I SA/Wa 444/24 - Wyrok

Data orzeczenia	2024-06-25	
Data wpływu	2024-02-21	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie	
Sędziowie	Anna Milicka-Stojek
Jolanta Dargas
Marta Kołtun-Kulik /przewodniczący sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6329 Inne o symbolu podstawowym 632	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2023 nr 0 poz 390; art. 17 ust. 1 pkt 4; Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2024 nr 0 poz 935; art. 151; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.), sędzia WSA Jolanta Dargas, asesor WSA Anna Milicka-Stojek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 8 grudnia 2023 r. nr KO-1158/4103/665/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.	
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 8 grudnia 2023 r., nr KO-1158/4103/665/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. – po rozpatrzeniu odwołania R. B. (dalej: "wnioskodawca", "skarżący") od decyzji Wójta Gminy [...] (dalej: "organ I instancji") z 21 sierpnia 2023 r., nr GOPS.000211/SP/08/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z 29 maja 2023 r. skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w miejscowości [...] o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną. Do wniosku załączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 28 kwietnia 2022 r., nr PZO.35200.4411.5.2023, na podstawie którego zaliczono jego żonę – M. B., ur. [...] lipca 1972 r., do znacznego stopnia niepełnosprawności. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 5 lutego 2019 r. natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 kwietnia 2020 r. Orzeczenie wydano do 30 kwietnia 2025 r. W dniu 7 i 13 lipca 2023 r. pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy.

Organ I instancji powołaną wyżej decyzją z 21 sierpnia 2023 r. odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W pierwszej kolejności Wójt stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie został spełniony warunek wynikający z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), dalej: "u.ś.r." - uzależniający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Niepełnosprawność żony istnieje bowiem od 5 lutego 2019 r., zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 kwietnia 2022 r. Organ I instancji powołał się na pismo Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w [...] 10 września 2021 r. wskazując, że w obecnej sytuacji prawnej nie ma możliwości wydania decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Trybunał zaznaczył, że wejście w życie powyższego wyroku nie oznacza usunięcia kryterium wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Od dnia ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, pomimo kilkukrotnych nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, zapis ten nie został uchylony. W związku z powyższym Wójt uznał, że obowiązuje on w niezmienionym brzmieniu. Ponadto Wójt stwierdził, że zastrzeżenia budzi czy wnioskodawca spełnia również wymóg rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jej niepodejmowania w związku ze sprawowaniem opieki nad żoną. Dodatkowo organ I instancji - powołując się na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych – wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, wnioskodawca nie posiada takiego orzeczenia.

R. B. złożył odwołanie od powyższej decyzji Wójta.

Kolegium, ww. decyzją z 8 grudnia 2023 r., utrzymało w mocy decyzję Wójta z 21 sierpnia 2023 r. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. i wskazał, że w rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżący należy do kręgu podmiotów, o których mowa w pkt 4 tego przepisu, albowiem stosownie do art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży na nim obowiązek alimentacyjny względem żony. Poza sporem pozostaje również fakt, że obecnie skarżący jest osobą zdrową, nie ma przeciwwskazań do podjęcia pracy z uwagi na stan zdrowia i nie jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym, w ocenie Kolegium, organ I instancji błędnie uznał, iż przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad żoną, tylko z tego powodu, że o przedmiotowe świadczenie ubiega się współmażonek osoby wymagającej opieki, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dalej Kolegium zaznaczyło, że na podstawie art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (pkt 2). Zaskarżoną decyzją odmówiono wnioskowanego świadczenia opierając się na ustaleniu, że nie jest spełniony warunek wynikający z ww. art. 17 ust. 1b ustawy. Takiego stanowiska organ odwoławczy nie podzielił. Podkreślił, że przy rozważaniu tej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącego. Wyrokiem tym Trybunał uznał art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego organ odwoławczy podkreślił, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zaskarżoną decyzję należało więc ocenić przy uwzględnieniu stanowiska, z którego jednoznacznie wynika, że orzekając w kwestii przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną żonę, nie uwzględnia się przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Tym samym argument organu I instancji pomijający opisaną wyżej utratę konstytucyjności przepisu, jest wadliwy i nie może uzasadniać odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W świetle powyższego Kolegium stwierdziło, że w niniejszej sprawie nie było dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez TK za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Jednakże, jak wskazał organ odwoławczy, ww. okoliczności nie miały wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie. Po analizie całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego organ odwoławczy uznał bowiem, że skarżący nie spełnia wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną.

I tak Kolegium wwyjasniło, że w dniu 24 listopada 2023 r. - po pouczeniu o treści art. 233 § 1 k.k. - odebrało od skarżącego zeznania celem ustalenia, czy sprawuje ona opiekę nad żoną w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz czy faktyczne sprawowanie opieki jest niemożliwe do pogodzenia z pracą zarobkową opiekuna. Skarżący zeznał, że: "Mieszka w domu jednorodzinnym wraz z żoną M. oraz synem M. Z. lat 31 (syn żony z poprzedniego związku). Dom w którym mieszkają nie jest ich własnością, wynajmują go w zamian za opiekę nad domem (..). Prowadzą wspólne gospodarstwo domowe (...). Źródłem utrzymania rodziny jest świadczenie uzupełniające 500 zł żony, zasiłek stały 325 zł i zasiłek pielęgnacyjny 215 zł. (...) W tej chwili skarżący nie ma żadnego dochodu. Syn żony pracował dorywczo w budowlance w delegacji ale nie pracuje już od około trzech miesięcy. Syn ma odrębne dwa pokoje, a kuchnia jest wspólna. (...). Małżonkowie mają jeszcze córkę A. B. lat 24, która mieszka w [...] i nie pomaga finansowo rodzinie. Odwiedza ich czasami i dzwoni codziennie do swojej mamy. Skarżący jest osobą zdrową, nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, nie ma przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy. Żona choruje na [...], [...] i [...], pozostaje pod opieką lekarza reumatologa. Przyjeżdża do [...] na [...] do lekarza ale skarżący nie wie dokładnie jakiej specjalności. Przyjeżdża z żoną do lekarza ale nie pamięta kiedy była ostatnia wizyta. Wizyty odbywają się chyba co półtora miesiąca. Żona przyjmuje leki 3 razy dziennie. Żona sama sobie dawkuje i przyjmuje leki. Nie wie dokładnie jakie to są leki i na co są. Leki przepisywane są przez lekarza w [...]. Żona jeździ tylko do tej doktor z [...]. Jeździ tam od dwóch lub trzech lat. Skarżący nie znam nazwiska doktor z [...]. To jest chyba reumatolog bo do innego żona nie jeździ. Do lekarza do [...] zawozi siostra żony. Żona pozostaje chyba jeszcze pod opieką lekarza pierwszego kontaktu w [...]. Ostatnio w [...] u lekarza pierwszego kontaktu byli około 5 miesięcy temu. Skarżący nie wie, który lekarz przepisuje, które leki mojej żonie. Żona chyba nie pozostaje pod opieką żadnych innych lekarzy specjalistów Żona samodzielnie spożywa posiłki. Skarżący wychodzi po zakupy, jeździ też do [...] na zakupy, wtedy na dwie, trzy godziny żona zostaje sama. Skarżący nie ma prawa jazdy, ani samochodu. Żona choruje od około 3 lat. Skarżący ni pamięta, czy żona wcześniej miała orzeczenia. Nie wie czy to orzeczenie z 2022 roku jest pierwszym orzeczeniem żony. Skarżący z żoną mieszka od lutego 2023 roku, wcześniej przez pół roku mieszkał w [...] - albo wynajmował mieszkanie albo mieszał u kolegi. Wówczas żona mieszkała z synem i to on zajmował się mamą. W lutym i marcu skarżący pracował jeszcze dorywczo. Potem już nigdzie nie pracował. W tym miejscu Kolegium przedstawiło skarżącemu umowę zlecenie z 14 kwietnia 2023 roku. Jak podniosło Kolegium, początkowo skarżący zaprzeczał, że pracował ale potem po obejrzeniu umowy zeznał, że roznosił ulotki jednakże nie miał za to płacone. Podał, że nie wie co było na tych ulotkach, nie wie jakiego rodzaju to były ulotki, "nie interesowało go to". Zostawiał te ulotki na przystankach w okolicznych miejscowościach: [...], [...], [...]. W tym czasie żona zostawała sama, jak był w domu syn to zajmował się wtedy swoją mamą. Skarżący oświadczył, że nie pamięta w jakich okolicznościach podpisał umowę zlecenie. Pieniądze za umowę zlecenie otrzymała chyba jego żona, on nie otrzymałem żadnych pieniędzy. Żona wstaje rano około godziny 7- 8. Jemy razem śniadanie, ale żona sama spożywa posiłki i pije herbatę, ręce ma sprawne. Żona nie jest pamperspwana. Żona porusza się po mieszkaniu przy pomocy kijków. Miała chodzik, ale się popsuł. Żona po śniadaniu odpoczywa i ogląda telewizję, skarżący sprzątam po śniadaniu, w tym czasie robi pranie, wykonuje róże czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Jak wszystko zrobi to siedzą potem razem z żoną. Oglądają telewizję. Do żony dzwoni wtedy córka. Ustalamy co zrobić na obiad. Gotujemy obiad, żona podpowiada w kuchni i obiad jemy około godziny 13.00. Po obiedzie skarżący zmywa naczynia a żona odpoczywa na łóżku. W okresie zimowym skarżący przygotowuje opał, przygotowuje kolacje i żona kładzie się spać około godziny 21.00. Skarżący oświadczył, że opieka nad żona zajmuje mu około 5 godzin dziennie. Skończył szkołę podstawową, pracował w gospodarstwie u rodziców w [...]. Pracował tam do 30 roku życia. Był ubezpieczony KRUS. Potem pracował w budowlance, ale nie posiada żadnego świadectwa pracy ponieważ przeważnie pracowałem na "czarno"." Dalej skarżący odpowiedział, że "w dniach od 20 czerwca 2023 do 6 lipca 2023 roku, kiedy pracownicy socjalni z GOPS w [...] wizytowali środowisko a jego nie było w domu, nie pamięta gdzie wtedy był. Od 4 do 8 lipca 2023 roku żona przebywała u córki w [...], on w tym czasie był w domu, w tym czasie żoną opiekowała się ich córka A.. Żona czasami wyjeżdża do córki i zostaje u nich kilka dni, w tym czasie córka zajmuje się żoną. Skarżący stwierdził, że skoro wtedy nie było w go w domu, to prawdopodobnie był wtedy w [...], jeździł tam busami po zakupy. Skarżącego mogło nie być 5-6 godzin. W tym czasie żona była sama albo z synem. Mogło też tak być, że w tym czasie był u sąsiada. Skarżący wskazał, że wołałby iść do pracy niż siedzieć w domu. Jest budowlańcem, ma wieloletnie doświadczenie zawodowe. Gdyby miał ofertę pracy za 3 500- 4 000 zł to poszedłby do 6 pracy. O świadczeniu pielęgnacyjnym dowiedziała się żona, skarżący nie wie skąd. To żona rozmawia telefonicznie z pełnomocnikiem. Pełnomocnik nie był u nich nigdy osobiście, przesłał dokumenty pocztą a skarżący podpisał tylko wnioski. Wnioski i oświadczenia wypełniała żona, np. formularz czynności dotyczących opieki nad osobą niepełnosprawną a skarżący tylko je podpisał."

Wobec powyższego Kolegium uznało, że w przedmiotowej sprawie brak jest bezpośredniego związku między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a podjęciem opieki nad niepełnosprawną żoną. Skarżący jest osobą długotrwale bezrobotną a umowa zlecenia zawarta z [...] sp. z o.o. na roznoszenie ulotek była krótkotrwała (zawarta na okres jednego miesiąca i zakończyła się z upływem okresu na jaki była zawarta). Ponadto, wobec licznych stwierdzeń skarżącego w trakcie przesłuchania w siedzibie Kolegium, organ odwoławczy powziął uzasadnione wątpliwości, co do faktu sprawowania przez skarżącego rzeczywistej, stałej i bezpośredniej opieki nad żoną oraz co do istnienia ciągłości i osobistego, charakteru tej opieki. Kolegium podkreśliło, że pracownicy socjalni kilkukrotnie wizytowali środowisko i nie zastali skarżącego (okres czerwiec-lipiec 2023 r.), skarżący nie potrafił wyjaśnić gdzie wówczas przebywał, nie pamięta czy żona miała wcześniej orzeczenie o niepełnosprawności.

Kolegium wskazało, że bezsporne jest to, iż skarżący mieszka z żoną dopiero od 1 lutego 2023 r., a orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności żony zostało wydane rok wcześniej, tj. w dniu 28 kwietnia 2022 r. i w tamtym okresie żoną opiekował się syn wspólnie z nią zamieszkujący. Organ odwoławczy podniósł przy tym, że syn mieszka w tym samym domu, nie pracuje i opiekuje się także czasami matką. Skarżący potwierdził, zgodnie z oświadczeniem z 12 czerwca 2023 r., że opieka nad żoną zajmuje mu około 5 godzin dziennie, nadto nie wie, do jakich lekarzy żona dokładnie jeździ, jakie przyjmuje leki, nie pamięta kiedy była ostatnia wizyta u lekarza. Skarżący zeznał również, że żona jest częściowo samodzielna, ma sprawne ręce, sama spożywa posiłki, sama sobie dawkuje i przyjmuje leki. Żona jeździ do córki na kilka dni i wtedy córka opiekuje się nią. Zdaniem Kolegium, nie można również pominąć faktu, że o świadczeniu pielęgnacyjnym dowiedziała się żona, która wypełniła formularz wniosku i oświadczenia, zaś skarżący tylko je podpisał.

Organ odwoławczy stwierdził, że nie kwestionując, konieczności wsparcia żony przez skarżącego zauważyć należy, że pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia, opieki i pomocy potrzebującemu małżonkowi jest wzajemną powinnością współmałżonków wynikającą z ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, szczególnie w zakresie rozmiaru pomocy jakiej udziela skarżący, co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Sama jednak konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W przypadku świadczenia pielęgnacyjnego ważne jest ustalenie, że wyłącznie z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną osoba sprawującą taką opiekę rezygnuje i nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie dookreśla pojęcia opieki. Niemniej, dla uznania opieki za spełniającą kryteria o jakich mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotny jest jej charakter, niezbędność oraz adekwatność do stanu zdrowia i niepełnosprawności osoby jej wymagającej, które z uwagi na swą intensywność wykluczają podjęcie przez opiekuna zajęcia zarobkowego (bądź zmuszają go do rezygnacji z niego). Jak wskazał NSA w wyroku z 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, iż w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Kolegium nie kwestionując złego stanu zdrowia żony skarżącego i zasadności udzielania jej wsparcia w codziennych czynnościach, co niewątpliwie potwierdza orzeczenie o niepełnosprawności, uznaje za zasadne, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego nie może polegać na opiece częściowej, czy opiece sprawowanej w niewielkim zakresie czynności usługowych. Nie może to być współopieka, czy opieka naprzemienna sprawowana razem z innymi osobami.

Mając powyższe na względzie organ odwoławczy stwierdził brak podstaw do uznania, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad żoną (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję organu odwoławczego zarzucając jej:

– naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, tj. art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego oraz w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił stanowisko na poparcie podniesionych zarzutów i stwierdził, że Kolegium pochopnie wykluczyło zwykłe czynności życia codziennego z zakresu opieki i pomocy uzasadniającej prawo do świadczenia. Wszystkie te czynności są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Kolegium nie zdołało podważyć wynikającej ze zgromadzonego przez organ I instancji materiału dowodowego potrzeby sprawowania przez skarżącego całodobowej i kompleksowej opieki nad żoną niepełnosprawną w stopniu znacznym, niezdolnej do samodzielnej egzystencji. Kolegium nie przedsięwzięło bowiem jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej w celu wykazania zbędności podejmowania określonych czynności w ramach opieki i pomocy nad żoną, uzasadniających konieczność rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania zatrudnienia).

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a.

Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli, w ocenie Sądu, skarga nie jest zasadna.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 8 grudnia 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 21 sierpnia 2023 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm., dalej: "u.ś.r."). Zgodnie z art. 17 ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Sąd podziela stanowisko Kolegium, że w sprawie nie spełniono przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. przesłanki umożliwiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ale w sytuacji jeśli istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

W sprawie bezsporne jest, że żona skarżącego orzeczeniem z 28 kwietnia 2022 r. wydanym przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Jak wskazano w tym orzeczeniu niepełnosprawność istnieje od 5 lutego 2019 r., zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 kwietnia 2022 r. W świetle tego orzeczenia wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Odnosząc się zatem do kwestii ww. związku przyczynowo-skutkowego, należy zauważyć, że biorąc pod uwagę art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest faktyczna rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia (nie podejmują zatrudnienia), aby stale się nimi opiekować. Z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wynika, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą wskazaną w ustawie (tak np. wyrok WSA w Poznaniu z 12 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Po 917/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lutego 2020 r.; sygn. akt I OSK 516/19; LEX nr 3047011). W każdej sprawie właściwy organ musi zatem dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13; LEX nr 1773689).

Ze stanu faktycznego sprawy wynika, na co zwrócono już uwagę powyżej, że żona skarżącego jest osobą niepełnosprawną od lutego 2019 r., zaś od kwietnia 2022 r. ustalony został stopień niepełnosprawności. Tymczasem, jak sam oświadczył skarżący, mieszka z żoną dopiero od 1 lutego 2023 r. (orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności żony zostało wydane rok wcześniej, tj. w dniu 28 kwietnia 2022 r. a w tamtym okresie żoną opiekował się syn wspólnie z nią zamieszkujący). Ustalono, że syn mieszka w tym samym domu, nie pracuje i także opiekuje się matką. Opiekę to sprawuje także czasami córka mieszkająca w [...], do której na kilka dni w miesiącu wyjeżdża żona skarżącego. Skarżący sam stwierdził, że opieka nad żoną zajmuje mu około 5 godzin dziennie, z drugiej strony nie wie, do jakich lekarzy żona uczęszcza, jakie przyjmuje leki, nie pamięta kiedy była ostatnia wizyta u lekarza. Skarżący zeznał także, że żona jest częściowo samodzielna, ma sprawne ręce, sama spożywa posiłki, sama sobie dawkuje i przyjmuje leki.

Trafnie więc zwrócił uwagę organ odwoławczy, że opieka sprawowana przez skarżącego nad niepełnosprawną żoną nie ma charakteru wyłącznego i na tyle intensywnego, aby tego typu opiekę uznać za długotrwałą i stałą. Opieka ta ma charakter częściowy i incydentalny - ograniczona jest tylko do niektórych czynności usługowych i to w większości takich, które zwykle wykonują osoby pracujące. Zasadnie więc Kolegium wskazało, że nie została spełniona przesłanka "rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia", która stanowi warunek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Należy przy tym zauważyć, że Sąd, ani organy, nie kwestionowały stanu zdrowia żony skarżącego i zakresu sprawowanej opieki przez nią (do czego jest zobowiązany zgodnie z regulacjami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Jednak sama konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie stanowi – w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. - samodzielnej i wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. W niniejszej sprawie zaś taki związek przyczynowy nie zachodzi. Trafnie zatem w tych okolicznościach faktycznych, które skutecznie przez skarżącego nie zostały zakwestionowane, organy wywiodły, że nie została w sprawie spełniona podstawowa przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. warunkująca uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego odnosząca się do związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (brakiem jego podejmowania) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

W konsekwencji, Kolegium nie naruszyło przywołanych przez skarżącego przepisów prawa dokonując oceny złożonego przez skarżącego oświadczenia oraz materiału dokumentacyjnego i ostatecznie uznając, że brak jest bezpośredniego, ścisłego związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką nad matką.

Biorąc powyższe pod uwagę wyżej przedstawione okoliczności sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 p.p.s.a.