Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Protokolant st. sekr. sąd. Monika Walentynowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2012 r. sprawy ze skargi B.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adwokata K.Ł. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej.

Decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...] Zastępca Dyrektora Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej powołując się na treść art. 41 pkt 1, art. 2 ust. 1, art. 8 pkt 3, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm., dalej zwanej ustawą) oraz art. 7, art. 10, art. 77 i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) działając z upoważnienia Prezydenta Miasta na mocy uchwały Rady Miasta z dnia [...] lutego 2006 r. nr LXVII/775/2006 w sprawie nadania Statutu Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej orzekł o odmowie przyznania B.D. zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na zakup żywności i opału.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż B.D. pismem z dnia [...] września 2011 r. zwróciła się do organu z wnioskiem o przyznanie specjalnego zasiłku celowego na zakup żywności i opału jako podstawę wskazując brak wystarczających środków na zaspokojenie w/w potrzeby.

W związku z powyższym organ przeprowadził aktualizację wywiadu środowiskowego w dniu [...] września 2011 r., na podstawie którego organ ustalił, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, oboje posiadają orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na stałe. Dochód rodziny ustalony zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej wynosi 1.582, 65 zł na co składa się: renta socjalna w wysokości 540, 62 zł, emerytura męża wnioskodawczyni w wysokości 752,39 zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł, dodatek mieszkaniowy – 136,64 zł, co przekracza łącznie określone w art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy kryterium dochodowe rodziny tj. 702 zł.

Następnie organ wskazał na przepisy prawa będące podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie przytaczając ich treść w tym art. 2 ust. 1, art. 8 pkt 3 i art. 41 pkt 1 ustawy. Cytując treść art. 41 pkt 1 ustawy organ podał, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Mając na uwadze treść cytowanego przepisu organ uznał, iż brak jest podstaw do udzielenia wnioskodawczyni pomocy społecznej na zakup żywności i opału. Zdaniem organu specjalny zasiłek celowy powinien być przyznawany w sytuacjach zupełnie wyjątkowych ponieważ o możliwości jego przyznania decyduje sytuacja życiowa w jakiej się znalazła osoba lub rodzina a nie jej dochód. Uzasadniając swoje stanowisko organ powołał się dodatkowo na orzecznictwo sądów administracyjnych, przytaczając niektóre z wyroków.

W uzasadnieniu decyzji organ zwrócił uwagę, iż w rodzinie wnioskodawczyni nie wystąpiła sytuacja wyjątkowa. Organ wyliczył, iż przy stałych miesięcznych wydatkach ponoszonych przez rodzinę wnioskodawczyni, które wynoszą 670,04 zł stronie pozostaje kwota 912,61 zł na zaspokojenie pozostałych potrzeb i jak zaznaczył kwota ta może zaspokoić potrzeby rodziny w tym zakup żywności oraz opału. Organ podkreślił, iż rodzina wnioskodawczyni nie znalazła się w wyjątkowej i trudnej sytuacji życiowej i posiada stały dochód. Natomiast spłata zadłużeń rodziny wynikających z zajęć komorniczych oraz spłaty kredytu (w kwocie 50 zł miesięcznie) w związku z wykupieniem na własność mieszkania i dokonaniem częściowego remontu nie mogą zostać uznane za niezbędną potrzebę życiową. Tego rodzaju obciążenia nie stanowią podstaw do pomniejszania dochodu określonego w treści art. 8 ust. 1 ustawy.

Od powyższej decyzji B.D. złożyła odwołanie nie zgadzając się ze stanowiskiem organu I instancji, iż nie wystąpiła w jej rodzinie sytuacja wyjątkowa. Zdaniem odwołującej organ nie zwraca uwagi na potrzeby ludzkie i celowo się znęca.

Decyzją z dnia [...] listopada 2011r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w oparciu o art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. z 2001 r. Dz. U. Nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 8 i art. 41 ustawy o pomocy społecznej utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W ocenie Kolegium organ I instancji słusznie przyjął, że spłata zadłużenia powstałego po wykupie mieszkania nie może być uznana jako szczególna okoliczność przemawiająca za udzieleniem pomocy, ponieważ wykupując mieszkanie rodzina musiała liczyć się z koniecznością spłaty kredytu. Skoro zatem jak podkreśliło SKO występująca obecnie trudniejsza sytuacja finansowa jest wynikiem decyzji podjętych przez rodzinę skarżącej to w żadnym wypadku nie można zgodzić się z zawartymi w odwołaniu stwierdzeniami, iż w trakcie rozpatrywania sprawy organ nie bierze pod uwagę ludzkich potrzeb i znęca się nad rodziną odwołującej.

Zdaniem Kolegium organ I instancji w trakcie prowadzonego postępowania dokonał oceny wystąpienia wskazanej w treści art. 41 ust. 1 ustawy przesłanki szczególnego przypadku. Kolegium wskazało, iż powyższej oceny dokonano w oparciu o zebrany materiał dowodowy i z tego też względu należało uznać, iż wydana decyzja nie nosi znamion dowolności i jest zgodna z prawem.

Pismem z dnia [...] grudnia 2011r. B.D. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. nie zgadzając się z rozstrzygnięciem SKO i zawartymi w decyzji stwierdzeniami. Jednocześnie skarżąca nie powołała w treści skargi nowych zarzutów, zarzucając organowi przede wszystkim kłamstwa bez dalszego precyzowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi w całości podtrzymując dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Sądy administracyjne umocowane na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej zwanej p.p.s.a., dokonują oceny legalności zaskarżonej decyzji i innych aktów poddanych właściwości sądów administracyjnych. Sądy sprawują powyższą kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że Sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Sprawując tak rozumianą kontrolę zgodnie z art. 134 § 1, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym nie posiada uprawnień do merytorycznego orzekania, co do istoty sprawy.

Z treści powołanego przepisu wynika, że obowiązkiem sądu administracyjnego jest wszechstronna, wykraczająca poza granice zarzutów skargi, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, w kontekście jej zgodności z prawem materialnym i prawem procesowym.

Dokonując tak rozumianej oceny w odniesieniu do zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2011 r. w przedmiocie odmowy skarżącej przyznania zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na zakup żywności i opału, Wojewódzki Sąd Administracyjny, uznał że zarówno decyzja organu I, jaki II instancji nie naruszają przepisów prawa, co uzasadnia tym samym oddalenie skargi.

Podstawę materialnoprawną rozpoznania niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. z 2008 r. Dz. U. Nr 115, poz. 728 ze zm.), dalej zwanej ustawą.

Na wstępie zauważyć należy, iż wedle zasad ogólnych w/w ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1). Zadaniem jej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy).

Co do zasady przyznanie świadczenia z zakresu pomocy społecznej uzależnione zostało przez ustawodawcę przede wszystkim od kryterium dochodowego wnioskodawcy i członków jego rodziny określonego w art. 8 ustawy, którego wysokość następnie zaktualizowana została rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U.2009 Nr 127, poz. 1055). Obecnie kryterium to wynosi 477 zł dla osoby samotnie gospodarującej, dla członka rodziny wynosi ono 351 zł na osobę w rodzinie, a w odniesieniu do rodziny dochód rodziny nie może przekroczyć sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Mimo przekroczenia powyższego progu dochodowego ustawa przewiduje w wyjątkowych przypadkach możliwość objęcia niektórych osób wsparciem w ramach pomocy społecznej. Przykładem takiego wyjątku jest między innymi przepis art. 41 ustawy, będący podstawą prawną wydania zaskarżonej decyzji. Stosownie do jego treści w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany:

1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi;

2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Analiza akt administracyjnych w przedmiotowej sprawie (w szczególności wywiadu środowiskowego z dnia [...] września 2011 r.) wskazuje, iż skarżąca prowadząc wspólne gospodarstwo domowe z mężem osiąga dochód rodziny w wysokości 1.582, 65 zł, na który składa się: renta socjalna w wysokości 540, 62 zł, emerytura męża w wysokości 752,39 zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł, dodatek mieszkaniowy – 136,64 zł. Zatem dochód rodziny na osobę w przypadku skarżącej wynosi 791,25 zł, co przekracza określone w art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy kryterium dochodowe rodziny tj. 702 zł.

Mając powyższe na uwadze uznać należało, iż organ zasadnie w odniesieniu do złożonego przez skarżącą wniosku z dnia [...] września 2011 r. o przyznanie pomocy na zakup żywności i opału zastosował przepis art. 41 pkt 1 ustawy.

W dalszej kolejności zadaniem Sądu było zatem dokonanie oceny czy orzeczona przez zaskarżony organ odmowa przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia była uzasadniona i nie naruszyła przepisów prawa.

Zaznaczyć należy, iż świadczenie przyznawane na podstawie art. 41 ustawy objęte jest tzw. uznaniem administracyjnym. Brak jest legalnej definicji w/w pojęcia, stąd jego interpretacja ukształtowana została przez judykaturę i jurysprudencję. Zgodnie przyjmuje się, iż uznanie administracyjne oznacza, że nawet zaistnienie przewidzianych w przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanego świadczenia, bowiem wybór sposobu załatwienia wniosku został pozostawiony woli organu. Podkreśla się przy tym, iż ,,uznanie" nie oznacza w żadnym razie dowolności w orzekaniu organów. Zadaniem organu jest takie zebranie materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, aby z jednej strony wnioskodawca miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś, by decyzja ta poddawała się kontroli sądu. Nie zmienia to jednak faktu, że w każdym przypadku organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonych w przepisach przesłanek. Ocena taka, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej pozwala ustalić, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego.

Dokonywana przez sąd administracyjny kontrola legalności rozstrzygnięcia wydanego w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona i sprowadza się w istocie do badania legalności przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowo-wyjaśniającego i poprawności oceny dokonanej na podstawie stanu faktycznego sprawy.

Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie organy I i II instancji wydając zaskarżoną decyzję prawidłowo zgromadziły i dokonały oceny materiału dowodowego, co znalazło swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Przyjęte przez organ stanowisko odmawiające uznania powołanych przez skarżącą okoliczności uzasadniających przyznanie pomocy jako szczególnie uzasadnionych w rozumieniu art. 41 ustawy uznać należało za usprawiedliwione. Tym samym granice uznania administracyjnego nie zostały przekroczone.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, iż skarżąca wnioskując o przyznanie jej pomocy jako okoliczność szczególną uzasadniającą złożenie wniosku wskazała trudną sytuację majątkową rodziny. Sytuacja ta jak podała wynika przede wszystkim z dokonania zakupu mieszkania i przeprowadzenia w nim częściowego remontu. Na pokrycie kosztów w/w inwestycji skarżąca zaciągnęła zobowiązanie kredytowe. W związku z powyższym, jak podała skarżąca brakuje jej środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb, w tym na zakup opału i żywności.

Analiza przepisu art. 41 pkt 1 ustawy wskazuje, iż przyznanie zasiłku celowego specjalnego uzależnione jest od wystąpienia szczególnych okoliczności, mających charakter nadzwyczajny. Jak wskazują komentatorzy ustawy szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (W. Maciejko, P. Zaborniak. Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz. Warszawa 2008, s. 202). Także orzecznictwo sądów administracyjnych podkreśla, że zasiłek celowy specjalny ma charakter wyjątkowy i świadczenie to nie powinno stanowić trwałego źródła dochodów osób wnioskujących o przyznanie takiej pomocy. Wyjątkowość przyznania tego świadczenia jest uzasadniona przede wszystkim tym, że osoby ją otrzymujące w ogóle nie spełniają ogólnych kryteriów otrzymania takiej pomocy. Ich sytuacja materialna jest bowiem na tyle dobra, że powinny one samodzielnie przezwyciężyć zaistniałe trudności. Stąd obowiązkiem organu pomocy społecznej powinno być rozważenie sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach przypadku szczególnie uzasadnionego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2010 r. , sygn. akt I OSK 803/10).

Podkreśla się, iż szczególny przypadek o jakim mowa w art. 41 ustawy musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji, że uzasadnia przyznanie tej formy pomocy z uwagi na okazjonalność , nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w sytuację życiową danej osoby, że nie jest ona sama w stanie jej pokonać nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 grudnia 2010 r. II SA/Kr 747/10).

W świetle powyższego Sąd uznał za słuszne stanowisko zaskarżonego organu, iż wskazana przez skarżącą trudna sytuacja materialna związana z zakupem mieszkania i jego wyremontowaniem nie może zostać zakwalifikowana jako przypadek szczególnie uzasadniony.

Sąd podkreśla, iż nie kwestionuje trudnej sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny. Jednakże sytuacji skarżącej nie sposób przypisać przymiotu wyjątkowej, nadzwyczajnie trudnej. Zauważyć należy, iż przy stałych dochodach jakie uzyskuje wraz z mężem, uwzględniając stałe wydatki, pomimo to do dyspozycji pozostaje jej miesięcznie kwota ponad 900 zł. Kwota ta jest niewielka, ale umożliwia niewątpliwie zakup produktów pierwszej potrzeby. Dodatkowe obciążenie budżetu stanowi kredyt jednak zauważyć należy, iż zaciągając zobowiązanie kredytowe skarżącą winna uwzględnić konieczność jego spłaty, tym bardziej mając na uwadze wysokość stałych dochodów. Skarżąca mogła przed zaciągnięciem zobowiązania dokonać oceny czy spłata rat nie obciąży w przyszłości budżetu jej rodziny w sposób nadmierny.

Powyższe stanowisko potwierdza orzecznictwo sadów administracyjnych. W wyroku z dnia 18 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 965/10 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, iż sam fakt, że świadczenie jest uregulowane w ustawie o pomocy społecznej nie oznacza, iż winno być ono skarżącemu przyznane. Sytuacja, w której dochód skarżącego obliczony na podstawie art. 8 ust. 3 ustawy, przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy oraz skarżący jest osobą samotną, posiadającą orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz mającą zajęte wierzytelności z tytułu potrąceń komorniczych nie musi stanowić szczególnego przypadku uzasadniającego przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Odmienna, subiektywna ocena skarżącego nie ma w tym zakresie istotnego znaczenia.

Z kolei w wyroku z dnia 18 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 1626/09 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż zakup nowych okien i powstały w związku z tym dług, nie może być uznany za szczególnie kwalifikowany przypadek uzasadniający udzielenie przez organ pomocy społecznej zasiłku celowego specjalnego.

Odnosząc się do podniesionego przez skarżącą w treści skargi względem organu zarzut kłamstwa Sąd uznał go za nieuzasadniony. Zarzut ten nie został przez skarżącą poparty żadną argumentacją, a na podstawie akt administracyjnych spraw brak jest przesłanek uzasadniających powyższe twierdzenie.

Mając na uwadze powyższe Sąd w oparciu o treść art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.