Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Włodzimierz Kubiak po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Ł. T.- K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 12 grudnia 2011 r., sygn. akt I SA/Ol 633/11 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Ł. T. – K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 1 sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2011 r., sygn. akt I SA/Ol 633/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Ł. T. – K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. odmawiającą umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od spadków i darowizn.

W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że wnioskiem z dnia 31 października 2011 r. Ł. T. – K. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (radcy prawnego bądź adwokata). Ze złożonego przez stronę formularza wynikało, że prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada nieruchomość (dom) o powierzchni 142 m² i uzyskuje dochody z emerytury w kwocie 1.606 zł brutto miesięcznie. Skarżąca wyjaśniła, że znalazła się w bardzo trudnej sytuacji osobistej, zdrowotnej i materialnej. Podkreśliła, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, spowodowanych zaniedbaniem adwokata.

W toku postępowania na podstawie akt administracyjnych sprawy ustalono, że skarżąca od 13 listopada 2000 r. prowadzi aptekę i z tego tytułu w 2010 r. uzyskała dochód brutto 22.102,81 zł. Natomiast w okresie od stycznia do maja 2011 r. średnia wartość miesięcznych obrotów firmy wyniosła ok. 17.870 zł. Ponadto strona jest właścicielką mieszkania spółdzielczego o powierzchni 49,5 m² i posiada samochód osobowy marki Fiat Seicento, rok produkcji 1999 o wartości ok. 3.000 zł. Ustalenia organu podatkowego potwierdzały także, że miesięczne koszty utrzymania mieszkania i nieruchomości należących do skarżącej kształtują się na poziomie 1.333,76 zł. Z oświadczenia skarżącej złożonego do wniosku o przyznanie ulgi w spłacie zaległości podatkowej wynikało, że zobowiązana jest do przeprowadzenia remontu 33-letniego domu i remontu samochodu. Nadto z uwagi na zły stan zdrowia ponosi znaczne wydatki na leczenie, w szczególności czeka na operację, której koszt wynosi 4.000 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, odwołując się do unormowań zawartych w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia żądania strony. Zdaniem Sądu zarówno majątek jakim dysponuje skarżąca (dom oraz mieszkanie własnościowe spółdzielcze), jak również fakt uzyskiwania przez nią dochodu z emerytury i działalności gospodarczej pozwalają stwierdzić, że będzie ona w stanie ponieść koszty związane z prowadzeniem postępowania sądowego.

W zażaleniu na powyższe postanowienie Ł. T. – K. domagała się jego zmiany bądź uchylenia wskazując, że po śmierci męża znalazła się w bardzo trudnej sytuacji zdrowotnej, osobistej i materialnej. W ocenie skarżącej niedopuszczalne jest by ponosiła ona koszty będące konsekwencją nierzetelnego prowadzenia sprawy przez prawników. Strona wyjaśniła, że niedopatrzenie pełnomocnika zmusiło ją do zapłacenia podatku w kwocie ponad 8.272,00 zł.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy podnieść, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z brzmienia cytowanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek skarżącej nie został należycie umotywowany, a strona nie dowiodła, że w sprawie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy.

Sąd pierwszej instancji trafnie zwrócił uwagę na ustalenia wynikające z akt administracyjnych. Na gruncie niniejszej sprawy skarżąca, dysponująca dochodami z tytułu emerytury i działalności gospodarczej, a ponadto posiadająca prawa do nieruchomości (domu i mieszkania) nie mogła skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podkreślenia wymaga, że instytucja przewidziana w art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest zastrzeżona dla przypadków wyjątkowych, w których poniesienie kosztów związanych z prowadzeniem sprawy sądowej zagrażałoby egzystencji wnioskodawcy. Udzielenie tego rodzaju wsparcia jest zaś wykluczone w sytuacji, w której skarżąca w żaden sposób nie określiła chociażby wysokości dochodów otrzymywanych w związku z prowadzeniem apteki, co więcej fakt ten, jak i inne okoliczności dotyczące np. posiadania samochodu czy też własnościowego spółdzielczego prawa do mieszkania, w ogóle pominęła w treści wniosku. W zażaleniu skarżąca nie podjęła zaś jakiejkolwiek polemiki z ustaleniami i wnioskami Sądu pierwszej instancji, które zadecydowały o nieuwzględnieniu jej żądania. Za niewystarczające bowiem uznać należało powołane przez stronę ogólne stwierdzenia o ciężkiej sytuacji majątkowej i życiowej.

Jednocześnie na marginesie wyjaśnienia wymaga, że opisywane przez skarżącą okoliczności związane z głównym przedmiotem sprawy, tj. zaniedbania pełnomocnika, które doprowadziły do konieczności zapłaty podatku, świadczą o niezrozumieniu instytucji prawa pomocy i przesłanek jej zastosowania. Argumenty te pozostają bez jakiegokolwiek wpływu na rozstrzygnięcie toczącego się postępowania wpadkowego, którego celem jest ustalenie aktualnych możliwości finansowych strony, a nie badanie zasadności skargi.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.