Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lipca 2018 r. sprzeciwu skarżących od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Go 257/18 w sprawie ze skargi L. K. i W. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za [...] r. wraz z odsetkami za zwłokę postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

L. i W. małżonkowie K. wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W złożonych wnioskach skarżący oświadczyli, że są małżeństwem, mieszkają razem i wspólnie utrzymują dwoje uczących się dzieci (dwudziestoczteroletnią córkę i dwudziestoletniego syna). Są właścicielami domu mieszkalnego o pow. 98 m2. Nie posiadają żadnych innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych. Utrzymują się z wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez skarżącą, wynoszącego 2.719,50 zł netto oraz renty otrzymywanej przez skarżącego w wysokości 669,84 zł netto. Obok stałych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego (prąd 310 zł, gaz 300 zł, woda 250 zł, media 160 zł) skarżący ponoszą wydatki związane ze spłatą kredytów (1500 zł) oraz rehabilitacją i leczeniem (900 zł).

Postanowieniem z dnia 3 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Go 257/18 Referendarz sądowy zwolnił skarżących od kosztów sądowych zaś w pozostałym zakresie oddalił ich wnioski.

W motywach uzasadnienia postanowienia referendarz wyjaśnił, że sytuacja skarżących jest znana z urzędu, bowiem wielokrotne składali oni wnioski o przyznanie prawa pomocy w swoich licznych sprawach toczących się przed tutejszym Sądem (m.in. sygn. akt I SA/Go 105/17, 213/17, 324/17, 329/17, 342/17, 68/18, 174/18 175/18, 207/18, 208/18). Referendarz zauważył, że w świetle oświadczeń skarżących oraz dokumentów nadesłanych w sprawach ich sytuacja nie uległa zmianie.

W ocenie referendarza, zasadne jest zwolnienie skarżących od ponoszenia kosztów sądowych. Z przedstawionych przez nich oświadczeń i dokumentów oraz akt innych postępowań wynika, że nie mają oszczędności a ich stałe, podstawowe wydatki pochłaniają całość dochodów. W tej sytuacji poniesienie kosztów sądowych mogłoby narazić skarżących na uszczerbek utrzymania koniecznego.

Referendarz jednocześnie stwierdził, że opisana sytuacja materialna skarżących nie daje podstaw do przyznania im na obecnym etapie postępowania doradcy podatkowego. Wyjaśnił, że na tym etapie postępowania, przed sądem administracyjnym, skarżący nie muszą być obowiązkowo reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika. Analiza akt sprawy wskazuje, że skarżący potrafią samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi oraz pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Referendarz podkreślił, że o ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony.

Od powyższego postanowienia skarżący wnieśli sprzeciw. Wskazali, że ponieważ nie otrzymali prawa pomocy w pełnym zakresie nie będą mieli zapewnionej ochrony interesów przed WSA. Skarżący stwierdzili, że całość działań organów podatkowych działa na ich niekorzyść, a błędy organów podatkowych traktuje się jako oczywistą pomyłkę, umiejętnie manipulują przepisami prawa, a osoby słabe, które zaspokajają własne potrzeby i rodziny (niepełnosprawność) ponoszą negatywne konsekwencje. Skarżący podnieśli również, że nie mają wykształcenia prawniczego ani znajomości w organach podatkowych dlatego wnoszą o ustanowienie doradcy podatkowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a." rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 wskazanego przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

Zgodnie z treścią art. 245 § 1 - § 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Z kolei przepis art. 246 § 1 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym, tj. takim o jakie wnioskują skarżący, następuje ono gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w prawo pomocy zakresie częściowym przyznawane jest gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 art. 246 § 1 P.p.s.a.)

Zaznaczyć należy, że instytucja prawa pomocy stanowi realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu i stanowi wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego. Prawo pomocy służy realizacji dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. W konsekwencji, dopiero gdy posiadane przez nich środki okażą się niewystarczające do obrony swoich praw przed sądem, może być im przyznane prawo pomocy. Przyznanie przez sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć zatem charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie bowiem prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej (por. postanowienie NSA z 5 lipca 2017 r. sygn. akt I OZ 1089/17 wszystkie cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wyjaśnić także trzeba, że Sąd decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym, musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie Sąd bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (przymus adwokacko-radcowski) (por. postanowienie NSA z dnia 15 marca 2010 r. sygn. akt II FZ 62/10).

Wobec powyższego, mając na uwadze okoliczności wynikające ze składanych przez skarżących dokumentów i oświadczeń oraz argumentów podniesionych w sprzeciwie Sąd stwierdził, iż w niniejszej sprawie referendarz sądowy trafnie stwierdził, że na obecnym etapie postępowania zasadne jest zwolnienie skarżących jedynie od kosztów sądowych.

Ze złożonych przez skarżących wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, że mieszkają oni razem i wspólnie utrzymują dwoje uczących się dzieci (dwudziestoczteroletnią córkę i dwudziestoletniego syna). Są właścicielami domu mieszkalnego o pow. 98 m2. Nie posiadają żadnych innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych. Utrzymują się z wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez skarżącą a wynoszącego 2719,50 zł oraz renty otrzymywanej przez skarżącego w wysokości 669,84 zł. Obok stałych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego (prąd 310 zł, gaz 300 zł, woda 250 zł, media 160 zł) skarżący ponoszą wydatki związane ze spłatą kredytów (1500 zł) oraz rehabilitacją i leczeniem (900 zł). Jak słusznie zauważył referendarz sądowy sytuacja wnioskodawców jest znana Sądowi także z urzędu, gdyż wielokrotnie inicjowali oni postępowania przez tutejszym Sądem, w których składali wnioski o przyznanie prawa pomocy. W świetle oświadczeń skarżących oraz dokumentów nadesłanych m.in. w sprawach o sygn. akt I SA/Go 105/17, I SA/Go 213/17, I SA/Go 324/17, I SA/Go 329/17, I SA/Go 342/17, I SA/Go 68/18, I SA/Go 174/18, I SA/Go 175/18, I SA/Go 207/18 i I SA/Go 208/18 stwierdzić należy, że ich sytuacja nie uległa zmianie. Osiągane przez skarżących dochody w całości przeznaczane są na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Tym samym skarżący nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wbrew twierdzeniom skarżących zgodzić się również należy z referendarzem sądowym, że pomimo trudnej sytuacji materialnej, na tym etapie postępowania, brak jest podstaw do ustanowienia dla skarżących pełnomocnika z urzędu bowiem analiza akt sprawy wskazuje, że skarżący potrafią samodzielnie podejmować czynności w postępowaniu, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi oraz pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Zaś na obecnym etapie postępowania korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego.

Wbrew twierdzeniom skarżących, przyznania pełnomocnika z urzędu nie uzasadnia przekonanie skarżących, że organy podatkowe działają na ich niekorzyść i umiejętnie manipulują przepisami prawa oraz, że brak ustanowienia doradcy prawnego powoduje, iż nie będą mieli zapewnionej ochrony interesów przed Sądem. Jak już wyjaśnił referendarz sądowy, konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola Sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień skarżącego. Zgodnie bowiem z art. 6 P.p.s.a, Sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Ponadto, jak stanowi art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza, to że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracyjnych, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów (por. postanowienie NSA z dnia 20 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 142/13). Brak jest zatem podstaw do uznania, że odmowa ustanowienia doradcy podatkowego na obecnym etapie postępowania mogłaby spowodować dla skarżących jakiekolwiek ujemne następstwa procesowe czy też ograniczyć ich prawo do sądu. Po raz kolejny pdkreślić należy, że strona ma prawo wielokrotnego wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w tej samej sprawie. Ponowne złożenie wniosku może być spowodowane w szczególności zmianą sytuacji majątkowej strony w odniesieniu do sytuacji, na podstawie której został rozpoznany poprzedni wniosek, jak również zmianą etapu postępowania, w szczególności gdy skarżący wnosi o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w celu sporządzenia skargi kasacyjnej (por. L. Kuligowska, A. Madej, Prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym - zagadnienia proceduralne, PS 2007, nr 9, s. 86 oraz H. Knysiak-Siuda [w:] M. Romańska, H. Knysiak-Siuda, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 4, Tezy do art.243, LEX).

Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.