Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia del. WSA Jacek Boratyn (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Starosty Powiatu Wrocławskiego z dnia 22 maja 2023 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Starostą Powiatu Wrocławskiego a Prezydentem Miasta Nowego Sącza w przedmiocie zawiadomienia o nabyciu pojazdu postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Nowego Sącza jako organ właściwy do załatwienia sprawy.

Starosta Powiatu Wrocławskiego, wnioskiem z 22 maja 2023 r., zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Prezydentem Miasta Nowego Sącza poprzez wskazanie Prezydenta Miasta Nowego Sącza, jako organu właściwego do rozpoznania zawiadomienia N. sp. z o.o., z siedzibą w D. (dalej zwanej spółką) o nabyciu pojazdu o nr rej. [...], zgodnie z art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1047 z późn. zm., dalej zwanej P.r.d.).

W uzasadnieniu swojego wniosku Starosta Powiatu Wrocławskiego wskazał, że Prezydent Nowego Sącza przekazał mu, według właściwości, zawiadomienie spółki o nabyciu pojazdu. Zdaniem Starosty Wrocławskiego przekazanie mu opisanego wyżej wniosku jest wadliwe, gdyż o właściwości organu w tym przypadku nie decyduje art. 21 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej zwanej: K.p.a.), odwołujący się do kryterium miejsca zamieszkania. W tym bowiem wypadku zauważyć należy, że zawiadomienie o nabyciu pojazdu nie jest sprawą administracyjną, w rozumieniu art. 1 K.p.a., ale stanowi inną czynność, w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej zwanej P.p.s.a.).

W dalszej części uzasadnienia wniosku Starosta Powiatu Wrocławskiego zaznaczył, iż w orzecznictwie podkreśla się, że obowiązek właściciela zawiadomienia starosty o nabyciu pojazdu dotyczy pojazdów już zarejestrowanych, co uzasadnia przyjęcie, że kwestie o charakterze rejestrowym leżą w gestii organu rejestracji.

Za takim określeniem kwestii właściwości organu przemawiają także, zdaniem wnioskodawcy, względy logiki i ekonomii, gdyż dokumenty przedstawione do rejestracji lub wyrejestrowania, których nie zwraca się właścicielowi, zatrzymuje i przechowuje organ rejestrujący, tworząc indywidualne teczki, zwane "aktami pojazdu".

Prezydent Nowego Sącza, w odpowiedzi na wniosek, wniósł o wskazanie, iż organem właściwym do rozpatrzenia wniosku spółki jest Starostwa Powiatu Wrocławskiego.

W uzasadnieniu odpowiedzi na wniosek zaznaczono, że art. 78 ust. 2 pkt 1 P.r.d. nie reguluje kwestii właściwości organu w jakikolwiek sposób, w przypadku zawiadomienia o zbyciu lub nabyciu pojazdu. Tak samo do tych okoliczności nie odnosi się art. 140mb P.r.d., dotyczący kar za niedopełnienie obowiązków w zakresie zawiadomienia. W tej więc sytuacji, w zakresie ustalenia właściwości odwołać się należy do przepisów K.p.a., odwołujących się do miejsca zamieszkania.

Prezydent Miasta Nowego Sącza zauważył również, że złożenie przez właściciela pojazdu zawiadomienia o jego nabyciu nie wyklucza złożenia wniosku o jego rejestrację, zgodnie z art. 73 P.r.d., z możliwością zachowania dotychczasowego numeru rejestracyjnego (w takim przypadku akta pojazdu zostaną utworzone w dwóch różnych organach). W tej więc sytuacji rozróżnić należy zawiadomienie o nabyciu pojazdu od zawiadomienia o jego zbyciu.

Końcowo Prezydent Miasta Nowego Sącza zaznaczył, iż kierując się regulacjami K.p.a. miał na względzie zaspokojenie potrzeb i spełnienie oczekiwań właściciela pojazdu, mającego siedzibę na terenie powiatu wrocławskiego, a także, w interesie spółki, usprawnienie i przyspieszenie postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a. w związku z art. 4 tej ustawy z zastrzeżeniem art. 22 § 1 K.p.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje spory o właściwość powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w powyższych przepisach, należy zaś rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny).

Przedmiot sporów o właściwość (sporów kompetencyjnych) między organami wymienionymi w art. 4 P.p.s.a. należy wiązać z prawnymi formami działania administracji, poddanymi kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne, zaś istotą rozstrzygnięcia tego sporu – co ma zasadnicze znaczenie – jest zapobieżenie sytuacji, w której w tożsamej sprawie toczyłyby się równolegle dwa postępowania, w których zostałyby wydane dwa rozstrzygnięcia (spór pozytywny) albo zapewnienie ochrony prawnej podmiotowi, który domaga się działania organów administracji (spór negatywny).

W rozpatrywanej sprawie zaktualizowały się określone przepisem art. 4 P.p.s.a. przesłanki podjęcia rozstrzygnięcia, o wydanie którego wnosi wnioskodawca, a o którym mowa w art. 15 § 2 P.p.s.a., albowiem zaistniały w sprawie spór między Starostą Powiatu Wrocławskiego, a Prezydentem Miasta Nowego Sącza ma charakter sporu negatywnego, o którym mowa była powyżej, a przyjęcie zawiadomienia o nabyciu pojazdu, o którym stanowi z kolei art. 78 ust. 2 P.r.d., jest w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. czynnością z zakresu administracji publicznej, dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.

Warunkiem wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny merytorycznego orzeczenia w sprawie jest istnienie sporu o właściwość w znaczeniu prawnym. Spór taki może mieć miejsce w sytuacji, kiedy istnieje materialnoprawna podstawa do załatwienia konkretnej sprawy administracyjnej przez organ administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym podlegającym kognicji sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, że przedmiotem sporu mogą być również spory pomiędzy organami o właściwość (kompetencje) organów dotyczące czynności lub aktów, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Skoro bowiem podlegają one kontroli legalności sądów administracyjnych, a w systemie prawa brak jest uniwersalnych rozwiązań dotyczących rozwiązywania takich sporów, to przyjąć należy, że art. 4 P.p.s.a. w związku z art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a stanowi podstawę do rozstrzygania przez Naczelny Sąd Administracyjny o takich sporach.

Zgodnie z tym poglądem w sprawie należało zatem ustalić, czy przyjęcie zawiadomienia o nabyciu pojazdu przez starostę w ogóle jest aktem lub czynnością w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a.. W tym aspekcie zauważyć należy, że przyjęcie zawiadomienia nie jest sprawą z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 1 pkt 1 i 2 K.p.a., natomiast mieści się w zakresie art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., a to daje podstawę do rozstrzygnięcia sporu w tej sprawie.

Kwestia organu właściwego do przyjęcia zawiadomienia o nabyciu lub zbyciu pojazdu była już przedmiotem licznych rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego, a skład rozpoznający niniejszy wniosek podziela pogląd zaprezentowany w orzecznictwie (czego wyrazem są postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 1 grudnia 2020 r., sygn. akt I OW 97/20, 27 maja 2021 r., sygn. akt II GW 19/21, 9 września 2021 r., sygn. akt II GW 48/21, 23 września 2021 r., sygn. akt II GW 43/21, z 26 stycznia 2023 r., sygn. akt II GW 66/22, 14 kwietnia 2023 r., sygn. akt II GW 86/22; dostępne w CBOiSA – orzeczenia.nsa.gov.pl), że organem właściwym do przyjęcia zawiadomienia o nabyciu pojazdu jest organ rejestracji pojazdu.

Zgodnie z art. 78 ust. 2 pkt 1 P.r.d. właściciel pojazdu zarejestrowanego jest obowiązany zawiadomić w terminie nieprzekraczającym 30 dni starostę (prezydenta) o nabyciu lub zbyciu pojazdu. Obowiązek ten jest zagrożony administracyjną karą pieniężną (art. 140mb pkt 2 P.r.d.). Skoro niewykonanie obowiązku albo data jego wykonania może mieć znaczenie z punktu widzenia odpowiedzialności administracyjnej, to uznać należy, że przyjęcie zawiadomienia o wypełnieniu tego obowiązku przez starostę należy zakwalifikować jako czynność z zakresu administracji publicznej, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Czynność starosty jest bowiem następstwem wykonania obowiązku przez podmiot administrowany, którego nieterminowe wykonanie jest zagrożone sankcją administracyjną. Z tego względu, należy podzielić stanowisko przyjęte w orzecznictwie, że zawiadomienie przez właściciela pojazdu starosty o nabyciu pojazdu jest czynnością w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a.

Konsekwencją przyjęcia, że przedmiotem sporu nie jest sprawa w rozumieniu art. 1 K.p.a., lecz czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., jest zatem stwierdzenie, że przepisy K.p.a. nie mają zastosowania, a mogą być jedynie wskazówką interpretacyjną w procesie wykładni.

Jak już zaznaczono Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym wniosek podziela stanowisko, że organem właściwym do przyjęcia zawiadomienia o nabyciu pojazdu jest organ rejestracji pojazdu. Określony w przytoczonym wyżej art. 78 ust. 2 pkt 1 P.r.d. obowiązek właściciela zawiadomienia starosty o nabyciu pojazdu jednoznacznie dotyczy bowiem pojazdów zarejestrowanych. Z kolei przepisy dotyczące czasowego wycofania pojazdu z ruchu (art. 78a ust. 1 P.r.d.) czy wyrejestrowania pojazdu (art. 79 P.r.d.) wskazują wprost, że organem właściwym w tych sprawach jest organ miejsca ostatniej rejestracji pojazdu. Powyższe uzasadnia przyjęcie, że kwestie o charakterze "rejestrowym" leżą w gestii organu rejestracji. Za takim określeniem właściwości miejscowej organu przemawia logika wskazanych regulacji i względy praktyczne. W myśl art. 73 ust. 1 P.r.d. rejestracji pojazdu dokonuje, na wniosek właściciela pojazdu, starosta właściwy ze względu na miejsce jego stałego zamieszkania (siedzibę) lub czasowego zamieszkania, wydając decyzję o rejestracji pojazdu, dowód rejestracyjny i zalegalizowane tablice (tablicę) rejestracyjne i jest to organ rejestrujący, jak wynika też z dalszych jednostek wspomnianego artykułu. Jest to istotne, gdyż na mocy § 4 ust. 1 załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 sierpnia 2022 r. w sprawie szczegółowych czynności organów w sprawach związanych z dopuszczeniem pojazdu do ruchu oraz wzorów dokumentów w tych sprawach (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 1849 ze zm.; dalej rozporządzenie z 31 sierpnia 2022 r.) – Instrukcji w sprawie rejestracji, czasowej rejestracji i wyrejestrowania pojazdów, w przypadku zawiadomienia o nabyciu pojazdu zarejestrowanego organ rejestrujący dokonuje rejestracji pojazdu na wniosek właściciela pojazdu, przy czym przepisy § 1 ust. 1 stosuje się odpowiednio. Z kolei na mocy ust. 2 § 4 ww. załącznika nr 1 w przypadku zawiadomienia o nabyciu pojazdu zarejestrowanego, gdy właściciel nie wnioskuje o jego rejestrację, organ rejestrujący: zamieszcza na dokumencie, na podstawie którego nastąpiło nabycie pojazdu, adnotację o treści: "Zawiadomiono w dniu ... o nabyciu pojazdu nr rej. ... ", wpisując datę zawiadomienia i numer rejestracyjny pojazdu, oraz przystawia pieczątkę organu rejestrującego, wykonuje kserokopię dokumentu, po czym zwraca go właścicielowi pojazdu, jeżeli zawiadomienie o nabyciu dokonane zostało przez właściciela osobiście w organie rejestrującym (pkt 1); przyjmuje kopię dokumentu, na podstawie którego nastąpiło nabycie pojazdu, i zamieszcza na tej kopii adnotację o treści: "Zawiadomiono w dniu ... o nabyciu pojazdu nr rej. ...", wpisując datę zawiadomienia i numer rejestracyjny pojazdu, oraz przystawia pieczątkę organu rejestrującego, jeżeli zawiadomienie o nabyciu zostało przesłane za pośrednictwem operatora pocztowego (pkt 2); zamieszcza dane i informacje zawarte w dokumencie, o którym mowa w ust. 1 i 2, w bazie danych i odpowiednio przekazuje je do centralnej ewidencji pojazdów (pkt 3).

Ponadto w myśl § 12 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 sierpnia 2022 r. dokumenty przedstawione do rejestracji lub wyrejestrowania, których zgodnie z rozporządzeniem nie zwraca się właścicielowi pojazdu, oraz odpowiednio kserokopie dokumentów organ rejestrujący zatrzymuje i tworzy indywidualne teczki, zwane dalej "aktami pojazdu", które przechowuje się według numerów rejestracyjnych pojazdów.

Z powyższych uregulowań wynika więc, że dokumenty dotyczące zawiadomienia o nabyciu pojazdu zarejestrowanego należy składać do organu rejestracyjnego, czyli do tego, w którym pojazd został zarejestrowany. W konsekwencji, organem właściwym do przyjęcia i nadania biegu złożonemu zawiadomieniu o zbyciu pojazdu o nr rej. [...] w niniejszej sprawie jest Prezydent Miasta Nowego Sącza.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.