Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marcin Kojło, sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi V. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę

V. O. (dalej powoływana również jako: "skarżąca" bądź "strona") zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej powoływany jako: "ZUS") z prośbą o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek. W uzasadnieniu wskazała, że od dziecka choruje na autyzm. Na początki 2017 r. jej problemy zdrowotne zaczęły się pogłębiać poprzez nasilające się zaburzenia psychiczne, które uniemożliwiały dalsze prowadzenie działalności gospodarczej i spowodowały zaległości w płaceniu składek. Wskazała, że w dniu [...] maja 2019 r. przyjęto ją do Szpitala Psychiatrycznego w S. i zdiagnozowano schizofrenię paranoidalną. Strona przebywała w szpitalu do [...] czerwca 2019 r., a następnie w dniu [...] czerwca 2019 r. została przyjęta do Szpitala Psychiatrycznego w C., gdzie przebywała do dnia [...] lipca 2019 r. Skarżąca potrzebuje stałej opieki osób trzecich we wszystkich dziedzinach życia i stałego leczenia, a przewlekła choroba, z którą się boryka, uniemożliwia podjęcie pracy.

ZUS oddział w R. decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek.

Pełnomocnik strony – A. O. – wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, ponieważ nie zgadza się z wydanym rozstrzygnięciem z uwagi na to, że argumenty w niej zawarte są niezgodne z przepisami i ustawami, w szczególności dotyczących osób niepełnosprawnych.

Decyzją z dnia [...] marca 2020r., nr [...] ZUS w B. utrzymał w mocy decyzję ZUS w R. z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, pełnomocnik strony wywiodła skargę do tutejszego sądu zarzucając mu:

1. Naruszenie prawa materialnego, a to treści art. 348 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2020 r., poz. 35);

2. Istotne naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, a to:

- treści art. 7, 77 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej: "k.p.a.") poprzez niewłaściwe przeprowadzenie postępowania dowodowego, oraz niewłaściwe uzasadnienie faktyczne decyzji,

- art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zaufanie do organów państwa, międzynarodowego. Niepełnosprawność nie jest wyborem tych osób czy też próbą uniknięcia przez te osoby odpowiedzialności. Jest to zrządzenie losu i dlatego też prawo takie jak ust. 3a u.s.us. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266, dalej: "u.s.u.s.") powinno być zastosowane w tej i podobnych sprawach.

W ocenie wnoszącej skargę argumenty użyte przez ZUS są niezgodne z przepisami i ustawami. Powołując się na stan zdrowia, w tym stopień niepełnosprawności, podnosi iż zaległość powinna być umorzona.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. wywiódł odpowiedź na skargę podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie praz wnosząc o jej oddalenie.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2020 r. pełnomocnik skarżącej uzupełnił skargę zarzucając naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, a mianowicie art. 28 ust. 3 a w zw. z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365, dalej powoływanego jako: "Rozporządzenie") poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji zmiany w dniu 8 kwietnia 2020 r. decyzji z dnia [...] listopada 2019 r., co skutkowało ustaleniem całkowitej niezdolności do pracy V. O. i w konsekwencji ziszczenie się przesłanek warunkujących umorzenie składek, co stanowi podstawę wznowienia postępowania określoną w art. 145 § 1 pkt 8 kpa

Ewentualnie, w razie uznania, iż nie doszło do zaistnienia okoliczności uzasadniających wznowienia postępowania administracyjnego pełnomocnik skarżącej zarzucił:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 28 ust. 3 a w zw. z art. 32 u.s.u.s w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia poprzez jego błędną wykładnię I uznania, iż spełnienie się przesłanek przewidzianych w powołanych przepisach wymaga, aby po stronie płatnika wystąpiła niemożność uzyskiwania dochodu w ogólności, podczas gdy z wykładni przepisu wynika, iż wystarczające jest uznanie, iż jest niemożność skutkująca brakiem możliwości uiszczenia należności,

2) naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa poprzez

- brak ze strony organu podjęcia czynności zmierzających do porównania sytuacji materialnej zobowiązanej z wysokościa zaległej należności i jej dochodami( rzeczywistymi lub potencjalnymi) i ustalenia, czy byłyby one wystarczające na pokrycie zadłużenia,

- brak ze strony organu czynności zmierzających do ustalenia wysokości dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania w celu ustalenia, czy jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego utrzymania,

- błędne uznanie, iż skarżąca ma możliwość podjęcia pracy, podczas gdy jej stan zdrowia oraz warunki życiowe, w tym miejsce zamieszkania, uniemożliwiają jej podjęcie zatrudnienia nawet w warunkach pracy chronionej,

- nieuwzględnienie stanu zdrowia skarżącej, który uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, przy jednoczesnym arbitralnym stwierdzeniu, że skarżąca może podjąć pracę w warunkach pracy chronionej i z uwagi na brak orzeczonej niezdolności do pracy jest w stanie spłacać przedmiotową należność,

- błędne uznanie, iż skarżąca nie ponosi kosztów swego utrzymania, w związku z czym byłaby w stanie spłacać zadłużenie, podczas gdy okoliczność ta wynika z jej choroby i braku możliwości uzyskiwania jakichkolwiek środków, nie zaś z wyboru skarżącej i jej rodziców, cos skutkowało niesłusznym uznaniem , iż skarżąca jest w stanie spłacać należność, podczas gdy jej stan zdrowia i warunki życiowe nie pozwalają na podjęcie żadnych czynności zarobkowych, zaś koszty utrzymania( w tym leczenia) znacznie przewyższają posiadane środki, w związku z czyn musi korzystać z pomocy innych osób.

W oparciu o tak skonstruowane zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a lub art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub c p.p.s.a.

Organowi doręczono uzupełnienie skargi. Organ nie zajął w tej kwestii dodatkowego stanowiska ani nie podjął polemiki z argumentami uzupełniającymi skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawą prawną zaskarżonej decyzji były przepisy art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia. Przepisy te określają przypadki, w razie zaistnienia których możliwe jest umorzenie należności składkowych w całości bądź w części. I tak, należności te mogą zostać umorzone w razie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.) lub w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność przewidziane zostały w ust. 3 cyt. Artykułu u.s.u.s. Z kolei co do możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., to szczegółowe zasady umorzenia określone zostały w powołanym już Rozporządzeniu, w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 tego aktu prawnego.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1. u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca sprecyzował przypadki całkowitej nieściągalności, o której mowa w ust. 2. I tak, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie ma charakter wyczerpujący, a tym samym stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tej normie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Jednak nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Jednocześnie w przypadku stwierdzenia braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy, pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

W okolicznościach niniejszej sprawy Zakład uznał, że nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności. Organ podniósł, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z okoliczności, o jakich mowa w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W szczególności w zaskarżonej decyzji zwrócono uwagę, że nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ: posiadane nieruchomości mogą stanowić przedmiot obrotu cywilno-prawnego, co skutkuje możliwością uznania ich za źródła przychodu w celu spłaty zadłużenia; w stosunku do skarżącej prowadzone jest przymusowe postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora ZUS Oddział w B.; wnioskiem z [...] kwietnia 2019 r. przekazano dalsze tytuły wykonawcze dotyczące należności za okres [...] Naczelnikowi II Urzędu Skarbowego w B. do prowadzenia egzekucji ze środków, do stosowania których nie jest uprawniony Dyrektor ZUS; zaległości zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, które nie zostało zakończone, więc nie można go uznać za całkowicie nieściągalne; postepowanie egzekucyjne nie zostało dotychczas ocenione przez organ egzekucyjny jako całkowicie nieskuteczne.

Jak już podkreślono, alternatywnie wobec wskazanych przesłanek organ może dokonać umorzenia należności z tytułu składek, gdy zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który daje możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia, ale wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Przepis ten odsyła do rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust. 1 pkt 1-3 ww. Rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W tym miejscu należy podkreślić, że przywołany wyżej przepis Rozporządzenia daje organowi administracyjnemu - podobnie jak w przypadku stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, o jakiej mowa w art. 28 u.s.u.s., możliwość, a nie obowiązek umorzenia zaległości. To w gestii uznania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pozostaje więc, czy przy zaistniałym stanie faktycznym za zasadne uzna umorzenie należnych świadczeń. Co ważne, przepis § 3 ust. 1 Rozporządzenia nakłada na wnioskodawcę (zainteresowanego) ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną.

Ponadto przychylić się należy do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08, że podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s) - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika).

Wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie Zakład dysponował określonym materiałem dowodowym zaoferowanym przez skarżącą. W ocenie sądu, organ stwierdzając, że w wypadku skarżącej nie zaistniały podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, nie naruszył cytowanych przepisów prawa materialnego.

Wyjaśnić należy, że decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 k.p.a., działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego.

Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami oraz regułami logiki. W postępowaniu organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).

Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego. Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego.

W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 k.p.a.). Z istoty samego uzasadnienia wynika, że powinno ono wskazywać przesłanki, którymi kierował się organ wydając dane orzeczenie, a więc powinno w sposób wyczerpujący wyjaśniać podstawę rozstrzygnięcia i okoliczności, które za takim, a nie innym rozstrzygnięciem przemawiają. Celem uzasadnienia jest bowiem przedstawienie procesów myślowych, które doprowadziły organ do wydania danego aktu, wskazanie motywów będących podstawą podjętego przez niego rozstrzygnięcia i wreszcie wskazanie argumentów tłumaczących dlaczego takie, a nie inne stanowisko było prawidłowe w określonym stanie faktycznym. Argumentacja zawarta w uzasadnieniu powinna bowiem pozwolić - zarówno podmiotowi, którego rozstrzygnięcie bezpośrednio dotyczy, jak i ewentualnie sądowi kontrolującemu następnie tę decyzję - odczytać kierunek rozważań, jak i tok rozumowania organu. Uzasadnienie aktu administracyjnego stanowiąc jego integralną część, wpływa bowiem na jego treść. Sporządzenie uzasadnienia jest więc nie tylko wymogiem formalnym - wynikającym wprost z brzmienia art. 107 § 1 i 3 k.p.a. - ale także ma istotne znaczenie merytoryczne. Bez wątpienia przedstawienie toku rozumowania organu administracyjnego wpływa na kontrolę rozstrzygnięcia w postępowaniu sądowoadministracyjnym (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 22 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Bd 405/18, wszystkie orzeczenia przywołane w tym uzasadnieniu są dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak wskazano wyżej, umorzenie należności z tytułu składek jest wyjątkiem, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, kiedy przesłanki umorzenia zostały wykazane w sposób niewątpliwy. Tymczasem w sprawie niniejszej nie zostało wykazane, że jakakolwiek forma spłat pociągnie za sobą niemożliwe do akceptacji skutki dla skarżącej. Skarżąca uzasadniała żądanie w zakresie umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne problemami natury finansowej, niemożnością podjęcia pracy oraz złym stanem zdrowia spowodowanym chorobą psychiczną. Organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawczynię okoliczności i w ocenie sądu, w prawidłowy sposób dokonał ich oceny, logicznie i przekonująco argumentując swoje stanowisko.

Należy odnotować, że skarżąca na przestrzeni Iat 2017, 2018 do kwietnia 2019 r. wykazywała straty materialne z prowadzonej działalności gospodarczej. Nie jest zatrudniona z jakiegokolwiek tytułu. Z informacji zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym wynika, że jest wspólnikiem spółki P. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka Komandytowa. Nie korzysta z zasiłków, korzysta z pomocy rodziców, jednak nie potrafi określić w jakiej kwocie. Jest właścicielem domu o powierzchni 90 m2 położonego w miejscowości [...] oraz gospodarstwa rolnego zabudowanego o pow. 5,188 ha położonego w miejscowości K. Ponadto jest właścicielem 1/2 części nieruchomości o pow. 1,8234 m2 położonej w miejscowości S. Wydatki ponoszone w gospodarstwie domowym zostały oszacowane na łączną kwotę 6.672 zł. Skarżąca nie wykazała stałych wydatków związanych z jej utrzymaniem ani zobowiązań pieniężnych z wyjątkiem zaległości wobec ZUS. W stosunku do jej majątku prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora ZUS Odział w B. Do akt dołączono dokumenty medyczne potwierdzające umiarkowany stopień niepełnosprawności (orzeczenie wydane do dnia [...] listopada 2021 r.). Co prawda od momentu wydania decyzji przez organ sytuacja skarżącej uległa zmianie, gdyż orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2020 r. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy w terminie do dnia [...] kwietnia 2022 r., jednakże wskazać godzi się, że zadłużenie nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, a było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto należy zgodzić się z organem, że w przedmiotowej sprawie w dalszym ciągu istnieje szansa na skuteczne wyegzekwowanie należności, a więc nie ma podstaw prawnych do wydania decyzji umarzającej należności z tytułu składek.

Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z ojcem i matką, którzy nie podlegają ubezpieczeniu w ZUS, obydwoje nie uzyskują żadnego dochodu. Z informacji zawartych w KRS wynika natomiast, że matka skarżącej, A. O., jest wspólnikiem i Prezesem Zarządu, zaś ojciec, B. O. jest Wiceprezesem Zarządu w spółce pod nazwą [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością.

Pomimo akcentowanej przez skarżącą trudnej sytuacji finansowej, w sprawie nie zachodzi sytuacja szczególna wskazująca na straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek, mogłoby pozbawić skarżącą możliwości realizacji niezbędnych potrzeb. Należy podkreślić, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą. Wskazać również należy, że umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Toteż, dbając o stan finansów funduszów emerytalno - rentowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych musi każdorazowo ważyć zasadność podejmowanego rozstrzygnięcia. Zaś w rozpoznawanej sprawie organ trafnie uznał, że prowadzona egzekucja rodzi możliwość wyegzekwowania zaległej kwoty.

Zdaniem sądu, należy zgodzić się z organem, że skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia jej spłatę całości zaległych należności. Sytuacja skarżącej jest niejednoznaczna i niezrozumiała i doprowadziła do uzasadnionych wątpliwości organu, że posiada inne źródła dochodu, które nie zostały wykazane, przez co organ nie miał możliwości odniesienia sytuacji skarżącej do wskaźnika minimum socjalnego. Ponadto, jak już zostało wskazane powyżej, przedmiotowe zaległości ciągną się już od 2017 r. Jak słusznie zauważył organ, skarżąca nigdy nie pracowała oraz nie uzyskiwała dochodów z prowadzonej działalności. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wykazano poniesioną przez stronę stratę na przestrzeni prowadzonej działalności (rok 2017 – strata 53.688 zł; rok 2018 – strata 24.066 zł; rok 2019 do kwietnia – strata 779 zł). W sytuacji, gdy skarżąca stwierdziła, że osiągane z prowadzonej działalności gospodarczej dochody nie są wystarczające do uregulowania należności składkowych, powinna była podjąć kroki zmierzające do zmniejszenia długu, czy też jego rozłożenia na raty, natomiast od momentu podjęcia działalności skarżąca nie zapłaciła ani jednej raty. Działalność gospodarcza jest prowadzona na ryzyko przedsiębiorcy, a brak środków finansowych nie uzasadnia prowadzenia nierentownej działalności gospodarczej generując coraz większe zadłużenie. Wskazać również należy, że jak wskazywała matka skarżącej – A.O. – działalność strony w spółce komandytowej miała na celu zapewnienie jej pracy w warunkach chronionych oraz zabezpieczenie bytu w razie śmierci rodziców. To rodzice V. O. zapewnili jej możliwość prowadzenia działalności gospodarczej w powoływanej spółce, pomimo jej pogarszającego się stanu zdrowia i szybko postępującej choroby, niejako obarczając przy tym córkę obowiązkami przerastającymi jej możliwości.

Obecna sytuacja skarżącej nie przesądza o tym, że nie będzie ona w stanie spłacić swoich zobowiązań w późniejszym czasie, zważywszy w szczególności na okoliczność, że zaległości zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, które nie zostało zakończone, więc nie można go uznać za całkowicie nieściągalne i nie zostało dotychczas ocenione przez organ egzekucyjny jako całkowicie nieskuteczne.

Wymaga zaakcentowania, że ustawowym obowiązkiem Zakładu jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie jest niemożliwe wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS, których zaistnienia zainteresowana nie wykazała, to negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Podzielić przy tym należy pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2051/13, że świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 Rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną - nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 Rozporządzenia będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy.

W świetle przedstawionych okoliczności faktycznych zdaniem sądu organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. w takim zakresie, w jakim było to możliwe zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Organ uwzględnił wszystkie okoliczności podane przez skarżącą oraz okoliczności wynikające z danych będących w posiadaniu organu. Stan faktyczny sprawy będący podstawą rozstrzygnięcia nie budzi wątpliwości i nie był też przez stronę skarżącą kwestionowany. Okoliczność, że strona skarżąca nie zgadza się z oceną sytuacji majątkowej i rodzinnej dokonaną przez organ nie oznacza jednak, że z tej przyczyny wydana decyzja jest wadliwa. Wadliwości tej można byłoby upatrywać, gdyby organ dokonał oceny istniejącego materiału dowodowego w sposób dowolny, a analiza ta nie zostałaby wsparta żadną argumentacją. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie jednak nie nastąpiła, albowiem Zakład ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a.

Końcowo należy również podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie akcentowano, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. W wyroku z dnia 18 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 60/10 NSA przyjął, że nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a. Wynika to z faktu, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, a zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny.

Podsumowując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sytuacja finansowa skarżącej w kontekście przywołanych wyżej przepisów, regulujących zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, została oceniona należycie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z uwzględnieniem interesów, publicznego i indywidualnego skarżącej oraz stanu faktycznego, ustalonego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Wnioski wyprowadzone z tej oceny nie noszą znamion dowolności.

Na marginesie należy dodać, że zmiana sytuacji skarżącej i wystąpienie nowych okoliczności (chociażby tych powołanych w uzupełnieniu skargi), może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności, i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej).

Odnosząc się natomiast do zarzutu, że organ nie uwzględnił stanu zdrowia skarżącej, który uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, przy jednoczesnym arbitralnym stwierdzeniu, że skarżąca może podjąć pracę w warunkach pracy chronionej i z uwagi na brak orzeczonej niezdolności do pracy jest w stanie spłacać przedmiotową należność wskazać należy, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji, tj. w dniu [...] stycznia 2020 r., przedłożone wraz z uzupełnieniem skargi orzeczenie z dnia [...] kwietnia 2020 r., w którym skarżąca została uznana za całkowicie niezdolną do pracy w terminie do dnia [...] kwietnia 2022 r., jeszcze nie istniało, a co za tym idzie – nie było w posiadaniu Zakładu i nie można zarzucać mu, że błędnie ocenił zgromadzony materiał dowodowy przedkładając na poparcie tych twierdzeń dokument, który nie znajdował się w dostępnym w dacie wydania decyzji materiale dowodowym. Nie można zatem zarzucać organowi wyciągnięcia błędnych wniosków w tym zakresie. Dowód, przedłożony już na etapie postępowania sądowego, nie podlegał ocenie Zakładu. Przedmiotowa okoliczność może natomiast stanowić podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, gdyż może okazać się kluczowa w sytuacji, gdy ww. orzeczenie zostanie dołączone do dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego. W dacie wydania decyzji odmawiających umorzenia należności składkowych aktualne pozostawało orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] listopada 2019 r., wydane na czas określony, do dnia [...] listopada 2021 r., z którego wynika, że skarżąca może być zatrudniona w warunkach pracy chronionej, co zostało słusznie zauważone i przedstawione w zaskarżonej decyzji. Skoro krótko przed etapem rozpoznawania możliwości zarobkowych V. O. wyspecjalizowany Zespół, posiadający bieżącą na tamtą chwilę dokumentację, orzekł o przyznaniu umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na czas oznaczony, to trudno oczekiwać od organu, aby mógł choćby przypuszczać, że po kilku miesiącach zostanie wydane orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy. Tym bardziej, że zarówno skarżąca jak i jej matka i pełnomocnik – A. O. przyznały, że na chwilę wydawania skarżonej decyzji, akceptują orzeczony stopień niepełnosprawności. Należy zatem zgodzić się z organem, że w dacie orzekania przez organ, możliwość orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy nie dotyczył aktualnego stanu faktycznego sprawy, lecz przewidywanej, przyszłej sytuacji, która mogła się nigdy nie ziścić. Nie można więc było na tej podstawie czynić ustaleń. Na podstawie uzyskanych informacji, że być może sytuacja ulegnie w przyszłości poprawie i działalność gospodarcza będzie kontynuowana oraz wobec braku w dacie wydania zaskarżonej decyzji dokumentu stwierdzającego całkowitą i trwałą niezdolność do pracy, organ zasadnie zatem wywnioskował, że istnieje możliwość wyegzekwowania długu, czy to z obecnego majątku skarżącej, czy też w dalszej perspektywie czasowej. Z uwagi na powyższe, podjęcie negatywnego dla strony rozstrzygnięcia nie może być uważane za dowolne.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, oddalił ją na mocy art. 151 p.p.s.a.