Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. K. i H. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Gd 550/19 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi D. K. i H. K. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia określonych obowiązków w celu doprowadzenia obiektu do stanu poprzedniego postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), odmówił skarżącym przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wyrokiem z dnia 19 lutego 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę skarżących na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [...] lipca 2019 r. w przedmiocie nałożenia obowiązków w celu doprowadzenia obiektu do stanu poprzedniego.

Pełnomocnik skarżących złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia powyższego wyroku w dniu 26 lutego 2020 r. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi skarżących w dniu 3 kwietnia 2020 r. (k. 95 akt sądowych). W dniu 26 czerwca 2020 r. pełnomocnik skarżących nadał w placówce pocztowej skargę kasacyjną od powyższego wyroku (k. 99 akt sądowych), która wpłynęła do Sądu w dniu 30 czerwca 2020 r.

Postanowieniem z dnia 30 lipca 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę kasacyjną jako złożoną po terminie. Sąd wskazał, że odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi skarżących w dniu 3 kwietnia 2020 r., co oznacza, że termin do złożenia skargi kasacyjnej upływałby skarżącym po trzydziestu dniach od dnia doręczenia pełnomocnikowi odpisu wyroku z uzasadnieniem, tj. w dniu 4 maja 2020 r. (stosownie do art. 177 § 1 p.p.s.a.). Ze względu jednak na wprowadzony od dnia 14 marca 2020 r. stan zagrożenia epidemicznego, a następnie stan epidemii (rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego /Dz. U. z 2020 r., poz. 433/), w tym czasie, zgodnie z art. 15zzs ust. 1 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) bieg terminów procesowych i sądowych w postępowaniach sądowych, w tym sądowoadministracyjnych, nie rozpoczynał się, a rozpoczęty ulegał zawieszeniu na ten okres. W związku z tym również i bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie nie rozpoczął biegu w dacie doręczenia odpisu wyroku z uzasadnieniem. Natomiast zgodnie z art. 68 ust. 6 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r., poz. 875) terminy w postępowaniach, o których mowa w art. 15zzs ustawy z dnia 2 marca 2020 r., których bieg nie rozpoczął się na podstawie art. 15zzs tej ustawy, rozpoczynały bieg po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Stosownie do art. 76 in principio ustawa ta weszła w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia, tj. w dniu 16 maja 2020 r. Z kolei 7-dniowy termin, po którym terminy rozpoczynały bieg, upłynął w dniu 23 maja 2020 r. W okolicznościach sprawy bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku rozpoczął się w dniu 24 maja 2020 r., a upłynął w dniu 22 czerwca 2020 r. Wobec tego skarga kasacyjna nadana przez pełnomocnika skarżących w dniu 26 czerwca 2020 r. w placówce pocztowej podlegała odrzuceniu na podstawie art. 178 p.p.s.a., jako wniesiona po terminie.

Postanowieniem z dnia 4 listopada 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżących na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji.

W dniu 27 sierpnia 2020 r. skarżący, reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyli wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Do wniosku dołączono skargę kasacyjną. Uzasadniając wniosek wskazano, że biorąc pod uwagę treść rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 878), a także zaleceń Prezesa Rady Ministrów, Ministra Zdrowia oraz właściwych inspekcji i służb, pełnomocnik skarżących bez obawy naruszenia przedmiotowych zaleceń oraz bez obawy ryzyka zainfekowania wirusem COVID-19 nie mógł wnieść skargi kasacyjnej w terminie.

Odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w zaskarżonym postanowieniu Sąd I instancji wskazał, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Sąd wskazał, że skarżący działają w tej sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika, od którego wymaga się wyższego stopnia staranności w dokonywanych przez niego czynnościach. W okresie pandemii, na który przypadł bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, obowiązywały ograniczenia związane z potrzebą przeciwdziałaniu rozprzestrzenianiu się wirusa SARS-CoV-2. Jednak powoływane przez pełnomocnika rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 maja 2020 r. utraciło swoją moc w dniu 30 maja 2020 r. (na podstawie § 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 maja 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii; Dz. U. z 2020 r., poz. 964), czyli przed upływem terminu do złożenia skargi kasacyjnej, co miało miejsce 22 czerwca 2020 r. Sąd miał na uwadze, że w okresie biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej obowiązywały dwa kolejne rozporządzenia Rady Ministrów: z dnia 29 maja 2020 r. i z dnia 19 czerwca 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii, w których ustanowiono tożsame ograniczenia. Między innymi, odpowiednio w § 14 ust. 2 i § 15 ust. 2 tych rozporządzeń wskazano, że do odwołania w urzędach administracji publicznej lub jednostkach organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze publicznym dopuszczalna liczba interesantów przebywających, w tym samym czasie, w jednym pomieszczeniu nie może być większa niż 1 osoba na jedno stanowisko obsługi, z wyłączeniem osób realizujących zadania w zakresie obsługi interesantów. Do odwołania nałożono też obowiązek zakrywania, przy pomocy odzieży lub jej części, maski, maseczki, przyłbicy albo kasku ochronnego, o którym mowa w art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2020 r. poz. 110, 284, 568 i 695), ust i nosa w budynkach użyteczności publicznej przeznaczonych na potrzeby usług, w tym usług pocztowych lub telekomunikacyjnych (§ 18 ust. 1 pkt 2 lit. c i § 19 ust. 1 pkt 2 lit. c). Określono zasady przemieszczania się w czasie stanu epidemii jednocześnie nie wykluczając takiej możliwości.

Zdaniem Sądu I instancji, powyższe prowadzi do wniosku, że w okresie, w którym pełnomocnik zobowiązany był do terminowego wniesienia skargi kasacyjnej nie było obiektywnych przeszkód do tego, aby w sposób bezpośredni – do Sądu bądź za pośrednictwem operatorów pocztowych, wnieść skargę kasacyjną w terminie. Zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, jak i placówki pocztowe funkcjonowały przyjmując interesantów, przy zastosowaniu wyżej wskazanych ograniczeń służących zapewnieniu bezpieczeństwa obywateli. Ograniczenia te nie uniemożliwiały załatwiania spraw urzędowych, w tym wysyłania korespondencji. Sąd zauważył, że aktualnie skarga kasacyjna do sądu administracyjnego może być również wniesiona za pomocą środków komunikacji elektronicznej, bez konieczności opuszczania miejsca pobytu i bez narażania się na ryzyko zakażenia. Stosowna, powszechnie dostępna, informacja w tym zakresie jest zamieszczona na stronie internetowej tutejszego Sądu. W tych okolicznościach subiektywna obawa pełnomocnika przed zarażeniem się wirusem SARS-CoV-2 nie mogła, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, stanowić okoliczności usprawiedliwiającej brak jego winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej istotnej z punktu widzenia interesów prawnych skarżących.

Zażalenie na postanowienie z 18 lutego 2021 r. wnieśli skarżący, zarzucając wydanie go z naruszeniem art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie oraz wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu zażalenia, skarżący (reprezentowani przez adwokata) ponownie odwołali się do faktu obowiązywania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 2020 r. (Dz. U. poz. 878) i podnieśli, że ze względu na wprowadzone ograniczenia w pracy urzędów państwowych oraz w zakresie kontaktów międzyludzkich, bez obawy naruszenia przedmiotowych zaleceń oraz obawy zainfekowania się wirusem COVID-19, nie mogli skierować do sądu skargi w terminie. Ograniczenia utrudniały ponadto kontakt pełnomocnika ze skarżącymi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolicie przyjmuje się, że przywrócenie terminu może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu jest więc niedopuszczalne, gdy stronie można przypisać jakikolwiek stopień zawinienia. Ugruntowane jest również stanowisko, że za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca. Pojęcie winy strony w uchybieniu terminowi w postępowaniu sądowym obejmuje zatem swym zakresem także winę osób trzecich, upoważnionych przez stronę do dokonania określonej czynności. Innymi słowy, to na stronie spoczywa ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania reprezentującego go pełnomocnika (postanowienia NSA z 26 listopada 2020 r. sygn. I GZ 336/20; z 25 października 2019 r. sygn. I OZ 1022/19; z 18 kwietnia 2019 r. sygn. I OZ 347/19).

Na gruncie tej sprawy Sąd I instancji w sposób całkowicie uprawniony stwierdził, że pełnomocnik skarżących nie wykazał, iż nie miał możliwości terminowego wniesienia skargi kasacyjnej. Lakoniczna argumentacja rozpoznawanego zażalenia powtarza argumentację rozpoznawanego przez Sąd I instancji wniosku w przedmiocie przywrócenia terminu, co do której Sąd I instancji odniósł się wnikliwie i wyczerpująco. W szczególności WSA w Gdańsku słusznie zaważył, że powołane przez skarżących przepisy podustawowe wprowadzałyby jedynie pewne ograniczenia w związku z wystąpieniem stanu epidemii, a ograniczenia te były tego rodzaju, że nie uniemożliwiały terminowego wniesienia skargi kasacyjnej. Podkreślić trzeba, że powyższe stanowisko Sądu I instancji w zażaleniu nie zostało przez skarżących obalone, skoro ponoszą również i oni, że wprowadzone ograniczenia i zakazy jedynie "znacznie utrudniały" terminowe wniesienie środka odwoławczego. Twierdzenie to nie jest jednak równoważne twierdzeniu o braku możliwości wniesienia skargi kasacyjnej z przyczyn niezawinionych przez stronę. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że rozpoznawane zażalenie opiera się na ogólnikowych twierdzeniach niewspartych przywołaniem okoliczności dotyczących zindywidualizowanej sytuacji skarżących i zmierza de facto do wykazania, że w okresie biegu terminu do wniesienia środka odwoławczego sytuacja epidemiczna była tego rodzaju, że całkowicie sparaliżowała pracę kancelarii adwokackiej pełnomocnika skarżących oraz WSA w Gdańsku, uniemożliwiając terminowe dokonywanie jakichkolwiek czynności procesowych. Twierdzenie to nie odpowiada prawdzie z przyczyn szczegółowo wyłożonych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, z którymi strona skarżąca nie podjęła merytorycznej polemiki. Trudno bowiem za takową uznać argumentację pełnomocnika skarżących odnoszącą się do "ograniczeń w pracy urzędów państwowych", jako podanej przez stronę przyczyny niezawinionego wniesienia skargi kasacyjnej, skoro skarżący nie sprecyzowali, dostęp do jakiego urzędu państwowego był im niezbędny w celu terminowego wniesienia skargi kasacyjnej i jednocześnie był niemożliwy, a ponadto nie odnieśli się do stanowiska Sądu I instancji który wskazał, że realizacja usług pocztowych lub telekomunikacyjnych była w tym krytycznym czasie zapewniona, aczkolwiek na innych organizacyjnie zasadach. Trudno też wnioskować, o jakiej obawie naruszenia jakich zaleceń mowa jest w rozpoznawanym zażaleniu, bo nie sposób przyjąć, że pełnomocnikowi skarżących wykonującemu, jak należy założyć, w sposób stały, zarobkowe czynności zawodowe w ramach prowadzonej kancelarii adwokackiej, terminowe złożenie skargi kasacyjnej uniemożliwiła towarzysząca mu obawa naruszenia zaleceń dotyczących liczby przyjmowanych w urzędach interesantów czy też zaleceń dotyczących obowiązku zakrywania oczu i ust, do których to zaleceń przecież pełnomocnik stosować się musiał nie tylko przy wykonywaniu obowiązków zawodowych, ale również w zwykłych czynnościach życia codziennego.

Z powołanych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ocena Sądu I instancji, iż argumentacja pełnomocnika skarżących zawarta we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie pozwalała uznać, że pełnomocnik uprawdopodobnił brak winy przy wniesieniu skargi kasacyjnej, zasługuje na pełną akceptację. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że do uprawdopodobnienia braku winy w dochowaniu terminu nie wystarczy samo ogólnikowe powołanie się na istniejący stan zagrożenia zarażeniem wirusem SARS-COV 2. Istnienie ogólnego stanu zagrożenia epidemicznego nie oznacza jeszcze, że sytuacja ta dotknęła stronę bezpośrednio w taki sposób, iż nie była ona w stanie dokonać czynności postępowania w wymaganym terminie (por. postanowienie NSA z 3 lutego 2021 r., sygn. III FZ 106/21).

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.