Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak, Protokolant Hubert Oleszczuk, po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2022 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 24 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Sz 891/18 w sprawie ze skargi B.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 5 września 2018 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od B. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonym wyrokiem z 24 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Sz 891/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, oddalił skargę B.K., zwanego dalej "Skarżącym", na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 5 września 2018 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

Skarżący działając przez pełnomocnika – radcę prawnego - zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie:

1. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1.1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 1a) pkt 20, art. 26 § 1 i 2 oraz art. 27 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.), zwanej dalej "u.p.e.a.", polegającego na błędnym uznaniu przez Sąd, że małżonka zobowiązanego ma również status zobowiązanego i powinna materialnie odpowiadać za zobowiązania zobowiązanego i powinna być wpisana w tytule wykonawczym jako zobowiązana, co miało wpływ na wynik sprawy, bo gdyby Sąd dokonał prawidłowej oceny prawa przysługujących małżonce zobowiązanego nie nakazałby wystawienia na nią tytułu wykonawczego i nie zostałyby dokonane czynności zajęcia nieruchomości jako majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonki;

1.2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 27c) u.p.e.a. polegającego na błędnym uznaniu przez Sąd, że podstawą wpisu do tytułu wykonawczego małżonki zobowiązanego jest art. 27c) u.p.e.a., co miało wpływ na wynik sprawy, bo gdyby Sąd prawidłowo zastosował art. 27c) musiałby uznać, że dotyczy on sytuacji, gdy małżonka zobowiązanego odpowiada z majątku wspólnego i osobistego, a więc gdy jest dłużnikiem solidarnym;

1.3. art. 134 § 2 p.p.s.a. poprzez wydanie orzeczenia na niekorzyść Skarżącego, ponieważ zamieszczenie małżonki zobowiązanego w tytule wykonawczym może spowodować skierowanie egzekucji nie tylko do majątku odrębnego zobowiązanego, ale także do majątku osobistego jego małżonki, a więc doprowadzi do bezpodstawnego rozszerzenia zakresu odpowiedzialności małżonka;

1.4. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu wyroku na jakiej podstawie prawnej Sąd dokonał podziału zobowiązanego i jego małżonki za odpowiedzialnych materialnie i formalnie w sprawie.

2. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

2.1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 27c u.p.e.a. przez niewłaściwe zastosowanie, które miało wpływ na wynik sprawy, a polegające na rozszerzeniu zakresu odpowiedzialności małżonki zobowiązanego na jego majątek osobisty wbrew dyspozycji normy art. 27 u.p.e.a.

2.2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt. 4 u.p.e.a., poprzez wydanie niezgodnego z prawem i niewłaściwego orzeczenia w zakresie zobowiązań podatkowych przedawnionych.

W oparciu o tak postawione zarzuty, pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i merytoryczne rozpatrzenie sprawy ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie oraz o zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg. norm prawem przepisanych. Skarżący zażądał ponadto przeprowadzenia rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, a zatem nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w tej sprawie nie zachodzi. Z tego względu, przy rozpoznaniu niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, która oparta została na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a., gdzie wskazuje się, że chodzi o naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), jak również naruszenie przepisów postępowania jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

Dokonując oceny zasadności zarzutów naruszenia przepisów postępowania Naczelny Sąd Administracyjny zauważa w pierwszej kolejności, że stosownie do art. 1a pkt 20 u.p.e.a. ustawodawca wprowadził definicję legalną zobowiązanego. Wprowadzenie definicji legalnej tego pojęcia oznacza, że w sposób, w jaki przedstawił to normodawca, należy rozumieć jego zakres znaczeniowy. Zgodnie z tym unormowaniem zakresem definicji legalnej zobowiązanego objęto m.in. osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym. Objęcie zakresem definicji legalnej zobowiązanego jest zatem konsekwencją niewykonania w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym. Uznanie danego podmiotu jako zobowiązanego powoduje określone konsekwencje normatywne, w tym także jego wskazanie w tytule wykonawczym. Zgodnie bowiem z art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w tytule wykonawczym jednym z jego elementów jest wskazanie danych dotyczących zobowiązanego, tj. imienia, nazwiska lub firmy i jego adresu, a także numeru NIP lub PESEL, jeżeli zobowiązany posiada taki numer. Należy zauważyć, że wskazanie w tytule wykonawczym zobowiązanego jest potwierdzeniem jego statusu, który wynika z zastosowania definicji legalnej określonej w art. 1a pkt 20 u.p.e.a.

Przenosząc te uwagi o charakterze ogólnym do przedmiotu niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny potwierdza stanowisko Sądu pierwszej instancji, który wskazał, że tytuł wykonawczy wystawiony przez wierzyciela w punkcie A – dane zobowiązanego zawierał dane Skarżącego. Natomiast w punkcie B, a zatem gdzie należy wskazać dane małżonka zobowiązanego, który jest odpowiedzialny majątkiem wspólnym zgodnie z art. 27c u.p.e.a., wskazano dane żony Skarżącego. Takie ujęcie danych w tytule wykonawczym stanowi jednoznaczne potwierdzenie, że jako zobowiązanego uznano Skarżącego, natomiast podanie danych jego żony wypełniało tę część tytułu wykonawczego, która odnosiła się do danych żony zobowiązanego. Trzeba jednocześnie podkreślić, że Sąd pierwszej instancji nie posługuje się zakresem pojęciowym zobowiązanego w stosunku do małżonki Skarżącego, którą kwalifikuje jako małżonka zobowiązanego. Posłużenie się takim pojęciem nie oznacza objęcia zakresem definicyjnym zobowiązanego również małżonki zobowiązanego.

Wobec powyższego, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, chybiony jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 1a) pkt 20, art. 26 § 1 i 2 oraz art. 27 § 1 pkt 2 i 3 u.p.e.a. Sąd pierwszej instancji prawidłowo bowiem zastosował pojęcie zobowiązanego odnosząc je do osoby Skarżącego. Tym samym nie można podzielić zarzutu naruszenia art. 26 § 1 i 2 u.p.e.a., a zatem regulacji dotyczącej wszczęcia egzekucji administracyjnej, jak również wzoru tytułu wykonawczego. W konsekwencji prawidłowego określenia zobowiązanego nietrafny jest również zarzut odnoszący się do naruszenia art. 27 § 1 pkt 2 i 3 u.p.e.a.

Biorąc pod uwagę drugi z zarzutów naruszenia przepisów postępowania Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że trafnie stwierdził Sąd pierwszej instancji, iż ze względu na pozostawanie Skarżącego w związku małżeńskim wierzyciel miał obowiązek wskazać w tytule wykonawczym dane małżonki zobowiązanego. Stosownie bowiem do art. 27c u.p.e.a. jeżeli egzekucja administracyjna ma być prowadzona z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka tytuł wykonawczy wystawia się na obojga małżonków. Należy zatem zauważyć, że przywołany art. 27c u.p.e.a. wprowadza obowiązek wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków w sytuacji, gdy egzekucja ma być prowadzona z majątku wspólnego zobowiązanego, jak i jego małżonka, co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2013 r., sygn. akt II FSK 1020/11). Sąd pierwszej instancji trafnie zatem wskazał na art. 27c u.p.e.a., stwierdzając jednocześnie, że w przypadku wpisu hipoteki przymusowej, której przedmiotem jest taka nieruchomość, konieczne jest istnienie tytułu wykonawczego wystawionego na oboje małżonków, przywołując postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 stycznia 2005 r. o sygn. akt II CK 416/04, LEX nr 277087. a także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 2010 r. o sygn. akt III CZP 27/10, LEX nr 590606. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest zatem podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 27c) u.p.e.a.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można również uznać zasadności zarzutu naruszenia art. 134 § 2 p.p.s.a. Nie sposób bowiem uznać stwierdzenia, że kwestionowane orzeczenie zostało wydane na niekorzyść Skarżącego, skoro w tytule wykonawczym jednoznacznie wskazano, że Skarżący ma status zobowiązanego, zaś jego małżonka jest kwalifikowana jako małżonka zobowiązanego. Jednocześnie w zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że egzekucja administracyjna w stosunku do zobowiązanego jest prowadzona z jego majątku odrębnego, a także z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka.

Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny poddając ocenie powyższy zarzut stwierdza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku w pełni odpowiada wymogom przewidzianym w tym przepisie umożliwiając jego kontrolę instancyjną. Zawiera bowiem: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej uzasadnienie. To zaś, że w skardze kasacyjnej nie zgodzono się z tak wyrażoną oceną, nie stanowi skutecznej podstawy do uznania zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego chybione są również zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego. Jak wskazano, przy ocenie zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa procesowego, Sąd pierwszej instancji zasadnie wskazał treść art. 27c u.p.e.a. i prawidłowo zastosował tę regulację, a zatem nie można uznać zasadności zarzutów naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 27c u.p.e.a. Nie zasługuje na uwzględnienie także drugi z zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego. Trzeba bowiem zauważyć, że Sąd pierwszej instancji trafnie zakwalifikował złożone zarzuty na tytuł wykonawczy, jako odpowiadające treścią skardze na czynności egzekucyjne. Należy zatem podkreślić, co również stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny, iż w ramach skargi na czynności egzekucyjne nie można podnosić naruszenia przepisów, które są właściwe innym środkom prawnym. Skarga na czynności egzekucyjne ma bowiem charakter subsydiarny i komplementarny względem innych środków prawnych (wyrok NSA z 28 lipca 2022 r., sygn. akt III FSK 1166/21).

Z tego też względu Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt. 4 u.p.e.a.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił przy tym od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w części, kierując się art. 207 § 2 p.p.s.a., który przewiduje taką możliwość w przypadkach szczególnie uzasadnionych. W orzecznictwie sądowym podnosi się, że ustalając, czy w danej sprawie zachodzi uzasadniony przypadek w rozumieniu tego przepisu, zbadać należy między innymi nakład pracy pełnomocnika oraz stopień zawiłości sprawy (por. wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2017 r., sygn. akt II GSK 160/16). Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na rozpatrywanie spraw powiązanych, w których pełnomocnik organu złożył odpowiedzi na skargi kasacyjne stwierdził, że wymagało to od pełnomocnika organu znacznie mniejszego niż normalnie nakładu pracy co uzasadniało zastosowanie przewidzianej w art. 207 § 2 p.p.s.a. instytucji.

Bogusław Woźniak Sławomir Presnarowicz Paweł Borszowski (spr.)