Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 23 maja 2013 r., sygn. akt III SA/Gl 996/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. F. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 23 maja 2013 r., sygn. akt III SA/Gl 996/12, odmówił R. F. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych

w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] marca 2012 r., nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego, z następującym uzasadnieniem

R. F. (dalej: wnioskodawca) wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W odpowiedzi na wezwanie Sądu do przedłożenia dokumentów źródłowych, uzupełniających i uprawdopodabniających dane zawarte we wniosku, wnioskodawca nadesłał liczne dokumenty, wśród nich zeznania podatkowe i wyciągi z rachunków bankowych.

Postanowieniem z dnia 23 maja 2013 r. Sąd pierwszej instancji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), odmówił R. F. przyznania prawa pomocy.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że istotą sprawy przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy jest zbadanie, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowiącego, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż jego sytuacja majątkowa przemawia za uwzględnieniem wniosku. Oceniając tę sytuację Sąd wziął pod uwagę fakt, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży detalicznej i hurtowej paliw na znaczną skalę o czym świadczy uzyskany przez niego w roku 2012 przychód w wysokości 11.639.956,94 zł. Odnosząc się do zadeklarowanej w roku podatkowym 2012 straty w kwocie 3.143,78 zł Sądu I instancji uznał, że nie może ona mieć znaczenia przesądzającego, bowiem z przedłożonych do akt dokumentów księgowych wynika, iż widniejąca na koncie kwota z tytułu sprzedaży oleju na dzień 28 lutego 2013 r. wynosiła 1.436.380,80 zł, Analogiczne uwagi Sąd odniósł do prowadzonej przez żonę wnioskodawcy działalności gospodarczej, która nie przyniosła dochodu tylko stratę w wysokości 9.940,17 zł. Ta jednak nie była spowodowana nierentownością firmy (przychód wyniósł 119.392,55 zł), tylko wysokością ponoszonych wydatków, które w tym okresie zamknęły się łączną kwotą 129.332,72 zł. Z tego powodu nie sposób było przyjąć jakoby wnioskodawca zasługiwał na dofinansowanie z budżetu państwa. Wykazana strata nie oznacza bowiem braku środków finansowych, w przypadku obu firm jest jedynie wynikiem bilansowym. O możliwości poniesienia przez wnioskodawcę kosztów sądowych świadczy skala prowadzonej działalności, która w żadnej mierze nie wskazuje na utratę płynności finansowej bądź niewypłacalność, jako że stan środków dostępnych na kontach skarżącego i jego żony wynosił 1.001,75 zł i 1.693, 97 zł (vide: [...] oraz [...] w B. M.), 4.297,82 zł (vide: rachunek bieżący w C.) oraz 3.278,15 zł (vide: konto I.) , podczas gdy stan kasy na koniec lutego 2013 r. zamykał się w kwocie 10.422,02 zł, mimo spłacanych [...] kredytów bankowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył również, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga, na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie.

Na powyższe postanowienie R. F. złożył zażalenie zaskarżając orzeczenie w całości oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy zgodnie z wnioskiem, ewentualnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

W uzasadnieniu podniesiono, że problemy finansowe wnioskodawcy nie są chwilowe, a sytuacja ta nie rokuje poprawy, w szczególności gdy weźmie się pod uwagę postępowania egzekucyjne, których podstawą są wydane przez organ celny decyzje określające zobowiązania w podatku akcyzowym. Mimo że prowadzona działalność gospodarcza polegająca na obrocie paliwami generuje przychody, są one przekazywane na pokrywanie zobowiązań wobec kontrahentów i spłatę rat zaciągniętych kredytów, stanowiących znaczne obciążenie finansowe.

Wnioskodawca wyjaśnił również, że wolne środki na rachunkach bankowych podlegają ciągłym operacjom finansowym oraz pokrywają bieżące zobowiązania wobec kontrahentów i nie są wystarczające dla pokrycia wpisów w trzech jego sprawach, zawisłych przed Sądem. W ocenie wnoszącego zażalenie uchybienia Sądu pierwszej instancji winny skutkować wzruszeniem zaskarżonego postanowienia zgodnie z żądaniem strony.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże,

że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem.

W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym uznając, że jego sytuacja majątkowa nie uzasadnia uwzględnienia wniosku.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do sytuacji, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. W przypadku, gdy skarżący wraz z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można - badając jego sytuację materialną - ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów samego skarżącego. Należy wówczas uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe.

Wskazać także należy, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.; dalej: k.r.o.), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, nie natomiast nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa ustanowiona w drodze umowy może dotyczyć kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Zatem powołanie się skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy na rozdzielność majątkową, pozostaje bez znaczenia dla oceny tego wniosku, podobnie zresztą jak okoliczności zaciągnięcia [...] kredytów, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji trafnie stwierdził, że skarżący nie zasługuje na dofinansowanie z budżetu państwa. Sąd bowiem dogłębnie, skrupulatnie i rzeczowo, opierając się na wyczerpującej dokumentacji przedłożonej w sprawie, przeanalizował sytuację skarżącego oraz jego żony i na tej podstawie podjął prawidłowe rozstrzygnięcie. Podzielając argumentację Sądu pierwszej instancji wskazać należy, że skoro skarżący jest posiadaczem co najmniej trzech rachunków bankowych, na których znajdują się środki finansowe, które łącznie przekraczają kwotę 10.000 zł (przekraczającą wysokość wpisów od wszystkich wniesionych skarg), to w ocenia Naczelnego Sądu Administracyjnego przyznanie skarżącemu w toku dochodzenia prawa pomocy w sytuacji, gdy należna wysokość wpisu sądowego w rozpoznawanej sprawie wynosi 100zł, nie znajduje usprawiedliwienia.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.