Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Stachurski (sprawozdawca), Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent, po rozpoznaniu w dniu 5 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Gd 1464/19 w sprawie ze skargi J. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 27 czerwca 2019 r., nr 2201-IEE-2.711.2.113.2019.2.BT w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od J. L. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wyrok sądu pierwszej instancji.

Wyrokiem z 5 listopada 2019 r., I SA/Gd 1464/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, oddalił skargę J. L. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 27 czerwca 2019 r., nr 2201-IEE-2.711.2.113.2019.2.BT, w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Bytowie, prowadził wobec Skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Wójta Gminy Czarna Dąbrówka, obejmującego łączne zobowiązanie w podatku rolnym, od nieruchomości i leśnym III rata za 2018 r. w łącznej wysokości należności głównej 566 zł. W toku tego postępowania, w oparciu o art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r., poz. 1314, dalej: "u.p.e.a."), Skarżący wniósł skargę na dokonane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. Postanowieniem z 24 kwietnia 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Bytowie oddalił skargę jako nieuzasadnioną. Postanowieniem z 27 czerwca 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że kwestie związane z nieistnieniem obowiązku objętego ww. tytułem wykonawczym nie mogą być podnoszone w ramach skargi na czynność egzekucyjną, bowiem są one przedmiotem odrębnie prowadzonego postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, oddalając skargę wniesioną na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku stwierdził, że podniesione przez Skarżącego kwestie wykraczają poza zakres uregulowany w art. 54 u.p.e.a. Zdaniem sądu, przedmiotem skargi na czynność egzekucyjną, w postaci zajęcia rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, dokonanego zawiadomieniem z 8 marca 2019 r., mogła być jedynie prawidłowość postępowania organu egzekucyjnego w zakresie przepisów regulujących sposób i formę dokonywania przedmiotowej czynności. Z tego powodu nie podlegały rozpatrzeniu w niniejszym postepowaniu zarzuty dotyczące nieistnienia obowiązku, braku wymagalności, czy wygaśnięcia zobowiązania. Sąd stwierdził, że nie dopatrzył się nieprawidłowości i naruszenia przepisów prawa, bowiem w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego zostały wykonane wszystkie czynności przewidziane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym prawidłowo i skutecznie doręczono Skarżącemu odpis zawiadomienia wraz z odpisem tytułu wykonawczego, stanowiących podstawę sporządzenia zawiadomienia o zajęciu.

Wyrok wraz z uzasadnieniem oraz inne powołane w dalszej części orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA).

2. Skarga kasacyjna.

Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji wniósł pełnomocnik Skarżącego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

1) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm; dalej "k.p.a."), w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi przez sąd pierwszej instancji, w sytuacji gdy Skarżący wykazał, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku postanowieniem z 27 czerwca 2019 r. bezzasadnie utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Bytowie z 24 kwietnia 2019 r., podczas gdy w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do uchylenia w całości przedmiotowego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Bytowie z 24 kwietnia 2019 r. i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez uwzględnienie w całości skargi na czynności egzekucyjne oraz uchylenie zastosowanego środka egzekucyjnego;

2) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 54 § 1, § 2, § 4, § 5, § 5a i § 6 w związku z art. 80 § 1 - § 3 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi przez sąd pierwszej instancji, w sytuacji gdy Skarżący wykazał, że skarga na czynności egzekucyjne zasługiwała na uwzględnienie, zaskarżony środek egzekucyjny powinien być uchylony, a postępowanie egzekucyjne wstrzymane, gdyż:

- zawiadomienie o zastosowaniu środka egzekucyjnego jest nieprawidłowe pod względem formalnym,

- zajęcie nastąpiło w toku postępowania egzekucyjnego, które powinno być umorzone, ponieważ tytuł wykonawczy stanowiący podstawę postępowania egzekucyjnego jest nieprawidłowy,

- tytuł wykonawczy, na podstawie którego został zastosowany środek egzekucyjny, wystawiono na podstawie wadliwej decyzji;

3) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. w związku z art. 54 § 1, § 2, § 4, § 5, § 5a i § 6 i art. 18 u.p.e.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi, w sytuacji gdy Skarżący wykazał, że organy nieprawidłowo ustosunkowały się do treści skargi na czynności egzekucyjne i sporządziły wadliwe uzasadnienia faktyczne i prawne swoich postanowień;

4) art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 54 § 1, § 2, § 4, § 5, § 5a i § 6 i art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na sporządzeniu wadliwego uzasadnienia wyroku z 5 listopada 2019 r., w którym sąd pierwszej instancji błędnie ocenił, że organy administracji obydwu instancji zasadnie oddaliły skargę na czynność egzekucyjną.

W oparciu o te zarzuty, autor skargi kasacyjnej wniósł o: uchylenie w całości wyroku WSA w Gdańsku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie, zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm, w tym zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest niezasadna i podlega oddaleniu.

Na wstępie należy wyjaśnić, że przedmiotowa sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.). Strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym z jednoczesnym pouczeniem o możliwości uzupełnienia argumentacji uzasadnienia skargi kasacyjnej albo żądania jej oddalenia.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu biorąc pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 i 3 p.p.s.a.) nie stwierdził podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku. Zarzuty kasacyjne są niezasadne. W sprawie nie zachodzą też przesłanki nieważności postępowania.

Istota powstałego w tej sprawie sporu, odzwierciedlona treścią zarzutów kasacyjnych, sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy sąd pierwszej instancji prawidłowo zaakceptował sposób rozpoznania przez organy egzekucyjne skargi wniesionej przez Skarżącego na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego.

Dokonując oceny zaskarżonego wyroku przez pryzmat zarzutów kasacyjnych, należy w pierwszej kolejności wyjaśnić, że w ramach egzekucji administracyjnej strona w celu ochrony swoich spraw może wnieść zarzuty, o których mowa w art. 33 u.p.e.a., a także skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a. Ustawodawca zdefiniował pojęcie "czynność egzekucyjna", wskazując, że należy rozumieć przez to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 2 u.p.e.a.). Na tle tych regulacji w literaturze prezentowane jest stanowisko, że wymienione środki ochrony prawnej zobowiązanego nie są względem siebie konkurencyjne. Skarga na czynność egzekucyjną ma charakter środka subsydiarnego i nie będzie dopuszczalna, gdy ustawa przewiduje inne środki zaskarżenia, np. zarzut, zażalenie na postanowienie. Nie ma przy tym znaczenia, czy zobowiązany nie wykorzystał innych środków prawnych, czy nie przyniosły one żądanego rezultatu (zob. P. M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. VI, LexisNexis 2011, tezy komentarza do art. 1a i art. 54 u.p.e.a.). Również w orzecznictwie akcentuje się, że skarga na czynności egzekucyjne jest środkiem o charakterze subsydiarnym, co oznacza, że stanowi uzupełnienie innych środków zaskarżenia, a zakres wykorzystania skargi jest ograniczony przez zakres stosowania innych środków prawnych (wyrok NSA z 18 listopada 2015 r., II FSK 2594/13). Skarga na czynność egzekucyjną oraz zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej są odrębnymi, niekonkurencyjnymi wobec siebie, środkami ochrony prawnej. Nie można ich stosować zamiennie. Każdy z nich dotyczy konkretnych uchybień, jest wnoszony w różnym terminie i rozpoznawany z zastosowaniem innych przesłanek (zob. wyrok NSA z 29 marca 2022 r., III FSK 605/21 i powołane w nim inne orzeczenia).

Mając powyższe na uwadze sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a., nie można kwestionować wymagalności dochodzonego obowiązku, w tym prawidłowości wystawionego tytułu wykonawczego. Do tego służy odrębny środek ochrony prawnej w postaci zarzutów egzekucyjnych (art. 33 § 1 u.p.e.a.). Jak wynika z akt sprawy, Skarżący skorzystał z tego środka, wnosząc zarzuty na podstawie art. 33 § 1 pkt 1, 2, 3, 6, 8 i 10 u.p.e.a. Zarzuty te nie mogą być jednocześnie podstawą i uzasadnieniem skargi na czynność egzekucyjną (art. 54 u.p.e.a.). Tym samym zarzuty skargi kasacyjnej, koncentrujące się wokół tych kwestii, należało ocenić jako nieuzasadnione.

Odnosząc się natomiast do zarzutu dotyczącego prawidłowości podjętej w tej sprawie czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego oraz wkładu oszczędnościowego Skarżącego, należy stwierdzić, że wyrażona w tym zakresie ocena sądu pierwszej instancji, zasługuje na akceptację. Prawidłowo sąd ocenił, że w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego zostały wykonane wszystkie czynności przewidziane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym prawidłowo i skutecznie doręczono zobowiązanemu odpis zawiadomienia wraz z odpisem tytułu wykonawczego, stanowiących podstawę sporządzenia zawiadomienia o zajęciu. Organ egzekucyjny wystawiając zawiadomienie o zajęciu wierzytelności oraz przesyłając je do dłużnika zajętej wierzytelności, przy jednoczesnym wysłaniu jego odpisu do zobowiązanego, dopełnił wszystkich wymogów wynikających z art. 80 u.p.e.a. Zawiadomienie o zajęciu wierzytelności sąd pierwszej instancji zbadał także przez pryzmat wymogów wynikających z art. 67 u.p.e.a. oraz przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1339). Kontrola ta nie wykazała żadnych nieprawidłowości. Nawet autor skargi kasacyjnej, formułując zarzut wadliwości formalnej zawiadomienia o zastosowaniu środka egzekucyjnego, nie wskazał jakie konkretnie wady zawiera ten dokument (s. 3 uzasadnienia skargi kasacyjnej). Zarzuty sformułowane w punkcie 2 skargi kasacyjnej uzasadnia głównie tym, że w sprawie wniesione zostały także zarzuty w oparciu o art. 33 u.p.e.a. Jednak ta okoliczność, jak już wyżej wspomniano, jest irrelewantna dla oceny skargi wnoszonej w trybie art. 54 u.p.e.a.

Nie można również zgodzić się z zarzutem skargi kasacyjnej, że sąd pierwszej instancji sporządził nieprawidłowe uzasadnienie zaskarżonego wyroku. Wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej, uzasadnienie to pozwala na jednoznaczne ustalenie przesłanek, którymi kierował się sąd pierwszej instancji. Fakt, że wydane przez sąd rozstrzygniecie nie satysfakcjonuje Skarżącego nie uzasadnia zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

Z tych względów niezasadne są zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące wszystkich wskazanych w niej przepisów prawa.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2, art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).

SWSA(del.) Mirella Łent SNSA Wojciech Stachurski SNSA Jacek Pruszyński