Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 29 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. Ł. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 czerwca 2015 r. sygn. akt II SA/Sz 306/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skarg M. M., J. M. i K. Ł. na decyzję Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2015 r. sygn. akt II SA/Sz 306/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił K. Ł. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skarg M. M., J. M. i K. Ł. na decyzję Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podniósł, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wyjaśnił, iż sprawa ma charakter zawiły, a jego trudna sytuacja finansowa nie pozwala na zatrudnienie pełnomocnika z wyboru. Wnioskodawca oświadczył, że posiada mieszkanie o pow. 108 m² i nieruchomość rolną o pow. 0,8 ha, a także samochód osobowy marki AUDI A4 z 2006 r. i oszczędności w kwocie 2.000 zł. Podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów, choć pozostaje w stosunku zlecenia.

Wezwaniem z dnia 3 listopada 2014 r. (doręczonym w dniu 24 listopada 2014 r.) K. Ł. został zobowiązany do przedłożenia, w terminie 7 dni, dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej i dochodów, tj.: kopii umowy zlecenia, dowodów potwierdzających wydatki poniesione na utrzymanie mieszkania i samochodu, kserokopii zeznania podatkowego za 2013 r., wyciągów lub wykazów z rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy.

W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył kopię umowy zlecenia zawartej dnia 1 września 2012 r., w której zobowiązał się do świadczenia usług polegających na wykonywaniu czynności w zakresie pośrednictwa obrotu nieruchomościami. Z umowy wynika, że szczegółowe zasady ustalania jego prowizyjnego wynagrodzenia zostały określone w załączniku do umowy, którego skarżący nie przedłożył. Wnioskodawca poinformował, że nie uzyskał dochodów w 2013 r., dlatego nie składał zeznania podatkowego za 2013 r. Przedłożył kilka potwierdzeń wykonania operacji przelewu z jego rachunku bankowego oraz wykonania operacji kartą. Wnioskodawca zwrócił się o wydłużenie, o około dwa tygodnie, terminu na przedłożenie wyciągów z jego rachunków bankowych, z uwagi na okres oczekiwania na przygotowanie ich przez banki. Do dnia wydania postanowienia przez referendarza sądowego wniosku skarżący nie przedłożył wyciągów z żadnego z posiadanych rachunków bankowych.

Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2015 r. referendarz sądowy WSA w Szczecinie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.

W sprzeciwie od ww. postanowienia, strona stwierdziła, że jej stan majątkowy został oceniony nieprawidłowo.

Zarządzeniem z dnia 23 lutego 2015 r. Sąd zobowiązał K. Ł. na podstawie art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez:

- jednoznaczne wyjaśnienie sytuacji mieszkaniowej i majątkowej (w aktach widnieją trzy adresy nieruchomości) poprzez wskazanie, czy posiada inne nieruchomości poza wykazaną w formularzu, jeśli tak to należy podać koszty ich utrzymania i wskazać czy stanowią one dla niego źródło dochodu np. w postaci czynszu wynajmu,

- złożenie oświadczenia, czy w lokalu przy ul. [...] w B. są zameldowane są bądź mieszkają inne osoby, jeśli tak to należy podać ich źródła dochodu,

- nadesłanie do akt załącznika do umowy zlecenia w zakresie pośrednictwa obrotu nieruchomościami,

- wskazanie, czy w roku 2014 osiągnął dochód z tytułu ww. umowy zlecenia, jeśli tak to należy udokumentować w jakiej wysokości,

- oświadczenie, czy w roku 2014 otrzymał jakikolwiek dochód z innego źródła, jeśli tak to należy wskazać i udokumentować źródło i wysokość osiągniętego dochodu,

- wyjaśnienie w jaki sposób pokrywa wykazane wydatki na utrzymanie mieszkania i samochodu skoro w 2013 r. nie osiągnął żadnego dochodu, a nie wskazał też na istnienie zadłużeń z tego tytułu,

- podanie czy korzysta z pomocy społecznej,

- przedłożenie wyciągów z posiadanych kont bankowych za ostatnie 3 miesiące,

- przedłożenie aktualnej decyzji o podatku od posiadanej nieruchomości rolnej,

- w terminie 14 dni, od daty otrzymania zobowiązania, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach.

Wezwanie Sądu skarżący odebrał 23 marca 2015 r. W dniu 7 kwietnia 2015 r. skarżący zwrócił się do Sądu o wydłużenie terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy do dnia 30 kwietnia 2015 r., gdyż z uwagi na okres świąteczny miał kłopoty z uzyskaniem dokumentów. Zarządzeniem z dnia 21 kwietnia 2015 r. Sąd wydłużył termin do złożenia dokumentów do dnia 30 kwietnia 2015 r. oraz wezwał skarżącego do podpisania ww. wniosku. W dniu 14 maja 2015 r. skarżący nadał pismo do Sądu, w którym zwrócił się o przedłużenie terminu do nadesłania dokumentów do dnia 31 maja 2015 r., gdyż informację o przedłużeniu terminu do 30 kwietnia 2015 r. odebrał w dniu 13 maja 2015 r., a przez wyjazd zagraniczny nie mógł uzyskać dokumentów. Skarżący złożył podpisany egzemplarz wcześniejszego wniosku o przedłużenie terminu.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie kolejny wniosek skarżącego o przedłużenie terminu do złożenia dokumentów nie zasługiwał na uwzględnienie, dlatego też Sąd rozpoznał wniosek na podstawie dotychczas złożonych dokumentów i oświadczeń skarżącego. Odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego Sąd podkreślił, iż z formularza PPF wynika, że skarżący posiada własne mieszkanie o pow. 108 m², nieruchomość rolną, samochód i 2.000 zł oszczędności, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ale nie uzyskuje dochodów. Jednocześnie skarżący nie podał, by miał jakiekolwiek zadłużenie czy problemy z regulowaniem bieżących należności. Z przedłożonych dokumentów wynika, że miesięcznie skarżący opłaca czynsz za mieszkanie w kwocie 733 zł oraz 100 zł za energię elektryczną. Ponadto, około 200 zł miesięcznie wydaje na paliwo. Skarżący wskazał, że w roku 2013 r. nie osiągnął żadnego dochodu. Wnioskodawca, mimo wezwania, nie przedłożył dokumentów źródłowych pozwalających na pełną ocenę jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Nie przedłożył wyciągów lub wykazów z posiadanych rachunków bankowych, pomimo upływu znacznego okresu czasu od pierwszego wezwania o te dokumenty. Nie wyjaśnił również, czy w roku 2014 osiągnął dochód z tytułu ww. umowy zlecenia, lub jakikolwiek dochód z innego źródła oraz w jaki sposób pokrywa wykazane wydatki na utrzymanie mieszkania i samochodu skoro w 2013 r. nie osiągnął żadnego dochodu, a nie wykazał istnienia zadłużeń z tego tytułu.

Zdaniem Sądu, skoro skarżący miał możliwość kilkakrotnego składania do Sądu pism procesowych, w tym wniosków o przedłużenie terminów do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, to również mógł złożyć w tym czasie choćby część dokumentów w postaci pisemnych oświadczeń co do jego stanu majątkowego (informacja o liczbie osób zameldowanych w lokalu, czy korzysta z pomocy społecznej, o wydatkach). Poza tym stwierdzono, że żądane przez Sąd dokumenty tj. decyzja o podatku od posiadanej nieruchomości rolnej, czy PIT za 2014 r. nie wymagają szeregu działań w celu ich uzyskania. W zasadzie skarżący winien być w ich posiadaniu. Poza tym o potrzebie przedstawienia wyciągów z banków skarżący wiedział już od listopada 2014 r., jednakże do dnia 26 czerwca 2015 r. nie poczynił starań o takie dokumenty.

Powołując się na treść art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej "P.p.s.a.") Sąd stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonujący, iż rzeczywiście znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie całkowitych bądź częściowych kosztów postępowania w sprawie zainicjowanej jego skargą. Skarżący posiada własne, stosunkowo duże mieszkanie, nieruchomość rolną i samochód, których koszty utrzymania ponosi. Ma też realną możliwość uzyskiwania dochodów. Mimo deklarowanego braku dochodu, nie wykazał by był osobą znajdującą się w kłopotach finansowych. Ponadto, z akt sądowych i przedłożonych dokumentów wynika, że skarżący posługuje się czterema różnymi adresami zamieszkania w B. (ul. [...], ul. [...], ul. [...], ul. [...]), co może świadczyć o tym, że posiada także inne nieruchomości.

W zażaleniu na powyższe postanowienie K. Ł. stwierdził, że Sąd błędnie ocenił jego sytuację majątkową, a w sprawie nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności uzasadniające uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący podkreślił, że niezupełnienie żądanej dokumentacji nastąpiło bez jego winy, składając bowiem do Sądu wnioski o wydłużenie terminu był przekonany, że uzupełnienie dokumentacji może nastąpić dopiero po pisemnym stanowisku Sądu. Strona wniosła o uchylenie przedmiotowego postanowienia oraz zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłaty sądowej od zażalenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak przyjęto w judykaturze, dopiero fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W niniejszym postępowaniu skarżący pomimo wezwania nie przedstawił wymaganych przez Sąd pierwszej instancji dokumentów. Pismem z dnia 3 listopada 2014 r. referendarz sądowy wezwał K. Ł. do złożenia szeregu dokumentów i oświadczeń. W odpowiedzi na wezwanie skarżący poinformował, że w roku 2013 nie uzyskał żadnych dochodów, a także przedłożył kopię umowy zlecenia zawartej dnia 1 września 2012 r., w której zobowiązał się do świadczenia usług polegających na wykonywaniu czynności w zakresie pośrednictwa obrotu nieruchomościami i przedstawił potwierdzenia przelewów na kwotę 733,57 zł stanowiących opłatę miesięczną za czynsz mieszkania oraz kilka potwierdzeń wykonania operacji kartą. Skarżący wniósł również o przedłużenie terminu do przedłożenia wyciągów z jego rachunków bakowych. Wniosek ten nie został formalnie rozpatrzony, natomiast postanowienie referendarza o odmowie przyznania prawa pomocy zostało wydane dopiero 7 stycznia 2015 r. Ponadto Sąd pierwszej instancji skorzystał z możliwości określonej w art. 255 P.p.s.a. i pismem z dnia 23 lutego 2015 r. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Pomimo przedłużenia na wniosek strony terminu do wykonania tego obowiązku (zarządzenie z dnia 21 kwietnia 2015 r.), skarżący do momentu orzekania przez Sąd w sprawie przedmiotowego wniosku tj. 26 czerwca 2015 r., nie uczynił zadość wezwaniu, bowiem nie udzielił odpowiedzi na postawione w nim pytania oraz nie przedstawił wskazanych w wezwaniu dokumentów. Biorąc pod uwagę, iż w czasie trwania niniejszego postępowania w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym skarżący nie wykonał kierowanych do niego wezwań dotyczących między innymi przedłożenia tak podstawowych dokumentów jak wyciąg z posiadanych rachunków bankowych czy też potwierdzenia wysokości osiąganego dochodu, uniemożliwił dokonanie rzetelnej analizy swojej sytuacji finansowej. Należy zauważyć, że skierowane do strony wezwania obejmowały szereg pytań, na które skarżący mógł udzielić odpowiedzi bez konieczności uzyskania dodatkowych dokumentów. Pomimo tego wskazane braki nie zostały uzupełnione przed Sądem pierwszej instancji, jak również w postępowaniu wszczętym przedmiotowym zażaleniem.

Uwzględniając zatem powyższe okoliczności oraz argumenty skarżącego, złożone przez niego oświadczenia i dokumenty należy stwierdzić, że wobec faktu niewykazania przez K. Ł., iż spełnia on przesłanki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie, zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

W kwestii zawartego w zażaleniu wniosku o zwolnienie skarżącej z konieczności uiszczania wpisu od zażalenia w wysokości 100 zł wyjaśnić trzeba, że stosownie do treści art. 261 P.p.s.a. od wniesionego w tej sprawie zażalenia nie pobiera się opłat sądowych.

W tym stanie rzeczy wniesione zażalenie należało uznać za nieuzasadnione, co skutkowało jego oddaleniem na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.