Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie Sędzia WSA Jakub Makuch Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 27 lutego 2024 r., nr SKO.ŚR/4111/162/2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz T. P. 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Skarżący T. P. wniósł o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem F. P. (ur. 1938 r.), legitymującym się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie z 22 czerwca 2022 r. o zaliczeniu go do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 22 czerwca 2022 r.

Prezydent Miasta Krakowa decyzją z 20 grudnia 2023 r., znak: SO-04.8252.663.2023 odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że ojciec skarżącego jest wdowcem, zamieszkuje wspólnie ze skarżącym. Ojciec skarżącego ma oprócz skarżącego jeszcze dwóch synów. Jeden z synów M. P. lat 65, schorowany emeryt, który jednocześnie zajmuje się swoją żoną, leczoną onkologicznie, drugi – F. P., lat 62, nie utrzymuje kontaktów z ojcem i nie wiadomo gdzie mieszka.

Ojciec skarżącego przebył zawał serca, dwa udary, cierpi na astmę oskrzelowa, migotanie i trzepotanie przedsionków, chorobę niedokrwienną serca, łuszczycę, miażdżycę, nadciśnienie tętnicze, niedrożność i zwężenie tętnicy szyjnej wewnętrznej, rozrost gruczołu krokowego, oraz zaburzenia depresyjne. Jest pod opieką i kontrolą urologa, chirurga naczyniowego, kardiologa i psychiatry. Nie jest osobą leżącą, porusza się za pomocą laski przy asekuracji. Musi być jednak pilnowany. Jest po operacji zaćmy, a jego kąt pola widzenia jest znacznie ograniczony. Wymaga on stałej pomocy i wsparcia zarówno w czynnościach pielęgnacyjnych jak i w czynnościach gospodarczych, którą świadczy mu skarżący. Do czynność, które skarżący wykonuje w ramach opieki nad ojcem składają się: pielęgnacja w zakresie utrzymania higieny osobistej (mycie, kąpiel, czesanie, obcinanie paznokci), ścielanie łóżka, pomoc w ubieraniu się, przygotowanie posiłków, karmienie w razie potrzeby, przygotowanie i podawanie leków, pomiar ciśnienia, zapobieganie powstawaniu odleżyn, utrzymanie czystości, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, organizacja wizyt lekarskich, zapewnienie wsparcia psychicznego.

Około 1,5 miesiąca przez złożeniem wniosku, skarżący próbował pogodzić pracę z opieką nad ojcem, jednak był zmuszony przerwać podjętą pracę. Według skarżącego nie ma możliwości pracy, nawet na część etatu, gdyż ojciec może pozostać sam w domu tylko przez krótki okres czasu.

Organ pierwszej instancji przyjął, że porównanie daty powstania niepełnosprawności u ojca skarżącego, tj. momentu od kiedy wymaga opieki i momentu rozpoczęcia sprawowania tej opieki przez skarżącego, nie pozwala na przyjęcie istnienia związku przyczynowego. Za negatywną przesłankę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uznano również fakt, że niepełnosprawność w stopniu znacznym ojca skarżącego powstała w wieku 51 lat. Nie został więc spełniony wymóg art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim warunkuje on przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności.

Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie. Zarzucił w nim:

1/ naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

2/ naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez wnioskodawcę;

3/ naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że żyją jeszcze inne osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stopniu pierwszym, które jednak są osobami nie dającymi rękojmi sprawowania należytej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu.

Decyzją z 27 lutego 2024 r., nr SKO.ŚR/4111/162/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że nie można odmówić skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko dlatego, że niepełnosprawność ojca powstała później niż przyjmuje to art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 utraciło przymiot konstytucyjności. W związku z tym oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ dokonuje z pominięciem tego kryterium.

Odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ odwoławczy oparł o fakt posiadania przez skarżącego dwóch braci, w równym stopniu zobowiązanych do opieki nad ojcem co skarżący. Przyjęto, że skoro skarżący jest w stanie zajmować się ojcem fizycznie poprzez dokonywanie czynności opiekuńczych, to należy przyjąć, że pozostali dwaj bracia powinni przyczyniać się finansowo do pomocy, zarówno ojcu jak i skarżącemu. Dalej wskazano, że w pierwszej kolejności zobowiązana do alimentacji i opieki jest rodzina, tj. małżonek, dzieci i rodzeństwo, a dopiero w sytuacji, gdy nie ma rodziny, albo osoby zobowiązane do alimentacji też są chore lub niepełnosprawne w stopniu uniemożliwiającym opiekę, tj. posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności to inne instytucje, w tym państwo przejmują ten obowiązek, w przeciwnym razie to ogół społeczeństwa przejmowałby za rodzinę obowiązek alimentacji, co jest, z uwagi na interes społeczny, nie do przyjęcia.

Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że żyją jeszcze inne osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stopniu pierwszym, które jednak są osobami nie dającymi rękojmi sprawowania należytej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), powoływanej dalej także jako "u.ś.r." w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. W tym miejscu należy wskazać, że od dnia 1 stycznia 2024 r. nastąpiła zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429) dalej u.ś.w. Organ drugiej instancji wydał zaskarżoną decyzję w dniu 27 lutego 2024 r., a zatem już po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, które nastąpiło w dniu 1 stycznia 2024 r. Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Aby ustalić, czy wszystkie warunki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zostały w niniejszej sprawie spełnione do dnia 31 grudnia 2023 r. należy dokonać oceny stanu faktycznego na podstawie przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do tej daty (por. wyrok WSA w Łodzi z 12 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 104/24).

Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 cyt. ustawy w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Odnosząc powyższe do realiów kontrolowanej sprawy Sąd stwierdza, że słuszne jest stanowisko Kolegium, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b cyt. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 cyt. ustawy, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać zatem z pominięciem tego kryterium. Wobec powyższego, Kolegium prawidłowo uznało, że brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b cyt. ustawy.

Decyzje wydane w sprawie są natomiast wadliwe z tej przyczyny, że organy nie ustaliły w sposób odpowiadający zasadzie prawdy obiektywnej stanu faktycznego sprawy i nie oceniły na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy w sprawie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy zaprzestaniem lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a opieką nad niepełnosprawnym ojcem.

Zasada prawdy obiektywnej została skonstruowana w art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Powyższa zasada ogólna odnosi się nie tylko do sposobu prowadzenia postępowania administracyjnego, lecz jest także wskazówką interpretacyjną prawa materialnego, gdyż organy administracji publicznej mają obowiązek uwzględniania jej przy "załatwieniu sprawy" (por. wyroki NSA z 4.06.1982 r., l SA 258/82, ONSA 1982/1, póz. 54, oraz z 28.11.2012 r., l OSK 641/12, LEX nr 1291400; wyrok WSA w Gdańsku z 14.09.2011 r., l SA/Gd 502/11, LEX nr 898927).

Organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Biorąc pod uwagę treść przytoczonych wyżej przepisów, należy uznać, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego. Okoliczność, w której strona również ma prawo wykazywania inicjatywy dowodowej, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ administracji publicznej jest obowiązany z urzędu: 1. ustalić, jakie okoliczności faktyczne mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy; 2. ustalić, jakie dowody powinny zostać przeprowadzone w celu ustalenia powyższych okoliczności (por. wyrok z 20.09.2012 r., IV SA/Wa 663/12, LEX nr 1347629, w którym WSA w Warszawie stwierdził, że "organ administracji jako gospodarz postępowania administracyjnego określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy", przy czym "aktywna rola organu administracji publicznej w procesie poszukiwania i gromadzenia materiału dowodowego może przejawiać się zarówno podejmowaniem czynności dowodowych z urzędu, a także gromadzeniem w aktach sprawy dowodów wskazanych lub dostarczonych przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy" - tak WSA we Wrocławiu w wyroku z 15.02.2012 r., IV SA/Wr 711/11, LEX nr 1139681); 3. przeprowadzić dowody, które uznał za niezbędne dla dokonania prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy; 4. dokonać oceny przeprowadzonych dowodów zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z 23.02.2012 r., II GSK 118/12, LEX nr 1125454).

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organy z wyżej opisanych obowiązków, związanych z realizacją zasady prawdy obiektywnej, nie wywiązały się prawidłowo. Organ odwoławczy nie dokonał ustaleń w zakresie istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem pracy zarobkowej przez skarżącego, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem zarówno odnośnie stanu zdrowia ojca skarżącego i wynikających z tego potrzeb jak i zakresu oraz charakteru sprawowanej przez skarżącego opieki. Ponadto w decyzjach organów obu instancji nie zawarto wprost oceny, czy organy uznały, że w sprawie zachodzi ww. związek przyczynowy, czy też nie.

Organ pierwszej instancji dokonał pewnych ustaleń faktycznych jednak nie poddał ich ocenie pod kątem spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jak podstawę odmowy świadczenia, oprócz braku spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazał jedynie, że nie ma związku pomiędzy momentem powstania niepełnosprawności ojca skarżącego, a rozpoczęciem sprawowania opieki przez skarżącego. Przede wszystkim Sąd wskazuje, że niepełnosprawność w stopniu znacznym ojca skarżącego, która uprawnia do ubiegania się przez opiekuna o świadczenie pielęgnacyjne, datuje się dopiero na 22 czerwca 2022 r., a nie jak wskazał organ pierwszej instancji od 51 roku życia. Od 1989 r. ojciec skarżącego legitymował się jedynie umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Ponadto konieczność podjęcia się opieki wykluczającej zatrudnienie nie zawsze koreluje z momentem uzyskaniem przez podopiecznego orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Czasami bowiem osoba taka jest wciąż na tyle samodzielna, że nie wymaga opieki odpowiadającej wymogom określonym w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zatem rozważania te są chybione i nie wystarczające dla ustalenia istnienia przesłanki związku przyczynowego.

Organ drugiej instancji z kolei, jako jedyny powód odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia wskazał na fakt posiadania rodzeństwa przez skarżącego, które jest w takim samym stopniu co skarżący zobowiązany alimentacyjnie względem ojca do udzielania mu opieki. Kwestia zaangażowania rodzeństwa wnioskodawcy w opiekę nad niepełnosprawnym, w pewnych konkretnych stanach faktycznych może mieć wpływ na ustalenie istnienia związku przyczynowego, jednak ustalenia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie na to nie wskazują. Skarżący ma dwóch braci z czego jeden jest schorowanym emerytem, który jednocześnie zajmuje się swoją żoną leczoną onkologicznie, a drugi nie utrzymuje kontaktów z ojcem i nie wiadomo gdzie mieszka. Natomiast jak trafnie podniesiono w skardze sam fakt istnienia osób w równym stopniu zobowiązanych alimentacyjnie względem niepełnosprawnego co wnioskodawca, nie jest sam w sobie przesłanką negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organy obu instancji przyznały co prawda, że skarżący sprawuje opiekę nad ojcem jednak nie stanowi to o spełnieniu określonej w art. 17 u.ś.r. przesłanki związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy zarobkowej, a opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że podstawowym wymogiem do uzyskania ww. świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy, czy też niemożność jej podjęcia z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 cyt. ustawy, należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., l OSK 1148/20). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. l OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., l OSK 2820/13).

W kontekście powyższego w ocenie Sądu ustalenia ze strony organu wymaga kwestia zakresu i stopnia intensywności sprawowanej przez skarżącego opieki nad ojcem w aspekcie specyfiki chorób ojca i ich objawów. Ten sam rodzaj czynności opiekuńczych może być bowiem uznany jedynie za pomoc w czynnościach dnia codziennego, jak i wypełniać przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w zależności od stopnia ich nasilenia i charakterystyki choroby niepełnosprawnego. Konieczne są przy tym ustalenia w zakresie stopnia samodzielności ojca skarżącego, do czego przydatna może być ocena jego stanu w skali Barthel. Tak poczynione ustalenia faktyczne będą stanowiły podstawę dla organu do oceny czy w sprawie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub nie podejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem opieki nad ojcem.

Reasumując Sąd stwierdził, że wydane rozstrzygnięcie nie zostało poprzedzone rzetelnym zebraniem i analizą materiału dowodowego koniecznego do należytego wyjaśnienia sprawy. Dopiero poczynienie ustaleń i ocena całości materiału dowodowego określającego stan ojca skarżącego, jego potrzeby związane z niepełnosprawnościami, w tym stopnień jego samodzielności i zakres oraz intensywność świadczonej przez skarżącego opieki, da pełną podstawę do wydania rozstrzygnięcia.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ weźmie pod uwagę stanowisko przedstawione w niniejszym wyroku.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że w sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W konsekwencji orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a. Odnośnie kosztów orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).