Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Mazur, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/, Sędzia WSA Marek Wroczyński, Protokolant Anita Sałek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2008 r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej 1) uchyla zaskarżoną decyzję w części odmawiającej przyznania zaliczki alimentacyjnej na P., R., A. i K. P. za okres od 1 stycznia 2006 roku do 31 sierpnia 2006 roku; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z dnia [...], znak [...], po rozpatrzeniu odwołania M.P. – dalej skarżąca, uchyliło decyzję Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] nr [...] w części przyznającej zaliczkę alimentacyjną na okres od 1 stycznia 2006 r. do 31 sierpnia 2006r. na rzecz P., R., A. i K. P. i orzekając w sprawie uchyliło decyzję Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] nr [...] w części przyznającej zaliczkę alimentacyjną na P., R., A. i K. P.i odmówiło przyznania zaliczki alimentacyjnej na okres od 1 stycznia 2006 r. do 31 sierpnia 2006 r. na P., R., A. i K. P..

Z akt sprawy wynika, że M.P. wnioskiem z dnia 12 września 2005r. zwróciła się do Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na P., R., A. i K. P. Po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 1 ust 2, art. 7, art. 8, art. 9a, art. 10, art. 18 ust 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86 poz. 732 ze zm. dalej jako ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r.) przyznał skarżącej zaliczkę alimentacyjną na dzieci: P., R., A. i K. P. na okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r.

Po rozpatrzeniu skargi, która wpłynęła do Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. w dniu 12 grudnia 2005 r., decyzją z dnia [...]., nr [...], wydaną na podstawie art. 1 ust 2, art. 7, art. 8, art. 9a, art. 10, art. 18 ust 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej oraz art. 104 i 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej k.p.a.) organ uchylił decyzję własną z dnia [...] w całości i odmówił skarżącej świadczenia w formie zaliczki alimentacyjnej na dzieci: P., R., A. i K. P.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż wnioskodawczyni nie spełnia warunków do uznania jej za osobę samotnie wychowującą dzieci. Jak wynika z załączonych dokumentów na dzień składania wniosku skarżąca posiada pięcioro dzieci, w tym czworo z poprzedniego związku - P., R., A. i K. P., na które są zasądzone alimenty. Ojciec piątego dziecka D. – Z.K. czynnie uczestniczy w procesie utrzymania i wychowania syna oraz często przebywa pod adresem [...], gdzie razem z dziećmi zamieszkuje skarżąca. Taka sytuacja, zdaniem organu sprawia, iż M.P. nie spełnia warunków do uznania jej za matkę samotnie wychowującą dzieci a tym samym przyznania zaliczki alimentacyjnej, gdyż wychowuje ona dziecko wspólnie z jego ojcem.

Od powyższej decyzji M.P. wniosła odwołanie podnosząc,

że jest rozwiedziona i ma zasądzone alimenty na czworo dzieci. Ponieważ na syna D. otrzymuje dobrowolne świadczenia rzeczowe od jego ojca to nie występowała o zasądzenie alimentów. Podniosła, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z ojcem najmłodszego syna – Z.K.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. stwierdziło, że z powołanych przez organ I instancji przepisów wynika jednoznacznie, iż skarżąca nie spełnia warunków do uznania jej za osobę samotnie wychowującą dzieci. Zgodnie z art. 1 ust 2 w/w ustawy zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. W myśl art.3 pkt.17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2006 r. Nr 139 poz. 992 dalej jako ustawa o świadczeniach rodzinnych) – w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2006r., osoba samotnie wychowująca dziecko to: panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba, że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem.

Zdaniem organu spełniona jest przesłanka do uznania skarżącej za osobę nie mającą statusu osoby samotnie wychowującej dziecko, ale dopiero od zmiany stanu prawnego, tj. od dnia 1 stycznia 2006 r. Poprzednio obowiązująca definicja osoby samotnie wychowującej dziecko zawarta w art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych różniła się od obecnej. W myśl poprzednio obowiązującej definicji M.P. była osobą samotnie wychowującą dzieci. W tej sytuacji zmiana decyzji Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] nr [...] jest uzasadniona zmianą stanu prawnego, ale w części dotyczącej zaliczki alimentacyjnej na okres od 1 stycznia 2006 r. do 31 sierpnia 2006 r.

Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca, która pismem z 6 marca 2006r. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję organu odwoławczego.

Skarżąca opisała w skardze stan faktyczny sprawy i podniosła, że domaga się przyznania zaliczki alimentacyjnej na dzieci P., R., A. i K. P., które są dziećmi z pierwszego małżeństwa. Posiadanie dziecka z innym mężczyzną, który nie mieszka z nimi, a który odwiedza swoje dziecko i płaci dobrowolne alimenty na najmłodszego syna, nie może zwalniać biologicznego ojca pozostałych dzieci od obowiązku łożenia na ich utrzymanie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, sąd każdorazowo obowiązany jest w pierwszej kolejności zbadać, czy postępowanie administracyjne zostało prawidłowo przeprowadzone w sprawie przez właściwe organy administracji publicznej. Obowiązany jest przy tym ocenić, czy w sprawie został prawidłowo ustalony stan faktyczny, czy stronie skarżącej organy zapewniły możliwość uczestniczenia w postępowaniu, a także czy organy dokonały prawidłowej wykładni mających zastosowanie w sprawie przepisów materialnoprawnych.

Ponieważ w rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że miało miejsce tego rodzaju naruszenie prawa, skutkowało to uchyleniem w części zaskarżonej decyzji.

Istota problemu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, co należy rozumieć pod pojęciem "osoby samotnie wychowującej dziecko", jako osoby uprawnionej do świadczenia alimentacyjnego.

Zgodnie z art. 1 ust 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Definicję osoby samotnie wychowującej dziecko, zawiera art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, dodany przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 267, poz. 2260). Przepis ten wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2006 r. i definiuje osobę samotnie wychowującą dziecko jako: pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba, że wychowuje wspólnie, co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem.

W ocenie składu orzekającego treść tego artykułu nie pozostawia wątpliwości

i wyraźnie stanowi, że osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego musi posiadać status w przepisie tym wymieniony, oraz musi sama wychowywać dziecko, czy dzieci, tj. bez udziału drugiego rodzica tego dziecka czy tych dzieci.

Na gruncie niniejszej sprawy organy I i II instancji uznały, że matce wychowującej dzieci nie służy status osoby samotnie wychowującej dziecko, jeśli wychowuje dziecko z innym mężczyzną, z którym również ma dziecko. Nie sposób jednak podzielić takiego rozumowania organów. Przepis art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych mówi bowiem nie o każdej osobie związanej z jednym z rodziców dziecka, ale o rodzicu dziecka, zatem osobie będącej rodzicem w świetle prawa. Bez znaczenia pozostaje tu okoliczność, iż matka ubiegająca się o zaliczkę alimentacyjną na dzieci wychowuje kolejne dziecko z jego biologicznym ojcem. W takiej, bowiem sytuacji rodzic uprawniony, może być uznawany wobec jednego dziecka za samotnie je wychowujący, a wobec dzieci ze związku nieformalnego, za osobę wychowującą je w rodzinie. Takie stanowisko zajął już Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 27 czerwca 2007 r., sygnatura akt I OSK 1494/06, z dnia 11 lipca 2007r., sygnatura akt I OSK 1292/06 oraz w wyroku z dnia 9 stycznia 2008 r., sygnatura akt I OSK 430/07 . Skład Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie orzekający w niniejszej sprawie w pełni akceptuje przedstawione wyżej stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Z akt sprawy wynika, iż M.P. jest matką pięciorga dzieci. Czworga – P., R., A. i K. P. - z małżeństwa z M.P., który w wyroku rozwodowym( wyrok Sądu Okręgowego w R. z dnia 19 lutego 2002 r. sygn. akt I C 1348/01 ) został zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz tych dzieci, oraz jednego dziecka ze Z.K. – D.K. Skarżąca wystąpiła o przyznanie zaliczki alimentacyjnej na czworo dzieci pochodzących z małżeństwa z M.P., i to wyłącznie w stosunku do tych dzieci, organy winny oceniać, czy jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu definicji przytoczonej powyżej. Wychowywanie najmłodszego dziecka wspólnie z jego biologicznym ojcem nie pociąga za sobą konsekwencji w postaci uznania jej partnera za rodzica jej dzieci pochodzących z małżeństwa z M.P. Z.K. nie ma żadnych zobowiązań wobec pozostałych dzieci skarżącej, które wynikałyby z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie można zatem mówić, aby M.P. w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych wychowywała co najmniej jedno z dzieci, na których rzecz dochodzi zaliczki alimentacyjnej, wspólnie z ich ojcem.

Tym samym, uznać należy, iż skarżąca, będąca osobą rozwiedzioną, wychowuje dzieci: P., R., A. i K. P.bez udziału ich biologicznego ojca M.P, a zatem M.P., w dniu wydania zaskarżonej decyzji spełniała ustawowe kryteria osoby samotnie wychowującej dzieci określone w art. 3 pkt 17 a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Nie sposób się zgodzić z interpretacją art. 3 pkt 17 a ustawy o świadczeniach rodzinnych – w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2006 roku dokonaną przez organ II instancji. W dacie orzekania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. obowiązywał art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), dodany przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 267, poz. 2260). Przepis ten, który wszedł w życie dnia 1 stycznia 2006 r. zawiera definicję osoby samotnie wychowującej dziecko, nieco inaczej skonstruowaną aniżeli zawarta w art. 3 pkt 17 tej ustawy, w brzmieniu nadanym art. 27 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). Art. 3 pkt 17 stanowił, że osoba samotnie wychowująca dziecko oznacza pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Zatem każda z wymienionych osób, która wychowuje dziecko sama bez udziału drugiego rodzica, była w rozumieniu tego przepisu osobą samotnie wychowującą dziecko. Z kolei art. 3 pkt 17a przez osobę samotnie wychowującą dziecko rozumie pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Zgodnie natomiast z tym przepisem, za osobę samotnie wychowującą dziecko, nie może być uznana osoba w nim wskazana, jeżeli wychowuje dzieci, przynajmniej jedno, z drugim jego rodzicem.

Zdaniem składu orzekającego definicje osoby samotnie wychowującej dziecko zawarte w obu tych przepisach, są tylko pozornie różne. Obie one wymagają spełnienia dwóch przesłanek, aby można było mówić o osobie w nich definiowanej: po pierwsze osoba musi posiadać status w przepisach tych wymieniony, a nie taki, który z założenia przypisuje się osobie rozumianej jako samotna, po drugie osoba taka musi sama wychowywać dziecko, czy dzieci, tj. bez udziału drugiego rodzica tego dziecka (dzieci). Jeżeli idzie o pierwszą przesłankę jest ona oczywista, natomiast druga pozornie budzi wątpliwości. Art. 3 pkt 17 mówił o wychowaniu z ojcem lub matką dziecka, zaś pkt 17a z jego rodzicem, zatem w obu przypadkach chodzi o te same osoby, tj. rodziców dziecka, zatem osoby, które w świetle prawa posiadają taki status w stosunku do wychowywanego dziecka.

Wobec powyższego, biorąc pod uwagę, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86 poz. 732 ze zm.) oraz art. 3 pkt 17 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), Sąd - z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – orzekł, jak w sentencji.