Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 8 września 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska -Tylewicz Asesor WSA Jan Szuma po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 września 2020 roku sprawy ze skargi B. J. na decyzję Wojewody z dnia [...] października 2019 roku Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Prezydium Rady [...] w [...] decyzją z [...] grudnia 1972 r. nr [...] orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w [...] przy [...] zapisanej w księdze wieczystej nr [...], mianowicie działki nr [...].

Dawna działka nr [...], arkusz mapy [...] obręb [...] odpowiada aktualnie działkom: nr [...], [...], [...], [...], [...] i części działek nr [...] i [...]. Dawna działka nr [...], arkusz mapy [...], obręb [...] odpowiada aktualnie działkom: nr [...], [...], części działek nr [...], [...]. Dawna działka nr [...], arkusz mapy [...], obręb [...] odpowiada aktualnie działkom: nr [...], [...], [...] i części działki nr [...] i [...].

Za wywłaszczenie i za nakłady budowlane na nieruchomości zostało przyznane odszkodowanie w wysokości [...] zł. Przedmiotowa nieruchomość znajdowała się na obszarze objętym decyzją o lokalizacji szczegółowej nr [...] z [...] sierpnia 1968 r. wydaną przez Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...], na którym realizowano budowę osiedla [...] Decyzja o wywłaszczeniu została utrzymana w mocy decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z [...] maja 1973 r. nr [...]

W planie ogólnego zagospodarowania przestrzennego [...] z 1966 r., który został uchwalony przez Prezydium Rady [...] Miasta [...] uchwałą nr [...] w dniu [...] września 1966 r. działki nr [...] i [...] stanowiły jednostkę B o podstawowej funkcji mieszkalnej. Działka nr [...] zgodnie z załącznikiem graficznym planu znalazła się na obszarze zieleni izolacyjnej, natomiast działka nr [...] zgodnie z załącznikiem graficznym planu znalazła się na obszarze rezerwy pod dzielnicowy ośrodek usługowy, szkoły średniej i zieleni izolacyjnej. W planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego miasta [...] zatwierdzonym [...] sierpnia 1975 r. stanowiącym część planu zagospodarowania przestrzennego Województwa [...] zatwierdzonego uchwałą nr [...] [...] z [...] października 1977 r. obie działki znalazły się w rejonie B, w jednostce I, czyli na obszarze z przeważającą funkcją mieszkaniową i usługową mającym na celu rozwój dzielnicy [...]

W momencie wywłaszczenia właścicielami części nieruchomości, dla której prowadzona była księga wieczysta nr [...], składającej się z działek nr [...] [...] byli T. J. w udziale wynoszącym [...] części, K. J. w udziale wynoszącym [...] części, G. J. w udziale wynoszącym [...] części, T. J. w udziale wynoszącym [...] części, J. J. w udziale wynoszącym [...] części, R. J. w udziale wynoszącym [...] części i S. W. w udziale wynoszącym [...] części.

Pismem z [...] marca 2016 r. B. J. i H. S. złożyły wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, dla której była prowadzona księga wieczysta nr [...], w trybie art. 136 ust. 3 u.g.n.

Spadek po R. J. zmarłym [...] października 1991 r. zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] maja 2002 r. o stwierdzeniu nabycia spadku nabył w całości jego brat J. J.. Postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z [...] maja 1993 r. o stwierdzeniu nabycia spadku, spadek po A. J. zmarłej [...] stycznia 1990 r. i J. J. zmarłym [...] stycznia 1993 r. nabyła B. J.. Wnioskodawczyni jest zatem spadkobierczynią właścicieli nieruchomości z daty wywłaszczenia.

W toku postępowania I instancji pismem z [...] czerwca 2016 r. Urząd Miasta [...] poinformował, że co do działki nr [...] toczy się postępowanie dotyczące bezumownego korzystania pod budynki wraz z terenem ogrodzonym; postępowanie z wniosku [...] S.A. w przedmiocie zasiedzenia części działki; postępowanie dotyczące bezumownego korzystania na cel reklamowy przez [...] Sp. z o.o. oraz [...]; postępowanie dotyczące bezumownego korzystania przez M. i M. C. w postaci posadowienia pawilonu i utwardzeń na terenie przyległym; postępowanie dotyczące wynajęcia nieruchomości na potrzeby myjni samochodowej i miejsca postojowego z wniosku M. C.. Z kolei co do działki nr [...] obowiązuje umowa nr [...] z [...] listopada 2004 r. na rzecz [...], której przedmiotem jest posadowienie planszy reklamowej o po w. 6 m2.

Starosta [...] w dniu [...] czerwca 2016 r. pozyskał pismo Zarządu [...] [...] z [...] listopada 2001 r. [...] [...] w sprawie rozwiązania umowy dzierżawy z [...] maja 1993 r. nr [...] z M. i M. C. oraz pismo [...] [...] [...] z [...] listopada 2001 r. [...] [...] w sprawie rozwiązania umowy dzierżawy z [...] listopada 1992 r. nr [...] z M. i M. C.. Umowy były zawarte na cele posadowienia pawilonu handlowego wraz terenem przyległym i dotyczyły aktualnej działki nr [...]. Organ I instancji odmówił uznania M. C. za stronę niniejszego postępowania ze względu na brak tytułu prawnego do nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot. Starosta [...] ustalił w toku postępowania, że pawilon posadowiony przez M. C. miał charakter obiektu tymczasowego.

Zgodnie z protokołem oględzin z [...] sierpnia 2016 r. ustalono, że działka nr [...] w części północnej jest zajęta pod fragment linii tramwajowej (tory i słup trakcji), w części środkowej znajduje się fragment utwardzonego parkingu i maszt reklamowy, w południowej części znajduje się chodnik utwardzony i pielęgnowany trawnik. Działka nr [...] w części północnej jest zajęta pod linię tramwajową (tory), w środkowej części znajduje się nieutwardzony plac postojowy, w jego rejonie pawilony usługowe, w części południowej znajduje się fragment ogrodzonego murem ażurowym terenu [...] (fragment utwardzonego placu postojowego i budynku), reszta terenu to trawnik niepielęgnowany.

Pismem z [...] maja 2017 r. [...] w [...] Sp. z o.o. wskazało, że w odniesieniu do działek objętych postępowaniem posiada umowę dzierżawy zawartą z Miastem [...] reprezentowanym przez [...] z [...] maja 2014 r. nr [...] w brzmieniu ustalonym aneksem nr [...] z [...] lipca 2014 r. Prace projektowe pętli tramwajowej [...] (aktualnie [...] rozpoczęto w 1967 r. na zlecenie [...] w [...] Sp. z o.o.

Pismem z [...] maja 2017 r. [...] S.A. wskazała, że w odniesieniu do działki nr [...] w latach 1972-1974 zrealizowano inwestycję dla potrzeb realizacji zadań z zakresu łączności i poczty, a wybudowane budynki są użytkowane do chwili obecnej. Aktualnie na obszarze działki nr [...] [...] S.A. nie prowadzi działalności, obszar ten jest użytkowany przez [...] S.A.

Pismem z [...] czerwca 2017 r. [...] Sp. z o.o. Oddział [...] wskazała, że na terenie działki nr [...] posiada w eksploatacji sieć oświetlenia drogowego, która powstała w 1972 r.

Pismem z [...] lipca 2017 roku [...] S.A. wskazała m.in., że na działce nr [...] znajduje się wodociąg 200 mm wybudowany w latach 1972-1973 przez [...] ze strefą ochronną po 3 m od osi; wodociąg 200 mm dla inwestycji [...] z 1974 r. ze strefą ochronną po 3 m od osi; kanał sanitarny 0,25 m dla inwestycji [...] z 1974 r. ze strefą ochronną 2,5 m. Ponadto na działce nr [...] i [...] znajduje się przyłącze wodociągowe 32 mm na potrzeby [...].

Pismem z [...] lipca 2017 r. [...] S.A. poinformowała, że przez działki nr [...] i [...] przebiegają kable teletechniczne zgodnie z załącznikiem graficznym. Ponadto w piśmie z [...] lutego 2018 r. [...] S.A. podała, że na części działki nr [...] znajduje się obszar użytkowany przez [...] [...]. Teren ten jest nieprzerwanie od 1972 r. użytkowany przez [...] i jej poprzedników prawnych. Do pisma załączono m.in. decyzję [...] N. m. [...] [...] ze stycznia 1972 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego inwestycji budowy centrali telefonicznej miejscowej głównej składającego się z założeń techniczno-ekonomicznych łącznie z trasami kanalizacji sanitarnej, deszczowej i wodociągu umieszczonych na osobnej planszy oraz decyzję [...] N. [...] [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 1972 r. o pozwoleniu na budowę wymagającą zatwierdzenia projektu, która została wydana na podstawie decyzji [...] [...] m. [...] [...] ze stycznia 1972 roku [...] Sp. z o.o. pismem z [...] sierpnia 2017 r. podała, że na działce nr [...] znajdują się dwie linie kablowe średniego napięcia [...] kV oraz linia kablowa n.n. 0,4 kV. Dla linii kablowych należy zachować pasy terenu o szerokości 0,5 m od osi linii.

[...] w piśmie z [...] listopada 2017 r. wskazał, że ulica [...] jest drogą powiatową o numerze ewidencyjnym [...] Ulica [...] na odcinku od [...] jest drogą powiatową o numerze ewidencyjnym [...]. Odcinek [...] od [...] do [...] jest drogą powiatową o numerze ewidencyjnym [...]. Działki nr [...] i [...] znajdują się zgodnie z układem transportowym w liniach [...] i przeznaczone są pod układ komunikacyjny. Na obu działkach znajduje się torowisko. Linia graniczna ulic została przedstawiona na załączniku graficznym.

Starosta [...] zlecił sporządzenie projektu podziału części nieruchomości obejmującej działkę [...] i [...]. Na podstawie projektu działkę nr [...] podzielono na działki [...] i [...], natomiast działkę nr [...] podzielono na działki nr [...], [...] i [...]. W dniu [...] czerwca 2018 roku przeprowadzono oględziny na podstawie których ustalono, że projektowana działka nr [...] stanowi fragment ogrodzonego murem ażurowym terenu obiektu telekomunikacyjnego. Teren jest utwardzony, znajduje się tam plac postojowy i fragmenty dwóch budynków magazynowych. Działka nr [...] w części zachodniej zabudowana jest fragmentem kompleksu pawilonów, wzdłuż budynków znajduje się utwardzone dojście do nich. W pozostałej części działka ta jest niezabudowana, porośnięta trawnikiem, znajduje się też na niej dziki plac postojowy. Na działce nr [...] w części północnej zlokalizowane jest torowisko tramwajowe. Wzdłuż torowiska od strony południowej znajduje się fragment utwardzonego chodnika. W pozostałej części tej działki znajduje się droga techniczna z płyt betonowych. Na obszarze działki nr [...] w części północnej znajduje się fragment placu postojowego i chodnika, w części południowej jest trawnik pielęgnowany. Na terenie działki nr [...] w jej części północnej znajduje się fragment torowiska tramwajowego z jednym słupem sieci trakcyjnej. W części południowej jest fragment utwardzonej zatoki postojowej, wzdłuż zatoki zlokalizowane są lampy oświetleniowe.

W piśmie z [...] maja 2018 roku pełnomocnik B. J. i H. S.- W. złożył zastrzeżenia do projektu podziału nieruchomości, mianowicie wskazując, że budynek zajmowany przez [...] [...] nie jest budynkiem użyteczności publicznej i cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Z ostrożności procesowej wskazano, że ze zwrotu został wyłączony zbyt duży obszar, ponieważ linia zwrotu powinna przebiegać wyłącznie w odległości niezbędnej do eksploatacji budynku [...].

W dniu [...] grudnia 2018 r. rzeczoznawca majątkowy B. W. określiła wartość części działki nr [...]-projektowanej działki nr [...] i części działki nr [...]- projektowanej działki nr [...]. Wartość nieruchomości według stanu z dnia wywłaszczenia i cen na dzień wyceny została określona na [...] zł. Wartość nieruchomości według stanu z dnia zwrotu i cen na dzień wyceny określono na [...] zł. Zdaniem biegłej nastąpiło zmniejszenie wartości nieruchomości o [...] zł.

Starosta [...] decyzją z [...] marca 2019 r. [...]:

1. zwrócił na rzecz B. J. w [...] części części nieruchomości:

. położonej w [...] w rejonie ulic [...] i [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działka nr [...] cz., arkusz mapy [...], obręb [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd [...] w [...] i stanowiącej własność [...], oznaczonej na mapie z projektem podziału, stanowiącej załącznik do niniejszej decyzji jako: działka ni [...] o powierzchni 65 m2,

. położonej w [...] w rejonie ulic' [...] i [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działka nr [...] cz., arkusz mapy [...], obręb [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] M. w [...] i stanowiącej własność [...], oznaczonej na mapie z projektem podziału, stanowiącej załącznik do niniejszej decyzji jako: działka nr [...] powierzchni 3575 m2. W udziale [...] części nieruchomość pozostaje zapisana jako własność Miasta [...]

2. odmówił zwrotu na rzecz B. J. części nieruchomości:

. położonej w [...] w rejonie ulic [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działka nr [...] cz., arkusz mapy [...], obręb [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w [...] i stanowiącej własność [...], oznaczonej na mapie z projektem podziału, stanowiącej załącznik do niniejszej decyzji jako: działka nr [...] o powierzchni 261 nr,

. położonej w [...] w rejonie ulic [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działka nr( [...] cz., arkusz mapy [...], obręb [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] M. w [...] i stanowiącej własność [...], oznaczonej na mapie z projektem podziału, stanowiącej załącznik do niniejszej decyzji jako: działka nr [...] o powierzchni 353 m2,

. położonej w [...] w rejonie ulic [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działka nr [...] cz., arkusz mapy [...], obręb [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] [...] w [...] i stanowiącej własność [...], oznaczonej na mapie z projektem podziału, stanowiącej załącznik do niniejszej decyzji jako: działka nr [...] o powierzchni J722 m2,

3. Zatwierdził podział nieruchomości:

. położonej w [...] w rejonie ulic [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] [...] w [...] i stanowiącej własność [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: [...], arkusz mapy [...], działka nr [...] o powierzchni 326 m2, zgodnie z mapą z projektem podziału, stanowiącą załącznik do niniejszej decyzji,

. położonej w P. w rejonie ulic [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] [...] w [...] i stanowiącej własność [...] oznaczonej w ewidencji gruntów jako: [...], arkusz mapy [...], działka nr [...] o powierzchni 4650 m2, zgodnie z mapą z projektem podziału, stanowiącą załącznik do niniejszej decyzji,

4. Nie zobowiązał B. J., reprezentowanej przez radcę prawnego p. G. K. do zwrotu na rzecz Miasta [...] należności określonych w art. 140 ust. 1 i ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami,

5. Umorzył postępowanie prowadzone z wniosku H. S. o zwrot nieruchomości położonej w [...] w rejonie ulic [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działka nr [...] i [...], arkusz mapy [...], obręb [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] [...] i stanowiącej własność [...]."

Pismem z dnia [...] marca 2019 r. M. P. złożyło odwołanie w części tj. co do punktów I, III i IV. Odwołujący zarzucił błędne przyjęcie, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany względem działek wskazanych w pkt. I zaskarżonej decyzji; art. 136 ust. 3 i 5 u.g.n. poprzez brak ustalenia czy strona postępowania dochowała terminu wskazanego w art. 136 ust. 5 u.g.n. [...] wniosło o orzeczenie o odmowie zwrotu w całości działek nr [...] i [...].

Pismem z dnia [...] kwietnia 2019 r. B. J. złożyła odwołanie od ww. decyzji Starosty [...] zaskarżając ją w części tj. w jej pkt. II. Zdaniem odwołującej działki nr [...] i [...] powinny zostać jej zwrócone, ewentualnie z działek powinna zostać wydzielona powierzchnia torowiska i trakcji. Organ I instancji przy ustalaniu linii rozgraniczającej układ komunikacyjny oparł się wyłącznie na twierdzeniu strony prowadzonego postępowania. Starosta [...] nie uzasadnił, dlaczego odmówił zwrotu działki nr [...], nie zweryfikował statusu budynków magazynowych na działce nr [...] co do legalności zabudowy i jej przeznaczenia. Organ I instancji wydzielił działkę nr [...] według linii muru ażurowego co stanowi aktualny stan posiadania. Część działki nr [...] użytkowana jest przez podmiot prywatny, zatem zdaniem odwołującej nie jest niezbędna na ceł wywłaszczenia. B. J. wskazała również, że nawet gdyby przyjąć, że na działce nr [...] zrealizowano ceł wywłaszczenia to zwrotowi podlegać powinna niezabudowana część działki, ewentualne z uwzględnieniem obszaru niezbędnego do obsługi budynków, jednakże mniejszym niż obszar ustalony przez Starostę- 15 m z jednej strony i 7,5 m z drugiej strony.

Decyzją z dnia [...] października 2019 roku, nr [...], Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję w całości i:

1. odmówił zwrotu na rzecz B. J. części nieruchomości:

- położonej w [...] w rejonie ulic [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działka nr [...] cz-, arkusz mapy [...], obręb [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w [...] i stanowiącej własność [...],

- położonej w [...] w rejonie ulic [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działka nr [...] cz., arkusz mapy [...], obręb [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w [...] i stanowiącej własność [...],

2. umorzył prowadzone z wniosku H. S. postępowanie o zwrot nieruchomości położonej w P. w rejonie ulic [...] oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działka nr [...] i [...], arkusz mapy [...], obręb [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w [...] i stanowiącej własność [...].

W ocenie organu odwoławczego ziściły się przesłanki do wydania decyzji uchylającej zaskarżoną decyzję częściową Starosty [...] z dnia [...] marca 2019 r. [...] i orzekającej co do istoty sprawy. Przesłanki odmowy zwrotu nieruchomości wywłaszczonej decyzją [...] N. w P. z [...] grudnia 1972 r. nr [...] ziściły się co do całości działek nr [...] i [...], zatem niezasadny był ich podział zatwierdzony w zaskarżonej decyzji. Działki nr [...] i [...] zostały wywłaszczone na wniosek [...], w którym wskazano, że wywłaszczenie nastąpi pod realizację [...] część mieszkaniowa oraz projektowane ulice i inne urządzenia o charakterze ogólnomiejskim. Realizacja celu wywłaszczenia obejmuje również wybudowanie sieci uzbrojenia terenu. Ze względu na ogólnikowe sformułowanie celu wywłaszczenia należy wziąć pod uwagę również zapisy m.in. dokumentów planistycznych. Zgodnie z tymi zapisami działki nr [...] i [...] pełniły funkcję mieszkalną i usługową. Działka nr [...] miała zostać przeznaczona na zieleń izolacyjną, działka nr [...] na ośrodek usługowy, szkołę średnią, zieleń izolacyjną. Ze względu na to, że osiedle mieszkaniowe to swego rodzaju mikroorganizm urbanizacyjny spełnienie celu wywłaszczenia uwzględnia zmieniające się potrzeby ludności. Budowa osiedla mieszkaniowego jako cel wywłaszczenia nie oznacza jedynie wybudowania budynków mieszkalnych. Na działce nr [...] (w zaskarżonej decyzji oznaczona jako [...]) znajduje się fragment torowiska tramwajowego ze słupem sieci trakcyjnej, fragment zatoki postojowej, lampy oświetleniowe, wodociągi. Na działce nr [...] (w zaskarżonej decyzji oznaczona jako [...]) znajduje się torowisko tramwajowe, fragment utwardzonego chodnika, droga techniczna z płyt betonowych, linia elektroenergetyczna. Na działce nr [...] (w zaskarżonej decyzji oznaczona jako [...]) zlokalizowany jest fragment terenu obiektu telekomunikacyjnego ogrodzonego murem, plac postojowy, fragmenty dwóch budynków magazynowych, linie elektroenergetyczne. Użytkowanie terenu działki nr [...] na cele telekomunikacyjne wpisuję się w cel wywłaszczenia, który został zrealizowany już w latach 70. ubiegłego wieku. Świadczenie usług telekomunikacyjnych zaspokaja jedną z podstawowych potrzeb społeczności, zatem spełnia cel wywłaszczenia. Należy wskazać, że również fragment działki nr [...] oznaczony w zaskarżonej decyzji jako [...] nie podlega zwrotowi. Na obszarze działki oznaczonej przez Starostę jako [...] znajduje się sieć uzbrojenia terenu w związku z posadowionym na działce oznaczonej jako [...] obiektem telekomunikacyjnym. Zwrot działek oznaczonych jako [...] oraz [...] również nie jest możliwy. Wprawdzie działka nr [...] zabudowana jest fragmentem kompleksu pawilonów, powstałych dopiero po zrealizowaniu celu wywłaszczenia, znajduje się na niej utwardzone dojście do nich, w pozostałej części zajęta jest przez dziki plac postojowy, niemniej należy podkreślić, że na działce nr [...] znajduje się sieć uzbrojenia terenu zw. z obiektem telekomunikacyjnym posadowionym na działce [...], zatem niezasadny jest zwrot dokonany w zaskarżonej decyzji Starosty jedynie co do działki nr [...]. Na obszarze działki nr [...] zgodnie z decyzją [...] [...] m. [...] [...] ze stycznia 1972 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego inwestycji budowy centrali telefonicznej miejscowej głównej składającego się z założeń techniczno-ekonomicznych łącznie z trasami kanalizacji sanitarnej, deszczowej i wodociągu umieszczonych na osobnej planszy oraz decyzją [...] [...] M. nr [...] z dnia [...] sierpnia 1972 r. o pozwoleniu na budowę wymagającą zatwierdzenia projektu, która została wydana na podstawie decyzji [...] m. [...] [...] ze stycznia 1972 r. uznać należy, że wraz z budową centrali telefonicznej posadowione miały zostać m.in. sieci kanalizacji sanitarnej, deszczowej i wodociągu. Zgodnie z pismem [...] Sp. z o.o. z [...].08.2017 r. na obszarze działki [...] (w decyzji Starosty [...] oznaczonej jako [...]) znajduje się również linia kablowa. Ze względu na to, że posadowienie linii kablowych oraz sieci uzbrojenia kanalizacyjnego i wodociągowego jest ściśle związane z obsługą budynków, jest to niezbędne dla zaspokojenia potrzeb osiedla mieszkaniowego. Na obszarze działki nr [...] (oznaczonej w zaskarżonej decyzji jako [...]) znajduje się fragment placu postojowego, chodnika oraz trawnik pielęgnowany. Ponadto zgodnie z załącznikiem graficznym pisma [...] S.A. z [...].07.2017 r. na jej terenie znajduje się kanalizacja teletechniczna. Ze względu na posadowienie na terenie działki infrastruktury służącej osiedlu mieszkaniowemu, wyłączony jest zwrot działki.

Zgodnie z informacją przedłożoną w toku postępowania przez [...] fragment działki nr [...] (oznaczony przez Starostę jako [...]) i fragment działki nr [...] (oznaczony przez Starostę jako [...]) znajdują się w linii granicznej [...] i stanowią część pasa drogowego. Z racji tego, że na działkach nr [...] i [...] znajduje się droga publiczna, nie jest możliwy ich zwrot. Okoliczność ta stanowi negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości. Nie jest zatem istotne, czy na działce nr [...] i [...] został zrealizowany cel wywłaszczenia. Droga publiczna nie może stanowić własności podmiotu prywatnego, ustawodawca określił katalog zamknięty podmiotów, którym może przysługiwać własność dróg publicznych. Obiekty zlokalizowane na działkach nr [...] i [...] mieszczą się w definicji pasa drogowego, który oznacza nie tylko część przeznaczoną do ruchu pojazdów, ale również szereg innych obiektów. W obrębie pasa drogowego, zgodnie z definicją zawartą w u.d. może również znaleźć się torowisko tramwajowe, zatem zarzut odwołującej B. J. jakoby torowisko tramwajowe nie stanowiło części pasa drogowego, nie zasługuje na uwzględnienie. Zakwalifikowanie obszaru działki nr [...] i [...] do kategorii dróg publicznych jest okolicznością decydującą o sposobie załatwienia niniejszej sprawy w zakresie tych działek. Realizacja celu wywłaszczenia na działce nr [...] i [...] ma w niniejszej sprawie znaczenie jedynie marginalne, gdyż ze względu na status dróg publicznych, poczynione ustalenia stanowią przesłankę negatywną dokonania zwrotu wywłaszczonych działek nr [...] i [...]. Ze względu na to, że co do całości działek nr [...] i [...] nie ziściły się przesłanki zwrotu nieruchomości, z powodu zrealizowania celu wywłaszczenia, brak było podstaw do zatwierdzenia podziału ww. działek.

Pismem z dnia [...] listopada 2019 roku pełnomocnik B. J., na podstawie zaskarżył decyzję Wojewody z dnia [...] października 2019 r. (SN- [...]) i wniósł o jej uchylenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucam naruszenie przepisów postępowania a w szczególności: - naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i w konsekwencji błędne ustalenie stanu faktycznego to jest przyjęcie, że umieszczenie na terenie nieruchomości objętej wnioskiem przez nieustalone podmioty, w nieustalonej dacie, kabli energetycznych i telekomunikacyjne o nieustalonym przeznaczeniu i nieustalonej ilości oraz nieustalonym przebiegu stanowiło realizację celu wywłaszczenia na terenie całej nieruchomości objętej wnioskiem. Pełnomocnik skarżący h zarzucił również naruszenie prawa materialnego polegające w szczególności na: naruszeniu przepisów art. 136 oraz art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez przyjęcie, że cel wywłaszczenia został zrealizowany mimo, iż nie wynika to z materiału dowodowego i w konsekwencji, że nie zachodzą przesłanki zwrotu nieruchomości wywłaszczonej a także poprzez brak rozważenia czy zachodzą przesłanki zastosowania art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami i orzeczenia o zwrocie części nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymała dotychczasowe rozstrzygnięcie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć nie wszystkie podniesione zarzuty okazały się uzasadnione.

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. t.j. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych – o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tak więc sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, ocenia legalność decyzji administracyjnej w szerokim zakresie niezależnie od trafności zarzutów sformułowanych w skardze jak i ponad te zarzuty – w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego bądź postępowania mającego wpływ na wynik postępowania.

Rozpoczynając rozważania prawne wyjaśnić należy, że zasady i tryb zwrotu wywłaszczonych nieruchomości uregulowane zostały przepisami art. 136-142 zawartymi w rozdziale 6 działu III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 121.; dalej: "u.g.n.") i miały one zastosowanie w niniejszej sprawie, gdyż, jak wynika z treści art. 216 ust. 1 tej ustawy, przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio m.in. do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11, poz. 79).

Przepis art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 roku, poz. 121, ze zm.), zwanej dalej u.g.n., wprowadza normatywny zakaz używania wywłaszczonych nieruchomości na cele inne niż te, dla których nastąpiło ich wywłaszczenie. Wykorzystanie nieruchomości na inny cel lub niewykorzystanie na cel stanowiący podstawę wywłaszczenia w określonym terminie - implikuje ustawowy 136 ust. 1 u.g.n. obowiązek zwrotu. Ratio legis przywołanej normy stanowi uniemożliwienie wykorzystywania nieruchomości na cele inne niż te, dla których zostały one wywłaszczone, a zwrot nieruchomości ma zapobiegać jego nadużywaniu oraz zabezpieczyć konstytucyjnie chronioną własność. Przepis art. 136 ust. 1 u.g.n zawiera normę o charakterze bezwzględnie obowiązującym. Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do treści art. 140 u.g.n. W związku z czym organ orzekający w przedmiocie zwrotu nieruchomości musi, przy zastosowaniu reguł wynikających z przepisów art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n., ustalić w sposób niebudzący wątpliwości, czy dana nieruchomość stała się zbędna na cel, dla którego została przejęta przez beneficjenta. W myśl art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (pkt 2). Regulacja ta oznacza, że pierwszym i podstawowym warunkiem wywłaszczonej nieruchomości jest jej zbędność na cel określony w umowie oceniana w dacie rozstrzygania przez organ w przedmiocie żądania zwrotu. Istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest (i nie był) zrealizowany. Określone w punktach 1) i 2) terminy 7 i 10 lat stanowią tylko dopełnienie przesłanki zbędności. W razie dokonania pozytywnego ustalenia powyższych przesłanek organ powinien wydać decyzję o zwrocie (por. wyrok WSA w Poznaniu z 15 czerwca 2016 roku, sygn. akt. II SA/Po 277/16).

Podstawową kwestią dla oceny zbędności nieruchomości jest przede wszystkim to, czy cel wywłaszczenia osiągnięto na całej lub części przejętej nieruchomości. Nie chodzi bowiem o to czy określone zamierzenia w ogóle i kiedykolwiek zostały osiągnięte, lecz czy inwestycja stanowiąca podstawę wywłaszczenia konkretnej nieruchomości została wykonana na tej właśnie nieruchomości. Przedmiotem zwrotu może być nie tylko cała nieruchomość przejęta w przeszłości na określone cele, które nie zostały na tej nieruchomości zrealizowane, ale także część takiej nieruchomości. Ocena zbędności części nieruchomości na cel przejęcia (wywłaszczenia) dokonywana jest natomiast przez pryzmat przesłanek określonych w art. 137 ust. 1 u.g.n. niezależnie od tego, czy część ta została już ewidencyjnie wyodrębniona poprzez podział nieruchomości.

Z ustaleń w niniejszej sprawie wynika, że realizując roszczenie B. J. o zwrot przedmiotowych nieruchomości nr [...] oraz [...] Starosta [...] zatwierdził projekt ich podziału, w wyniku którego z działki nr [...] wyodrębniły się działki o numerach [...] oraz [...], a z działki nr [...] wyodrębniły się działki o numerach [...], [...] i [...]. Organ zobowiązany był dokonać oceny w jakim zakresie obszar działek spełnia przesłanki zbędności określone w art. 137 ust. 1 u.g.n., aby w wyniku dokonanych ustaleń rozważyć zastosowanie tego przepisu do takiej części gruntu, która okazała się zbędna na cel przejęcia.

Badając realizację celu wywłaszczenia na przedmiotowych działkach Wojewoda słusznie dostrzegł, że przeznaczenie terenów na budowę osiedla mieszkaniowego dotyczy nie tylko zabudowy stricte mieszkaniowej ale całej infrastruktury osiedla, takiej jak m.in. parkingi, miejsca postojowe, wjazdy do parkingów podziemnych. Jeżeli cel ten był określony ogólnie, badane są szczegółowe uregulowania tej kwestii, z dopuszczeniem możliwości doprecyzowania celu w planach szczegółowych wydanych również w okresie późniejszym o ile nie są sprzeczne z celem ogólnym z daty wywłaszczenia. I tak - w przypadku gdy w dacie wywłaszczenia wywłaszczenie następowało na cel budowy osiedla mieszkaniowego, bez konkretyzacji poszczególnych jego składowych, to badanie celu szczegółowego może nastąpić w oparciu o wydane później plany szczegółowe. Interpretacja celu wywłaszczenia musi uwzględniać, że w dacie dokonania wywłaszczenia, i co wynika z ówcześnie obowiązujących przepisów i praktyki cel wywłaszczenia nie musiał być precyzyjnie określony a podmioty przejmujące własność nieruchomości nie były ograniczone czasowo w realizacji niniejszego celu. Często kwestie - co konkretnie miało być realizowane na danym obszarze wywłaszczonym, określane były już po wywłaszczeniu w planach realizacyjnych, które zresztą także legalnie były zmieniane bądź korygowane.

W ocenie sądu, jeżeli ustalono, iż celem wywłaszczenia miała być budowa osiedla mieszkaniowego organ nie musiał ustalać czy wywłaszczona działka miała podlegać jakiemuś szczególnemu, konkretnemu zagospodarowaniu. Konieczne było jednak ustalenie, iż wywłaszczony teren został zagospodarowany jako fragment tego osiedla czy to pod zabudowę, czy np. pod tereny zielone. Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 lipca 2016 r. (I OSK 2600/14) w przypadku realizacji takiej inwestycji jak osiedle mieszkaniowe, o wykorzystaniu na cel wywłaszczenia świadczy nie tylko zabudowanie budynkami mieszkaniowymi, ale także wszelkimi innymi obiektami, które są potrzebne dla osiedla. O wykorzystaniu na cel wywłaszczenia może także świadczyć inne niż zabudowa zagospodarowanie, w tym np. parkingi. W przypadku realizacji dużej inwestycji na poszczególnych etapach może dochodzić do zmian w projektach zagospodarowania poszczególnych części terenu, stanowiących o realizacji osiedla (tak samo w wyroku NSA z dnia 21 kwietnia 2016 r. I OSK 1519/14). Podstawą oceny zbędności jest wyłącznie okoliczność faktyczna zrealizowania celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej (wyrok NSA z 29 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1138/09). Zbędność na cele określone w decyzji o wywłaszczeniu należy oceniać zatem przez pryzmat sposobu korzystania z wywłaszczonej nieruchomości, bowiem cel decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości powinien być identyczny ze sposobem dalszego korzystania z tej nieruchomości (wyrok NSA z dnia 21 października 1991 r., sygn. akt IV SA 914/91; wyrok NSA z dnia 22 października 1993 r.; sygn. akt SA/Kr477/93; wyrok SN z dnia 7 lutego 1995 r., sygn. akt III ARN 82/94, publ. OSNP 1995/15/183).

W rozpoznawanej sprawie celem wywłaszczenia nieruchomości objętych wnioskiem była budowa osiedla mieszkaniowego "[...]", a w szczególności zgodnie z obowiązującym wówczas planem miejscowym na poszczególnych na działkach miały powstać: - na działce nr [...] - zieleń izolacyjna, - na działce [...] - ośrodek usługowy, szkoła średnia oraz zieleń izolacyjna. Budowę osiedla mieszkaniowego należy postrzegać jako inwestycję, na którą składa się kompleks różnego rodzaju budynków i urządzeń. Cel wywłaszczenia jakim jest osiedle mieszkaniowe nie oznacza jedynie posadowienia budynków i elementów infrastruktury technicznej, lecz także odpowiednie zagospodarowanie terenu otaczającego ze względu chociażby na realizację celu rekreacyjnego.

Okoliczności związane z realizacją celu wywłaszczenia na przedmiotowych działkach zostały potwierdzone w toku postępowania w trakcie przeprowadzonych oględzin, z których wynika, że zarówno działka nr [...] i jak i [...] stanowią teren częściowo niezabudowany, częściowo przeznaczony na potrzeby komunikacji drogowej oraz tramwajowej oraz na tereny zielone. Materiał zgromadzony w sprawie potwierdza fakt, że przedmiotowe działki nie zostały w pełni zagospodarowane zgodnie z celem wywłaszczenia. Nie stanowią one jednak w pełni niezagospodarowanej przestrzeni zorganizowanego osiedla, a obszar funkcjonalnie związany ze strukturami osiedla. Na spornych działkach nie powstała jednak zabudowa mieszkaniowa ani nie urządzono obszarów zieleni izolacyjnej. Znaczna część nieruchomości nr [...] (w proponowanej części wydzielonej pod numerem [...]) stanowi obecnie nieużytek wykorzystywany jako "dzikie" miejsce postojowe a jedynie jej fragmenty są zagospodarowane w sposób uniemożliwiający zwrot np. pas drogowy. Przez przedmiotową nieruchomość przebiega wprawdzie instalacja wodociągowa, dwie linie energetyczne średniego napięcia oraz kanalizacja teletechniczna, ale nie może to stanowić podstawy odmowy zwrotu jakiejkolwiek części nieruchomości. Tym bardziej, że jak wynika że jak wynika ze sprawy sieć telekomunikacyjna została tam umieszczona przed datą wywłaszczenia i była zrealizowana w związku z budową centrali telefonicznej a nie w związku z budową osiedla [...] W przypadku linii energetycznych oraz instalacji wodociągowych nie jest ustalone kiedy zostały umieszczone na terenie nieruchomości objętej wnioskiem oraz jaki był cel ich umieszczenia na terenie nieruchomości. W tym względzie należy przyjąć, że przedmiotowe sieci pozostają związane z ogólna infrastrukturą osiedla mieszkaniowego [...] Jak dostrzegła strona skarżąca uzbrojenie terenu stanowiące realizację celu wywłaszczenia nie znajduje się pod powierzchnią całych nieruchomości objętych wnioskiem o zwrot a co najwyżej pod powierzchnią niewielkiej jej części, co nie powinno kolidować z korzystaniem z przedmiotowej nieruchomości.

W ocenie składu orzekającego samo istnienie infrastruktury technicznej w postaci sieci przesyłowych nie uniemożliwia korzystania z danej nieruchomości przez jej właściciela lub inną uprawnioną osobę. Istniejąca na terenie przedmiotowej nieruchomości infrastruktura techniczna nie może zatem stanowić przesłanki uzasadniającej odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Co najwyżej osoba, której taka nieruchomość jest zwracana, może być ograniczona w możliwości pełnego jej zagospodarowania, ale nie odbiera to możliwości samego zwrotu. Sieci przesyłowe były i są budowane na nieruchomościach o zróżnicowanym statucie własnościowym, a szczególności sieci energetyczne zostały wybudowane w bardzo wielu przypadkach na nieruchomościach nie będących własnością Skarbu Państwa. Urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie są częściami składowymi nieruchomości, o ile wchodzą w skład przedsiębiorstwa (art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego). Prawo cywilne pozwala na uregulowanie relacji między właścicielem gruntu, a właścicielem sieci (urządzeń pozwalających na przesyłanie energii, cieczy, gazów, itp.). Tym samym nie ma przeszkód do zwrotu nieruchomości, na której wybudowano urządzenia infrastruktury technicznej. Odrębne zagadnienie stanowią natomiast kwestie dotyczące ustalenia sposobu i warunków korzystania z takich sieci między właścicielami nieruchomości a odbiorcami. (por. również wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 lipca 2008 roku, sygn. akt II SA/Kr 556/08, LEX nr 562966). Celem wywłaszczenia w rzeczonej sprawie było budownictwo mieszkaniowe. Skoro zatem na wywłaszczonej nieruchomości nie wykonywano prac, które byłyby związane z realizacją celu wywłaszczenia, oczywiste jest, że nieruchomość stała się zbędna na ten cel w rozumieniu art. 137 ust. 1 u.g.n. Ziściły się przesłanki uprawniające do wydania decyzji o zwrocie ww. nieruchomości w odniesieniu co projektowanej działki [...].

W rozpoznawanej sprawie na działce nr [...] (wydzielona z działki [...]) jak i na działce nr [...] (wydzielona z działki [...]) nie został również zrealizowany cel wywłaszczenia (budowa osiedla mieszkaniowego) natomiast podstawą domowy zwrotu było zakwalifikowanie ich jako części "układu komunikacyjnego". W oparciu o granice "układu transportowego" określone przez [...] Aktualnie na działce nr [...] (w zaskarżonej decyzji oznaczona jako [...]) znajduje się fragment torowiska tramwajowego ze słupem sieci trakcyjnej, fragment zatoki postojowej, lampy oświetleniowe, wodociągi. Na działce nr [...] (w zaskarżonej decyzji oznaczona jako [...]) znajduje się torowisko tramwajowe, fragment utwardzonego chodnika, droga techniczna z płyt betonowych, linia elektroenergetyczna. Z map geodezyjnych wynika, iż granice działek [...] i [...] stanowią faktyczne rozdzielenie [...] wraz z chodnikiem oraz innymi urządzeniami (pas drogowy) od samodzielnego torowiska tramwajowego, które wchodzi w skład pasa drogowego. W tym względzie można przyjąć, że zrealizowany został szeroko pojęty cel wywłaszczenia nieruchomości związany z budową osiedla mieszkaniowego. W tym przypadku bowiem infrastruktura transportowa i drogowa stanowią elementy dobrze zaprojektowanego, wybudowanego i funkcjonującego osiedla mieszkaniowego.

W przypadku działki nr [...] (w części projektowanej jako [...]) zlokalizowany jest na niej fragment terenu obiektu telekomunikacyjnego ogrodzonego murem, plac postojowy, fragmenty dwóch budynków magazynowych, linie elektroenergetyczne. W przypadku działki nr [...] organ uznał, że cel wywłaszczenia został zrealizowany poprzez zrealizowane cele telekomunikacyjne gdyż "świadczenie usług telekomunikacyjnych zaspokaja jedną z podstawowych potrzeb społeczności, zatem spełnia cel wywłaszczenia". W tym przypadku należy uznać trafność zarzutów strony skarżącej dotyczących ustalania linii rozgraniczających układ komunikacyjny [...] bez przeprowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie rzeczywistego stanu i przeznaczenia budynków magazynowych zlokalizowanych na przedmiotowej działce, chociażby w takim zakresie w jakim zrobiono to w odniesieniu do zabudowy na działce [...]. W tym względzie nie wyjaśniono również przyczyn wydzielenia tej części działki która jest użytkowana przez podmiot prywatny. Ponadto należało rozważyć zwrot większej części działki [...], względnie zasadność wydzielenia wokół przedmiotowych budynków pasa o szerokości mniejszej niż 15 metrów z jednej strony i 7,5 metrów z drugiej. W każdym przypadku odmowa zwrotu tak dużej przestrzeni nie została wystarczająco i przekonywująco uzasadniona koniecznością obsługi dojazdu do nieruchomości szczególnie, że dojazd do nich jest możliwy od strony innych działek.

Reasumując w rozpoznawanej sprawie należy uznać, że doszło również do naruszenia przez organ administracji art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ II instancji uwzględni powyższe stanowisko i dokona rozstrzygnięcia w zakresie przedmiotowych części działek, oceniając operat i jego ważność.

W tym stanie rzeczy Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.