na argumentację zawartą wcześniej w aktach sprawy.

Prokurator wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji, a to wyłącznie z uwagi na niewłaściwość organu wydającego decyzję. Odnośnie treści samej decyzji stwierdza, iż odpowiada ona prawu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji uznał, iż skarga okazała się nieuzasadniona.

Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153,

poz. 1269 ze zm.) kontroluje działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie jest natomiast uprawniony do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Zgodnie z art.134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi wynika zaś, że zaskarżona decyzja ulega uchyleniu wówczas, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, stwierdzi wady będące przyczynami wznowienia postępowania bądź też stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie natomiast z art. 145 §1 pkt 2 sąd stwierdza nieważność decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Punktem wyjścia dla oceny legalności wydanej w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej i poprzedzającego je orzeczenia Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej., winna być istota nadzwyczajnego postępowania administracyjnego, zmierzającego do wzruszenia decyzji w trybie nadzorczym. Postępowanie takie ma na celu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, której wady mają charakter kwalifikowany. Pod terminem "wady kwalifikowanej" należy rozumieć błąd wprost zauważalny, nie dający się pogodzić z założeniami działania organu praworządnego państwa, z zasadą demokratycznego państwa prawnego i wymaganiami praworządności. Stwierdzenie nieważności jest wyjątkowym i nadzwyczajnym instrumentem mającym służyć ochronie porządku prawnego, stosowanym wyłącznie w przypadkach i zakresie wynikającym z art. 156 Kpa.

W niniejszej sprawie strona skarżąca żądała stwierdzenia nieważności orzeczenia Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej i poprzedzającego je orzeczenia Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w oparciu o zarzut naruszenia przepisu art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17 poz. 71 ze zm.).

Decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...]. i poprzedzające je orzeczenie Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej. z dnia [...] zostały wydane w oparciu o treść art. 9 ust. 1 ww. ustawy. Powyższy przepis stanowił, iż "nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. 5 kwietnia 1958r. – przypis Sądu), przyjmuje się na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdują się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Nieruchomości te przejmuje się bez odszkodowania, a długi i ciężary zabezpieczone na tych nieruchomościach umarza się, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie w mocy uznane zostanie za niezbędne".

Trybunał Konstytucyjny uchwała z dnia 20 lutego 1991r. (Dz. U. Nr 20 poz. 88) ustalił powszechnie obowiązującą wykładnie art. 16 ww. ustawy (art. 9 w trakcie ujednolicania przepisów ustawy otrzymał numer 16). Zgodnie z tą uchwała o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnych i leśnych decydują wyłącznie przesłanki wymienione w art. 16 (dawnym art.9), a mianowicie:

– objęcie nieruchomości we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy, czyli do dnia 5 kwietnia 1958r.;

– pozostawanie tych nieruchomości nadal we władaniu Państwa lub przekazanie ich w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym;

bez względu na okoliczności w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo. Przejęciu na własność Państwa podlegają także te nieruchomości, których właściciele do dnia 5 kwietnia 1958r. dawali wyraz woli odzyskania swej nieruchomości, bądź z przyczyn obiektywnych, od siebie niezależnych nie mieli możliwości dochodzenia swych praw.

Z treści powyższej wykładni i w oparciu o orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego należy przyjąć jednoznacznie, że o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnych można było orzec w sytuacji, gdy przejmowana nieruchomość została objęta we władanie państwa do dnia wejścia w życie ustawy i nadal pozostawała w jego władaniu lub została przekazana przez państwo we władanie innym osobom fizycznym bądź prawnym. Nie było przy tym konieczne ustalenie ani w jakim trybie, ani za pomocą jakich czynności prawnych czy też faktycznych doszło do objęcia we władanie nieruchomości przez państwo.

W niniejszej sprawie w aktach administracyjnych znajduje się umowa najmu zawarta pomiędzy J.W. a Spółdzielnią, na mocy której J.W. jako właściciel nieruchomości oddaje Spółdzielni w najem sklep i piekarnię usytuowane na przedmiotowej nieruchomości. Z zapisów umowy wynika bezspornie, że w dacie 5 kwietnia 1958r. stanowiącej o przejęciu na własność Skarbu Państwa określonych nieruchomości rolnych J.W. zajmowała sporną nieruchomość, tj. mieszkała w budynku znajdującym się na tej nieruchomości i podejmowała działania jak właściciel.

Skoro zaś z dowodów zawartych w aktach sprawy wynikało, że w dacie wejścia w życie ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego J.W. zajmowała sporną nieruchomość, ma rację Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że nie zostały wyczerpane przesłanki określone w przepisie stanowiącym podstawę prawną przejęcia nieruchomości, a co za tym idzie nie można było orzec o przejęciu nieruchomości na własność Państwa. Tym samym ww. orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej. i Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej zostały wydane z rażącym naruszeniem przepisu art. 9 ust. 1 ww. ustawy. Jednakże orzeczenia te wywołały nieodwracalne skutki prawne, bowiem nastąpiło dalsze przeniesienie prawa własności opisanej nieruchomości. Z ustaleń organów administracji wynika, że obecnymi właścicielami przedmiotowej nieruchomości są M.B. i Z.B. W tym stanie rzeczy SKO słusznie opierając się na przepisie art. 156 § 2 Kpa in fine ograniczyło się do stwierdzenia, że decyzja o przejęciu przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa wydana została z naruszeniem prawa (zob. wyrok NSA z 23 listopada 1987r., I SA 1406/86, ONSA 1987/2/81 oraz NSA 12 kwietnia 1994r., IV SA 674/93 niepubl.).

Nietrafny jest również zarzut Prokuratora, który wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji, a to wyłącznie z uwagi na niewłaściwość organu wydającego decyzję. Odnośnie treści samej decyzji Prokurator stwierdza, iż odpowiada ona prawu.

Sąd nie podziela również stanowiska Prokuratora, który uważa, iż w przedmiotowej sprawie doszło do wypełnienia przesłanki art. 156 § 1 pkt 1 Kpa, tj. tego, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwość (zob. m.in. postanowienie NSA z 21 marca 2007r., sygn. I OW 113/06 niepubl., wyrok WSA w Olsztynie z 6 listopada 2006r., II SA/Ol 756/07 zbiór internetowy na stronie NSA, wyrok WSA w Poznaniu z 19 lutego 2008r., III SA/Po 537/07 zbiór internetowy na stronie NSA). Sąd uznał, że brak jest wystarczających podstaw do uwzględnienia wniosku o uchylenie zaskarżonej decyzji, bowiem gdyby uznać, że w przedmiotowej sprawie orzekał niewłaściwy organ administracji, jak chce Prokurator, to wypełnienie przesłanki art. 156 § 1 pkt 1 Kpa nakładałoby na Sąd obowiązek stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, a nie jej uchylenia, zaś w ocenie Sądu nie można jednoznacznie uznać, że organ wydający przedmiotową decyzję był niewłaściwy. Kwestia związana z właściwością organów orzekających w tego rodzaju sprawach jest sporna w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Reasumując powyższe rozważania Sąd uznał, iż zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie, wobec czego należało orzec , na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), o jej oddaleniu.

/-/ W. Długaszewska /-/ M. Lorych-Olszanowska /-/ T.M. Geremek

K.P.d